I GSK 1886/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 września 2022 r. sygn. akt II SA/Go 297/22 w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt II SA/Go 297/22 po rozpoznaniu skargi R. Z. (dalej "skarżąca"), uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zielonej Górze na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095), dalej jako "ustawa COVID–19" odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. W wyniku złożenia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 473/2 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacanie składek należnych za ww. okres. W powyższym wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim wskazał uchybienia organu wydającego decyzję w sprawie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych z uwagi na nie wyjaśnienie dlaczego nie dał wiary skarżącej, że wniosek faktycznie złożyła. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystąpił do rozpatrzenia wniosku skarżącej z 22 stycznia 2021 r. Organ przytoczył treść art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 i uznał, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ wskazał, że wbrew stanowisku skarżącej, nie istnieje dokumentacja potwierdzająca wpływ wniosków w okresie wskazanym przez wnioskodawczynię. Na tę okoliczność organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Zdaniem organu podjęte czynności nie doprowadziły do ustalenia, że wniosek został złożony, bowiem wniosek ten nie został "odnaleziony" Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt II SA/Go 297/22 uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu I instancji, ocena dowodu w postaci zeznań skarżącej wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z przeprowadzeniem tego rodzaju dowodu, czyli dowodu którego źródłem jest osoba. Zeznania skarżącej złożone zostały prawie dwa lata po zdarzeniu, którego dotyczy sprawa, gdyż pochodzą z dnia 8 marca 2022 r. Oceniając treść zeznań należy uwzględnić upływ czasu i jego wpływ na możliwość odtworzenia przez świadka wszystkich okoliczności zdarzenia. Nadto trzeba pamiętać, ze zarówno w kwietniu 2020 r. (ze względu na ogłoszony wówczas stan epidemii) jak i podczas przesłuchania w dniu 8 marca 20202 r. świadkowi mógł towarzyszyć stres, który może mieć wpływ na prawidłowość procesu zapamiętywania a następnie odtworzenia wszystkich szczegółów zdarzenia. Wreszcie zwrócić należy uwagę na szczegółowość pytań zadawanych świadkowi podczas przesłuchania, które dotyczyły takich elementów jak: wygląd skrzynki, jej opisania, sposobu wrzucania korespondencji, umiejscowienia skrzynki. Zdaniem Sądu, ze względów wyżej przedstawionych, ewentualna rozbieżność pomiędzy zeznaniami świadka , a stanem faktycznym jaki miał miejsce w kwietniu 2020 r. nie prowadzi do jednoznacznego stwierdzenia, że faktycznie stosowny wniosek nie został przez skarżącą złożony. Sąd I instancji wskazał, że pomimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym przesłuchania skarżącej, w rozpatrywanej sprawie nadal pozostają wątpliwości co do terminowości złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Następnie organ, na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt II SA/Go 297/22 w całości. Zaskarżonemu wyrokowi w ramach podstaw ujętych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 81a k.p.a. w związku z art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID–19" poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, iż gdy na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego nie można ustalić czy złożony został sporny wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należnych składek - w skrzynce podawczej, należy przyjąć na korzyść strony, iż wniosek taki został złożony, podczas gdy strona, jako przedsiębiorca powinna brać pod uwagę, że wybrana przez nią forma złożenia wniosku bezpośrednio w skrzynce podawczej, może utrudnić lub pozbawić możliwości wykazania faktu złożenia wniosku oraz wykazać się powinna podstawową zapobiegliwością i podjąć próby ustalenia czy wniosek został złożony, czego nie uczyniono. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi na rozprawie, przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i na podstawie art. 185 p.p.s.a. wniósł o: I. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi, II. zasądzenie na rzecz organu skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. W związku z treścią zarzutów skargi należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez kasatora naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia terminowości złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kasator wskazał jeden całkowicie nietrafny zarzut opierając go na naruszeniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 81a k.p.a. w związku z art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten został sformułowany w sposób niewłaściwy, bowiem kasator błędnie zarzucił naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Co wymaga podkreślenia, Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a., słusznie stwierdzając że organ naruszył przepisy postępowania, a nie jak wskazał błędnie kasator, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy. Ten ostatni przepis ma zastosowanie, w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ wprawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Nie ma to jednak miejsca w niniejszej sprawie, bowiem spór dotyczy prawidłowości zastosowania przepisów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie Sąd I instancji wskazał, że organ naruszył w sprawie przepisy postępowania, tj. przepis art. 81a k.p.a., a tym samym okoliczność ta stanowiła podstawę do prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z tym przepisem. Zważywszy na kwestię sporną w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Prawidłowo przyjął Sąd I instancji, że przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. Zasada ta oznacza, że wątpliwości faktyczne rozstrzygnąć należy na korzyść strony tylko wtedy, gdy przez reguły oceny dowodów wskazane w art. 80-81 k.p.a. organ nie jest w stanie ustalić jednoznacznie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 25 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3031/19 LEX nr 3072130). Celem art. 81a § 1 k.p.a. jest przeciwdziałanie przyjmowaniu przez organ wersji niekorzystnej dla strony w sytuacji, w której w sprawie są co najmniej dwie zasadniczo sprzeczne, ale równie prawdopodobne w realiach danej sprawy, możliwe wersje stanu faktycznego. Celem tego przepisu nie jest natomiast uchylanie się strony od odpowiedzialności administracyjnej poprzez wykazanie zaistnienia w sprawie jakichkolwiek wątpliwości, pomimo tego, że zebrany materiał dowodowy, oceniony zgodnie z art. 80 k.p.a., pozwala na przyjęcie w sposób stanowczy, że zaszły okoliczności opisane w hipotezie relewantnej normy prawa materialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 937/18 LEX nr 2701798). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, w ocenie którego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie pozwala w sposób jednoznaczny na stwierdzenie, że skarżąca nie złożyła wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo ustawy COVID–19, do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (art. 31 zp ust. 1 ustawy COVID–19). Kategoryczne stwierdzenie organu podważa bowiem wyjaśnienia skarżącej i jej małżonka, które wskazują na okoliczność złożenia na początku kwietnia 2020 r. wypełnionego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności w formie papierowej w skrzynce podawczej w Oddziale ZUS w Zielonej Górze. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ przepisu art. 81a § 1 k.p.a. Organ mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, który nie daje podstaw do jednoznacznego wykluczenia terminowego złożenia przez skarżącą wniosku, winien rozważyć zastosowanie przepisu art. 81a § 1 k.p.a. Niezastosowanie art. 81a § 1 k.p.a. może stanowić podstawę do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w sytuacji, gdy ten rozpoznając skargę na decyzję uzna, że istniały ustawowe przesłanki do zastosowania tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z opinią Sądu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie niezastosowanie art. 81a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na jej wynik i słusznie zastosował przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylił zaskarżoną decyzję. Stanowisko organu, zgodnie z którym skarżąca nie złożyła wniosku z zachowaniem terminu jest przedwczesne, gdyż w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie da się ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy skarżąca złożyła, czy też nie złożyła w terminie wymaganego dokumentu. Reasumując, w świetle powołanych wyżej argumentów należy uznać, że Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok nie dopuścił się zarzucanego przez kasatora uchybienia, co czyni skargę kasacyjną niezasadną. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie przedstawia żadnych uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku – na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 184 p.p.s.a.