I GSK 2211/19

Dnia 24 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1558/18 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji udzielonej z budżetu miasta uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1558/18, oddalił skargę Stowarzyszenia A (dalej: strona) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: SKO) z [...] lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. W motywach wyroku WSA podał, że SKO decyzją z [...] marca 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] czerwca 2011 r., którą zobowiązano stronę do zwrotu dotacji udzielonej na podstawie umowy z 31 maja 2004 r. z przeznaczeniem na organizację Akcji Letniej - integracyjnego obozu sportowo - rehabilitacyjnego, w kwocie 50.000 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania dotacji. Decyzja ta została zaskarżona do WSA, który wyrokiem z 18 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1294/13, oddalił skargę strony. Wyrok ten zapadł w składzie sędziów WSA: Dorota Mydłowska, Izabella Janson i Michał Sowiński. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2730/14, oddalił skargę kasacyjną strony. Wnioskiem z 22 kwietnia 2016 r. strona zwróciła się do SKO m.in. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Postanowieniem z [...] lipca 2016 r. SKO odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku strony wskazując na prawomocne rozpatrzenie sprawy powołanymi wyżej wyrokami sądów administracyjnych. Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO postanowieniem z [...] stycznia 2017 r., uchyliło w całości ww. postanowienie oraz odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy. SKO postanowieniem z [...] maja 2018 r. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2013 r. powołując się na art. 61a § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: kpa). Ponownie rozpatrując wniosek SKO postanowieniem z [...] lipca 2018 r. utrzymało w mocy postanowienie z [...] maja 2018 r. wskazując, że wniosek strony dotyczy decyzji zobowiązującej ją do zwrotu udzielonej dotacji, która była przedmiotem kontroli zarówno WSA jak i NSA. Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę strony. Wyrok ten zapadł w składzie sędziów WSA: Michał Sowiński, Krystyna Madalińska-Urbaniak i Jarosław Stopczyński. W uzasadnieniu WSA wskazał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a skarga w niczym go nie podważa, bowiem organ wykazał istnienie przesłanki warunkującej odmowę wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 kpa. WSA wskazał również, że w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę brał udział wyłączony od orzekania z mocy ustawy sędzia Michał Sowiński. Strona złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o: jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania innemu składowi sędziowskiemu, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zasądzenie na rzecz adwokat wyznaczonej przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania skutkujące jego nieważnością, tj. naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: ppsa) polegające na tym, że w składzie sądu orzekającego w sprawie V SA/Wa 1558/18 brał udział sędzia wyłączony od orzekania z mocy ustawy, tj. sędzia WSA Michał Sowiński, co przesądza o nieważności postępowania sądowego jak i wadliwości orzeczenia końcowego stosownie do przepisu art. 183 § 2 pkt 4 ppsa. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 ppsa nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl powyższego przepisu, sędzia jest wyłączony w sprawach, w których podejmował określone ustawowo czynności na wcześniejszym etapie postępowania (dotyczy to także postępowania sądowego). Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6a ppsa sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie, jak trafnie zarzuca skarżąca kasacyjnie strona. W składzie bowiem wydającym zaskarżony wyrok orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, tj. sędzia WSA Michał Sowiński. Sędzia ten brał udział w składzie orzekającym w prowadzonym wcześniej postępowaniu zakończonym wydaniem wyroku z 18 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1294/13 dotyczącym kontroli legalności decyzji SKO, a która to decyzja stała się następnie przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego stwierdzenia jej nieważności (sygn. akt V SA/Wa 1558/18). Zatem zachodzi okoliczność objęta dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6a ppsa. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest bowiem jednym z trzech postępowań administracyjnych nadzwyczajnych, o którym mowa w art. 18 § 1 pkt 6a ppsa. Powyższa okoliczność przesądza zatem o nieważności takiego postępowania stosownie do art. 183 § 2 pkt 4 ppsa. Na marginesie dodać należy, że sam WSA dostrzegł tę okoliczność na etapie sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za usprawiedliwione i na podstawie art. 185 § 1 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu nie orzeczono, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 ppsa), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.