I GSK 1814/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1735/21 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2021 r. nr UP-931/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 lipca 2022 r. w sprawie sygn. akt III SA/Po 1735/21 oddalił skargę M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2021 r. nr UP-931/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu. Na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci naruszenia przepisów: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm., zwany dalej: "kpa") poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie skarżonej decyzji, pomimo że została one wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w tym stan majątkowy Skarżącego, zaś ani Organ, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie działali w słusznym interesie Skarżącego, bowiem nie wyjaśnili wyczerpująco okoliczności sprawy i błędnie ustalili stan majątkowy Skarżącego, a także błędnie ustalili sytuację rodzinną Skarżącego przyjmując, że nie jest ona na tyle ciężka by uzasadniała umorzenie należności; 2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1kpa w zw. z art. 86 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji pomimo niezebrania wyczerpującego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a także brak wszechstronnej oceny posiadanego materiału dowodowego; 3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 4 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, w sytuacji gdy Sąd nie uwzględnił, iż Organowi pewne fakty dotyczące majątku oraz sytuacji rodzinnej Skarżącego winne być znane z urzędu a także Organ prowadzi przeciwko Skarżącemu postępowanie egzekucyjne i jest jego wierzycielem hipotecznym, a zatem stan majątkowy winny być znane Organowi; 4. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji pomimo niezapewnienia Skarżącemu prawidłowego jej udziału w postępowaniu i zapewnienia możliwości mu wypowiedzenia się co do twierdzeń Organu oraz przesłuchania go; 5. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym uznanie, iż ściągnięcie należności Organu nie pociągnie dla Skarżącego ciężkich skutków, w sytuacji kiedy materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że Skarżący i jego rodzina pozostaną bez środków do życia z uwagi na realizowane zajęcie na rzecz ZUS; 6. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 77 § 4 kpa, art. 80 kpa, art. 10 kpa, art. 11 kpa poprzez oddalenie skargi na decyzję naruszającą przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego; 7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa, poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że ta nie zawierała pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego i nie wskazywała dowodów, na podstawie których została wydana decyzja, bez wyjaśnienia stanu faktycznego; 8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 kpa w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo wydania jej z uchybieniem przepisów art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 77 § 4 kpa, art. 80 kpa, art. 10 kpa, art. 11 kpa; 9. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak dostatecznego odniesienia się do argumentacji Skarżącego podniesionej w skardze do WSA. Powyższemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 PPSA zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia przepisów: art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z dnia 7 czerwca 2016 roku, Dz.U. z 2016 r. poz. 963) (zwanej dalej: ustawa o s.u.s.) w zw. z § 3 pkt 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 roku (zwanego dalej rozporządzenie) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu zaległych składek nie pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy Skarżący wykazał, iż otrzymuje niewielkie wynagrodzenie, które wystarcza jedynie na zaspokojenie najważniejszych potrzeb życiowych jego i trójki małoletnich dzieci oraz że matka małoletnich nie przekazuje na ich utrzymanie żadnych środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie jej nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie a postawione zarzuty są bezzasadne. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu postawach z 174 p.p.s.a. Najdalej idącym zarzutem jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.. Przypomnieć należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy nie zawiera stanowiska sądu odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39; a także wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5379/16; z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. To zaś, że skarżąca nie podziela stanowiska WSA i uważa uzasadnienie wyroku za niepełne nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14). Podkreślić bowiem należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu, który doprowadził do zajętego stanowiska, a tym samym możliwa była kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Uzasadnienie to spełnia zatem wymogi przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 15.03.2022 r II GSK 101/22). Odnosząc się do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy podkreślić, że stanowią one w zasadzie powtórzenie zarzutów skargi do Sądu I instancji. Zważywszy, że Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację WSA w tym zakresie zatem zasadne jest powtórzenie wcześniej przedstawionej argumentacji. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji że ze względu na charakter decyzji uznaniowej jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00 dostępny, podobnie jak pozostałe orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 188/21). Jak prawidłowo uznał WSA w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie zawiera przesłanki, jakimi kierował się Zakład odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W ocenie Sądu argumentacja organu odnośnie braku podstaw do umorzenia należności, ma oparcie w aktach sprawy i jej dokumentach i nie jest dowolna, co oznacza, że w sprawie nie naruszono granic uznania administracyjnego. Organ wykazał bowiem, że decyzja o umorzeniu należności byłaby przedwczesna i naruszałaby interes publiczny. Trafnie uznano w sprawie, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. W sytuacji gdy nadal istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to umorzenie należności naruszałoby interes publiczny. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą zostać uznane za wystarczające do umorzenia należności składkowych. Jak wynika z akt sprawy należności z tytułu składek są w przedmiotowej sprawie wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany był do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Jednocześnie w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (zob. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w rozpatrywanej sprawie, organ przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia, wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że również w tym zakresie Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ uwzględnił w niniejszej sprawie przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W świetle poczynionych ustaleń można było stwierdzić, że przy uzyskiwanych dochodach w ramach rodzinnego przedsięwzięcia oraz uzyskiwanej pomocy od matki spłata zobowiązań pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności organ był uprawniony w ustalonym stanie faktycznym do uznania, że spłata zaległości nie pozbawi zobowiązanego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacji materialno - bytowej skarżącego nie można bowiem rozpatrywać w kategoriach ubóstwa; niełatwa obecnie sytuacja materialna wnioskodawcy wywołana jest brakiem wyższych zarobków wnioskodawcy, który nie poszukuje ich na rynku pracy mimo pozostawania w wielu produkcyjnym, godząc się na minimalne zatrudnienie uzyskiwane w ramach rodzinnego przedsiębiorstwa. Organ zasadnie nie uznał argumentu trudnej sytuacji finansowej za wystarczający do umorzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy wnioskodawca ma 48 lat i od 5 lat pracuje za minimalne wynagrodzenie, na którego wysokość ma bezpośredni wpływ jako Prezes Zarządu Spółki. W istocie ma on możliwość poszukiwania lepiej płatnej pracy na otwartym rynku, z której nie korzysta. Jak trafnie zauważa organ stan ten może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji finansowej. Ponadto wnioskodawca nie zlikwidował wciąż wspólnej działalności, założonej wraz partnerką i matką jego dzieci i zarazem partnerką finansową, która obecnie odbywa karę pozbawienia wolności. Wnioskodawca dysponuje jednak majątkiem nieruchomym, na którym ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek. W istocie dom z działką może być przedmiotem najmu, a środki pozyskane w ten sposób przeznaczone zarówno na utrzymanie rodziny jak i sukcesywną spłatę zaległości składkowych. Nie można było zatem pominąć majątku posiadanego przez wnioskodawcę, domaga się tego pełnomocnik strony skarżącej. Takie okoliczności potwierdzają twierdzenia organu co do możliwości spłaty w przyszłości zaległości wobec ZUS. Jednocześnie wnioskodawca nie informował o przewlekłej chorobie, ani że straty były wynikiem klęski żywiołowej. Sąd uważa, że ocena organu została dokonana w oparciu o prawidłowe ustalenia wynikające z dowodów przedstawionych przez stronę w postępowaniu administracyjnym. Powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły ZUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia zobowiązań skarżącego zarówno na podstawie art. 28 ust. 2,3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.