I GSK 1839/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. w upadłości w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 470/21 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. w upadłości w M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla grup producentów owoców i warzyw 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. w upadłości w M. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 15000 (piętnaście tysięcy) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 470/21, oddalił skargę Syndyka masy upadłości A sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla grupy producentów owoców i warzyw. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie. Nadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. spółka wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci pisma Syndyka Masy Upadłości A sp. z o.o. w upadłości z dnia [...] r. wraz z wyciągiem z książki nadawczej oraz pisma Syndyka Masy Upadłości A sp. z o.o. w upadłości z dnia [...] r. wraz z wyciągiem z książki nadawczej na wykazanie faktu poinformowania właściwego organu, tj. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział Regionalny w Lublinie o ogłoszeniu upadłości A sp. o.o., a także postanowienia Sądu Rejonowego [...] w L. z siedzibą w [...] z dnia [...] września 2019 r. [sygn. akt :[...]] na potwierdzenie faktu ogłoszenia upadłości A sp. z o.o. w upadłości na skutek wniosku jej wierzyciela [co było obiektywnie niezależne dla tej spółki]. Dopuszczenie tych dowodów jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i w żadnym razie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. polegające na dokonaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wadliwej kontroli działalności Prezesa ARiMR i oddalenie skargi na zaskarżoną decyzję Prezesa ARIMR z dnia 17 grudnia 2019 r. nr 13/2019 pomimo tego, że istniały podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. 2. na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 20.02.2003 r. Prawo upadłościowe [Dz.U. z 2022 r, poz. 1520 ze zm,, dalej: "p.u."] w tym przepisów: art. 10, art. 11, art. 12a, art. 13, art. 57 ust. 1, art. 61, art. 75 ust. 1, art. 84 ust. 1, art. 173, art. 306 oraz art. 308 § 1 i § 2 tej ustawy oraz przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 543/2011 z dnia 7.06.2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz. Urz. UE L 157 z 15 czerwca 2011 ze zm.), tj. art. 148 tego rozporządzenia [odsyłającego z kolei do nieobowiązującego już art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia rolników, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003] - poprzez ich niezastosowanie w sprawie oraz ich błędną wykładnię. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postepowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 §1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 §2 wskazanej ustawy, należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem. Ze względu na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w niniejszej skardze kasacyjnej niezbędne stało się na wstępie przypomnienie zasad sformułowanych w p.p.s.a. odnośnie do tego środka zaskarżenia. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, iż konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., II FSK 1688/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., I OSK 1420/14). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Pewnym złagodzeniem rygorów wynikających z art. 176 w związku z art. 178 P.p.s.a. jest przewidziana w art. 183 § 1 tej ustawy możliwość przytoczenia przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy przy tym wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 września 2006 r., SK 63/05 - orzekając o zgodności art. 174, art. 183 § 1, art. 184 p.p.s.a. z wymienionymi przepisami Konstytucji RP - nie zakwestionował konstytucyjności przyjętego modelu skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ważne jest też zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednak wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia przytoczonej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., I FSK 1448/06). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z: 19 marca 2014 r., II GSK 16/13 i 17 lutego 2015 r., II OSK 1695/13). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że – jak wyżej wskazano - stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Powołane w skardze kasacyjnej podstawy kasacyjne nie mogły doprowadzić do uwzględnienia wniesionego środka zaskarżenia w szczególności ze względu na nieprawidłowe ich sformułowanie, jak również w istocie brak uzasadnienia i wykazania związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym naruszeniem a wynikiem sprawy, co stanowi naruszenie art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wnoszący skargę kasacyjną nieprawidłowo postawił zagadnienie podnosząc wobec zaskarżonego wyroku zarzuty, jakoby stanowisko WSA wyrażone w tym orzeczeniu uniemożliwia podejmowanie przez Syndyka czynności dotyczących majątku Upadłego w postępowaniu upadłościowym, na co słusznie zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Nie ulega bowiem wątpliwości, że Sąd I instancji nie jest uprawniony do kontrolowania legalności działania syndyka masy upadłości a jedynie do kontrolowania legalności decyzji administracyjnej – w tym przypadku dotyczącej nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla grupy producentów owoców i warzyw. Na gruncie tej sprawy słusznie wywiedziono, że w ustalonym stanie faktycznym ogłoszenie upadłości nie stanowiło zdarzenia nagłego i nieprzewidywalnego, które mogłoby być uznane za wystąpienie siły wyższej w rozumieniu art. 148 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( UE) nr 543/2011. Zawiadomienia z sierpnia 2018r. wysłane do Agencji na które powoływał się Syndyk nie stanowiły przejawu inicjatywy Syndyka, lecz były reakcją na zapowiedzianą kontrolę na miejscu, a co najważniejsze nie mogły z oczywistych względów stanowić zawiadomienia o ogłoszeniu upadłości, gdyż postanowienie o ogłoszeniu upadłości zostało wydane rok później ([...]). Z wszystkich przedstawionych powyżej względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 15 000 zł, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym, który nie reprezentował organu przed Sądem pierwszej instancji, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).