I GSK 1963/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 100/22 w sprawie ze skargi AK na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 2020 r. nr 380000/71/394840/2020/RDZ w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 100/22 uwzględnił skargę AK (dalej: strona. skarżący) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej – poprzez uchylenie decyzji tego organu z 26 listopada 2020 r., a także wydania orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że 23 czerwca 2020 r. skarżący zwrócił się do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od 1 marca do 31 maja 2020 r. Decyzją z 13 lipca 2020 r. ZUS Oddział w Sosnowcu wydał decyzję negatywną lecz wskutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ten uchylił wskazany wyżej akt administracyjny i orzekł o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za: marzec 2020 r. w wys. 5032,71 zł, kwiecień 2020 r. w wys. 5059,97 zł, maj 2020 r. w wys. 5059,97 zł. W efekcie wniesionej skargi – o czym była mowa na wstępie – Sąd I instancji uwzględnił wniesiony środek zaskarżenia, a za główną przyczynę uchylenia decyzji wskazał, iż z jej uzasadnienia nie wynika, jakie konkretnie dokumenty analizowano, jakiego okresu dotyczyły oraz jaka była ich treść. Taki stan rzeczy uniemożliwił Sądowi I instancji kontrolę poprawności podjętego rozstrzygnięcia, bowiem nie wiadomo w oparciu o jakie dowody organ poczynił, będące podstawą ustalenia faktyczne– czego dowodem jest lakoniczne uzasadnienie tej decyzji. Rzeczą sporną jest liczba pracowników zgłoszonych do ubezpieczenia: ZUS w decyzji przyjął ich liczbę na 10 osób, zaś skarżący twierdził, że było ich mniej. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniósł ZUS, a opierając się na treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 78, 80 i 107 § 1 i 3 kpa poprzez wadliwe uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, albowiem wbrew ocenie Sądu, ZUS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy niezbędny do załatwienia sprawy, w tym zasadnie wskazał, okres i wysokość zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek oraz w zakresie wystarczającym uzasadnił decyzję; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 127 w zw. z art. 15 kpa, poprzez wadliwe uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, albowiem wbrew ocenie Sądu, ZUS dopełnił obowiązków wynikających z ww. przepisów, tj. ponownie, wyczerpująco rozpatrzył sprawę w jej całokształcie, a w szczególności ustosunkował się do zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu skarżącego; c) art. 106 § 3 p.p.s.a., wskutek zaniechania wezwania ZUS z urzędu na podstawie tego przepisu do uzupełnienia akt sprawy o dowód uzupełniający w postaci dokumentów ZUS uzasadniających wydaną decyzję, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym uzupełnienie akt sprawy w powyższym zakresie nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W efekcie skarżący wniósł alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. Nadto organ na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie na rzecz ZUS zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Strona nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, przy czym z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Dokonana analiza akt wskazuje, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Tak więc rozważania Sądu II instancji zostaną ograniczone jedynie do naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a., przy czym kasator ograniczył się do pkt 2 tego przepisu, który dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie wskazać należy, że za bezzasadny należy uznać najdalej idący zarzut w zakresie obrazy treści art. 106 § 3 p.p.s.a., który to przepis ma charakter fakultatywny, gdyż stanowi, iż "Sąd może (...) przeprowadzić postępowanie dowodowe z dokumentów", co zostało już dostrzeżone w skardze złożonej przez pełnomocnika do Sądu I instancji. Wówczas już organ – stosownie do treści wskazanego przepisu – mógł dołączyć do odpowiedzi na skargę brakujące dokumenty. Sąd I instancji wówczas przeprowadziłby postępowanie uzupełniające, jako że okoliczność liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia ma istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (o czym także mowa w trafnych motywach Sądu I instancji). W konsekwencji za bezzasadne należało uznać pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, gdyż nie można uznać za trafną konstatację, że "ZUS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy niezbędny do załatwienia sprawy" (pkt a skargi kasacyjnej), a także "ponownie wyczerpująco rozpatrzył sprawę w jej całokształcie" (pkt b skargi kasacyjnej) – w sytuacji braku dokonania jednoznacznych – i weryfikowalnych – ustaleń w obszarze, które miałoby zostać uzupełnione zastosowaniem treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Nadto należy dostrzec, że ZUS wprawdzie załączył do akt administracyjnych (k. 43 i nast.) "listę ubezpieczonych" z datą 12 stycznia 2021 r., lecz uczyniono to po wydaniu decyzji ostatecznej. Na dodatek dokument nie został przez nikogo podpisany (a nadto zawiera odręczne uzupełnienia). Skoro strona nie wzięła udziału w rozprawie, to aby tę dokumentację zweryfikować w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. należałoby rozprawę w dniu 10 sierpnia odroczyć, co jest sprzeczne z dyspozycją in fine tego przepisu. Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.