I GSK 1874/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2892/16 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wypłaty dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od (...) na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2892/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę (...) w (...) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) nr (...)nw przedmiocie odmowy wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za wrzesień 2015 r. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z (...) znak: (...) Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON) odmówił wypłaty dofinansowania. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że analiza złożonych przez stronę dokumentów finansowych wykazała, że subskrybowany kapitał spółki na dzień 30 września 2015 r. wynosił 50.000,00 zł. Ponadto organ I instancji wskazał, że z danych finansowych przedstawionych przez stronę wynika, że zobowiązania spółki przewyższyły wartość aktywów i fundusz własny przyjął wartość ujemną (-3.966.149,43 zł), co stanowi 8.032,30 % subskrybowanego kapitału własnego. W związku z powyższym, w ocenie organu pierwszej instancji, strona na dzień złożenia wniosku Wn-D za wrzesień 2015 r. spełniła przesłanki wynikające z art. 2 pkt 18 lit. a) i c) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1; dalej: "rozporządzenie nr 651/2014"), a tym samym pomoc publiczna w postaci dofinansowania do wynagrodzeń za ww. miesiąc, zgodnie z art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., nr 127, poz. 721 ze zm., dalej jako: "ustawa o rehabilitacji") nie może zostać udzielona. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Pracy decyzją z dnia (...) nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że pomoc ze środków Funduszu nie może zostać udzielona lub wypłacona pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą i znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej. Wynika to z treści art. 48a ust. 3 ustawy o rehabilitacji. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że strona spełniła również przesłanki z art. 2 pkt 18 lit. c) rozporządzenia nr 651/2014, tj. podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością. Organ odwoławczy uznał za bezzasadny zarzut strony, że sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy powinna zostać zbadana w oparciu o kryteria określone w Komunikacie Komisji - Wytyczne Wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw z dnia 1 października 2004 r. 2004/C 244/02, ponieważ wytyczne te przestały obowiązywać od 1 sierpnia 2014 r. Natomiast w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy rozporządzenia nr 651/2014. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji a także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. przez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i pominięcie znacznej jego części, co miało wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem skarżącej dobra sytuacja ekonomiczna spółki potwierdzona została licznymi dokumentami, które zostały przez organy obu instancji całkowicie pominięte. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika niezbicie, że spółka znajduje się w dobrej sytuacji ekonomicznej. Świadczy o tym nie posiadanie przez spółkę zaległości w zakresie zobowiązań publicznoprawnych oraz w zakresie wypłaty wynagrodzeń pracownikom. Natomiast w uzasadnieniu decyzji nie wykazano należycie, dlaczego niektórym dowodom przedstawionym przez stronę organ odmówił wiarygodności dowodowej w zakresie potwierdzenia sytuacji ekonomicznej strony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest niezasadna. Sąd I instancji stwierdził, że podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ, w tym w zakresie dotyczącym stosowania w przedmiotowej sprawie przepisów prawa materialnego obowiązujących na datę złożenia wniosku o wypłatę przedmiotowego dofinansowania. Organ ocenił zasadność przyznania pomocy na podstawie danych wynikających z wniosku oraz informacji do niego załączonych, a więc według danych (w tym danych o sytuacji ekonomicznej) z dnia złożenia wniosku. Skoro pomoc publiczna w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych wiąże się z zatrudnieniem pracownika w określonym miesiącu, to prawo do tej pomocy jest nabywane z ostatnim dniem okresu sprawozdawczego, a pomoc jest udzielana, jeżeli od tej daty jest możliwe ustalenie, czy zostały spełnione warunki do wystąpienia o wypłatę pomocy. Potwierdza to treść art. 33 rozporządzenia nr 651/2014. Pomoc dotyczy pokrycia wskazanej części kosztów kwalifikowanych, jako kosztów płacy, poniesionych w konkretnym okresie zatrudnienie pracownika niepełnosprawnego przy spełnieniu w tym okresie warunków prawem przewidzianych. Tak też stanowi przepis art. 2 pkt 28 rozporządzenia 651/2014 wskazując w definicjach, że "data przyznania pomocy" oznacza dzień, w którym beneficjent nabył prawo otrzymania pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym. Sąd I instancji wskazał, że przy stosowaniu przepisu art. 26a ustawy o rehabilitacji (stanowiącym przesłanki nabycia uprawnienia przez pracodawcę) oraz przy jego wykładni należy mieć na uwadze treść przepisów unijnych zezwalających na udzielanie tego rodzaju pomocy przepisami krajowymi. W ramach art. 26a ust. 9a pkt 1 ustawy o rehabilitacji przewidziano odmowę dopłaty dofinansowania w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 48a ust.3 ustawy. Wymieniony przepis odsyła wprost do stosowania rozporządzenia nr 651/2014. Rozporządzenie to w art. 2 pkt 18 określa kryteria trudnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorcy, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. W ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo ustalił w sprawie, że dokumentacja finansowa spółki sporządzona na dzień złożenia wniosku o wypłatę dofinansowania wprost wskazuje na trudną sytuację spółki w rozumieniu przesłanki opisanej w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 ponieważ na dzień 30 września 2015 r. wartość zakumulowanych strat wyniosła 5.170.099,16 zł (suma strat z lat ubiegłych i straty za okres od stycznia do września 2015 r.) i stanowiła 8.032,30 % subskrybowanego kapitału zakładowego w wysokości 50 000,00 zł. Oznacza to, że na dzień wystąpienia z wnioskiem WN-D za wrzesień 2015 r. ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat (art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014). Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących niezasadnego utożsamiania pojęcia "subskrybowany kapitał zakładowy", o jakim mowa w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014, z kapitałem zakładowym (podstawowym) spółki Sąd I instancji stwierdził, że stanowisko organu dotyczące oceny sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa było prawidłowe. Ustawodawca posługuje się określeniem "subskrybowany kapitał zakładowy’’ oraz "kapitał zakładowy’’, co przemawia za tym, że ustawodawca unijny stanowi o kapitale zakładowym. Przepisy k.s.h. określają wymogi związane ze zgłoszeniem spółki z o.o. do sądu rejestrowego, wśród nich jest wymóg określenia wysokości kapitału zakładowego oraz wniesienia pełnych wkładów przez wszystkich wspólników na poczet kapitału zakładowego – a więc objęcia udziałów, co podlega rejestracji (art. 166 i 167). I chociaż rozporządzenie nr 651/2014, nie zawiera definicji "subskrybowany kapitał zakładowy", to zdaniem Sądu I instancji nie można pomijać okoliczności związanych z koniecznością posiadania zarejestrowanego kapitału zakładowego stanowiącego wkłady objęte przez wspólników. Uznanie, że subskrybowany kapitał zakładowy oznacza w istocie kapitał zakładowy, jest całkowicie uzasadnione i zgodne z treścią art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze w wersji obowiązującej na datę złożenia wniosku o dofinansowanie (t.j. Dz. U z 2015 r. poz. 233 ze zm.) dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Przepis ten ma zastosowanie do skarżącej gdyż ma ona formę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest zatem osobą prawną (art. 12 ksh). Z dokumentów finansowych nadesłanych przez skarżącą wynikało, że kapitał własny strony na koniec września 2015 r. osiągnął wartość ujemną, wyniósł (-1.719.252,80 zł), co wskazuje na zagrożenie kontynuacji działalności strony i tym samym na zagrożenie upadłością. Organy, zatem prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanek art. 11 prawa upadłościowego i naprawczego, a tym samym wypełnienie przez skarżącą również drugiej, samoistnej definicji przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji w warunkach art. 2 pkt.18 lit. c) rozporządzenia nr 651/2014. W ocenie Sądu I instancji organy obydwu instancji zebrały i rozpatrzyły całość zgromadzonego w sprawie materiału, który potwierdzał, że skarżąca na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej. Bez znaczenia, zatem dla rozpoznania przedmiotowej sprawy są oczekiwania spółki odnośnie do poprawienia w przyszłości znaczenia są także powody, dla których spółka utraciła kapitał. Skoro, bowiem skarżąca podejmuje określone decyzje gospodarcze, to za te decyzje bierze odpowiedzialność, także, co do zaistnienia skutków w zakresie spełnienia przesłanek przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a) i c) rozporządzenia nr 651/2014. Od przedmiotowego wyroku spółka złożyła skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), zarzucając naruszenie prawa procesowego: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a. przez brak odniesienia się do pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem błędnej przesłanki o trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącego oraz oddaleniem skargi. Argumenty na poparcie powyższego zarzutu zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 kwietnia 2021 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842), o czym poinformowano strony postępowania. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna spółki oparta została na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W ramach stawianego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że wyrok Sądu I instancji narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie polega na braku odniesienia się przez organy do pełnego materiału dowodowego, zatem akceptowanie tej sytuacji przez Sąd I instancji i oddalenie skargi spółki jest działaniem niezgodnym z prawem, czego konsekwencją powinno być uchylenie wyroku w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zarzut kasacyjny podniesiony przez spółkę jest formalnie wadliwy, a merytorycznie nietrafny. Mimo formalnej wadliwości zarzutu Sąd II instancji nie mógł odrzucić skargi, ze względu na treść uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1, natomiast formalna wadliwość tej skargi nie pozwala poddać pełnej kontroli zaskarżonego wyroku. Sąd II instancji w tym zakresie może odnieść się tylko do tych kwestii, które dają się ustalić na podstawie treści uzasadnienia skargi kasacyjnej. W tym zakresie spółka twierdzi, że wyrok Sądu I instancji narusza treść art. 141 § 4 p.p.s.a., bo akceptuje ustalenia organów w zakresie sytuacji ekonomicznej spółki i na tej podstawie przyjmuje, że spółka w chwili złożenia wniosku znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu przepisów unijnych, a to było wystarczającą przesłanką do odmowy udzielenia pomocy. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu stwierdzić należy, że nie może on być skuteczny, przede wszystkim dlatego, że tak ujęty zarzut nie może być stawiany w ramach naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z treści wskazanego przepisu wynikają formalne warunki uzasadnienia wyroku. Inaczej rzecz ujmując, przepis ten wskazuje na konieczne elementy (składniki) poprawnie sporządzonego uzasadnienia. Naruszenie jego treści ma miejsce wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera prawem nakazanych elementów. Analiza skarżonego wyroku, jego uzasadnienia, prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji wypełnił warunki z art. 141 § 4 p.p.s.a., zatem nie naruszył jego treści. Z tego powodu zarzut kasacyjny należało uznać za niezasadny. Co więcej, niezasadny jest również dlatego, że nie spełnia wymogu określonego w art. 176 § 1 pkt 1 b/ p.p.s.a., a to jest brak formalny, który nie może być uzupełniany przez Sąd II instancji w innym zakresie, jak tylko takim, który daje się ustalić na podstawie treści uzasadnienia skargi kasacyjnej. Analiza tej treści prowadzi do wniosku, że spółka uzasadnia naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. wadliwością stanowiska Sądu I instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Poprawność podstawy faktycznej wyrokowania lub błąd w zakresie ocen formułowanych przez Sąd I instancji nie są wadami postępowania, które mogą być podnoszone w ramach naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Takie naruszenia są konsekwencją wadliwego stosowania konkretnych przepisów materialnych lub procesowych, a zatem powinny być podnoszone w ramach prawidłowo ujętej podstawy kasacyjnej oraz zarzutu wskazującego te naruszenia przy wykazaniu istoty naruszenia i jego wpływu na rozstrzygnięcie. Rozpoznawana skarga kasacyjna tych warunków nie realizuje, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia wyroku. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).