I GSK 1781/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosków: 1) A. Sp. z o.o. w G. o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 2) Fundacji B. w W. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 265/22 w sprawie za skargi A. Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 28 lutego 2022 r. nr 43/OR14/2022 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi organiczeniami postanawia: 1. odmówić A. Sp. z o.o. w G. zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; 2. odmówić Fundacji B. w W. dopuszczenia do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w charakterze uczestnika.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 265/22, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. Sp. z o.o. w G. (dalej jako: "skarżąca spółka") na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z 28 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka. II Pismem z 2 kwietnia 2025 r. skarżąca spółka, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wniosła o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania wywołanego podaniem skarżącej spółki z 3 marca 2025 r. oraz późniejszego postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy zakończonej obecnie zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z 28 lutego 2022 r. o utrzymaniu w mocy Decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Giżycku z 30 września 2021 r. w sprawie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020. III Pismem z 8 maja 2025 r. Fundacja B. w W. (dalej jako: "fundacja"), na podstawie art. 9 i art. 33 § 2 p.p.s.a., wniosła o dopuszczenie fundacji, jako uczestnika, do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie jest zasadny wniosek skarżącej spółki o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego. Zawieszenie postępowania na podstawie tej przesłanki ma charakter fakultatywny, bowiem ocena jego zasadności pozostawiona została uznaniu sądu, który ocenia, czy celowe jest wstrzymanie biegu rozpoznawanej sprawy (por. postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 366/13). Zawieszenie postępowania jest celowe jedynie w przypadku zaistnienia miedzy dwoma postępowaniami takiej relacji, w której rozstrzygnięcie sprawy, w której postępowanie ulega zawieszeniu, zależy od wyniku drugiego postępowania (por. postanowienie NSA z 15 września 2021 r., I FSK 1400/19). Zauważyć zatem należy, że jest to sytuacja szczególna, zmierzająca do uniknięcia dwutorowego postępowania dotyczącego wskazanych decyzji oraz ich równoczesnej oceny w postępowaniu sądowoadministracyjnym i postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym przed organem administracji. Prawodawca w celu uniknięcia takiej podwójnej oceny ustanowił w procedurze sądowoadministracyjnej stosowny szczególny przepis. Zgodnie z art. 56 p.p.s.a. w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Jak wskazano w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II GPS 1/17, skoro w art. 56 p.p.s.a. ustawodawca wskazał, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu do czasu ich zakończenia, to należy a contrario przyjąć, iż nie ma podstaw do zawieszenia postępowania sądowego w sytuacji, gdy administracyjne postępowanie w trybie nadzwyczajnym zostało uruchomione po wniesieniu skargi. Jeżeli nie ma podstaw do zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym, a sprawa nie może być rozstrzygana jednocześnie w postępowaniu administracyjnym i sądowym, to organ administracji ma obowiązek zawiesić administracyjne postępowanie nadzwyczajne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym (por. P. Daniel, Prawa i obowiązki organu administracji w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wrocław 2014, s. 166). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do zawieszenia postępowania niniejszego postępowania sądowego. Z powyższego wynika bowiem, że w zaistniałym stanie faktycznym pierwszeństwo w rozpoznaniu sprawy ma postępowanie sądowoadministracyjne, zaś postępowanie w sprawie wznowienia postępowania wszczęte przed organem winno być zawieszone. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Nie zasługiwał na uwzględnienie także wniosek fundacji o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 powołanej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl zaś art. 9 p.p.s.a., organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na mocy art. 33 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 9 p.p.s.a., ma charakter fakultatywny i jest zależny od uznania sądu. W szczególności, wniosek danej organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu może być przez sąd uwzględniony, jeżeli przemawia za tym interes społeczny (por. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2004 r., OZ 340/04, ONSAiWSA 2004/3/52 oraz z 18 września 2023r., II FSK 425/22 - CBOSA). Ten interes społeczny może polegać przede wszystkim na tym, że w realiach danej sprawy udział organizacji społecznej służy społecznej kontroli postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 28 września 2009 r., II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2/23 oraz postanowienie NSA z 25 stycznia 2022 r., II OSK 1642/19 – CBOSA). Ponadto, oceniając zasadność wniosku o dopuszczenie danej organizacji do udziału w postępowaniu należy mieć na uwadze również zasadę szybkości postępowania (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 7 oraz art. 110 p.p.s.a., wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., II OSK 863/23). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie tylko nie został spełniony warunek formalny dotyczący zakresu statutowej działalności fundacji, ale też okoliczności podane we wniosku z 8 maja 2025 r. nie mogą być zakwalifikowane jako mieszczące się w ramach interesu społecznego (publicznego). Podstawy prawne działania fundacji reguluje ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 166). Według art. 1 tej ustawy fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami. Zgodnie z art. 2 ust. 1 fundacje mogą ustanawiać osoby fizyczne niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania bądź osoby prawne mające siedziby w Polsce lub za granicą. W oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację (art. 3 ust. 2). Składnikami majątkowymi mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości (art. 3 ust. 3). W myśl art. 5 ust 1 ustawy fundator ustala statut fundacji, określający jej nazwę, siedzibę i majątek, cele, zasady, formy i zakres działalności fundacji, skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków. Statut może zawierać również inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków jej połączenia z inną fundacją, zmiany celu lub statutu, a także przewidywać tworzenie obok zarządu innych organów fundacji. Statutowa działalność fundacji musi mieć zatem swój konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot danej sprawy sądowoadministracyjnej (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r., II FSK 1994/17). Tym samym określona w statucie fundacji jej działalność, musi być sprecyzowana, tak aby dawała możliwość ustalenia, że wiąże się ściśle z przedmiotem sprawy, do udziału w której zamierza przystąpić na prawach strony (wyrok NSA z 22 kwietnia 2008 r., II OSK 1499/06, LEX nr 490153). Każdy cel działania określony w statucie organizacji społecznej nadanym czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik (postanowienie NSA z 30 sierpnia 2011r., I OZ 609/11, LEX nr 1068622). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że celem Fundacji B. w W. jest propagowanie idei ochrony środowiska oraz podejmowanie, organizowanie i wspieranie działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego, ekologii, ochrony zwierząt, ochrony dziedzictwa przyrodniczego, w tym promocja i rozwój technologii z zakresu ochrony środowiska, jak również wspieranie osób fizycznych oraz prawnych w ramach prowadzonych działalności gospodarczej lub rolniczej, w tym wspieranie tychże podmiotów w zakresie zielonej transformacji. Fundacja przywołując § 2 ust. 5 statutu wskazała, że w ramach realizacji jej celów statutowych może inicjować postępowania i przystępować do postępowań toczących się przed organami wymiaru sprawiedliwości oraz organami administracji publicznej w charakterze organizacji społecznej w sposób i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa. Wskazała również, że zgodnie z § 2 ust. 2 pkt m) statutu realizuje swoje cele poprzez wsparcie prawne w zakresie postępowań sądowych, administracyjnych, karnych oraz cywilnych. Skoro działanie fundacji dotyczy propagowania idei ochrony środowiska oraz podejmowania, organizowania i wspierania działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego, ekologii, ochrony zwierząt, ochrony dziedzictwa przyrodniczego jak również wspierania osób fizycznych oraz prawnych w ramach prowadzonych działalności gospodarczej lub rolniczej, to wszelkie formy jej działalności muszą mieścić się w granicach jej celu. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żaden z celów statutowych fundacji nie przekłada się na konkretne postępowanie w sprawie odmowy przyznania płatności z uwagi na stworzenie przez stronę sztucznych warunków w celu otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach wnioskowanej płatności. Dotyczy to również wsparcia prawnego w zakresie postępowań sądowych, administracyjnych, karnych oraz cywilnych. Fundacja uzasadniając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zaznaczyła też, że biorąc pod uwagę zakres jej działalności oraz nieprawidłowości w dzianiach Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które analizowane są przez Rzecznika Praw Obywatelskich, zasadnym jest dopuszczenie jej do udziału w niniejszym postępowaniu, biorąc pod uwagę konieczność społecznej kontroli zapadłych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć. Skoro jak wcześniej wskazano udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na mocy art. 33 § 2 w związku z art. 9 p.p.s.a., ma charakter fakultatywny i jest zależny od uznania sądu, to w tym kontekście istotne jest w szczególności to, czy dana sprawa ma charakter precedensowy, dotyczy większej grupy obywateli lub budzi duże zainteresowanie społeczne lub medialne. W tym zakresie wskazać należy, że obrona interesów skarżącej przed sądem administracyjnym nie może być uznana za realizację interesu publicznego, ale za realizację interesu indywidualnego. Również wola przedstawienia stanowiska fundacji w tej sprawie nie determinuje interesu społecznego, tym bardziej, że skarżąca korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niniejsza sprawa nie jest sprawą precedensową, lecz jedną z wielu spraw toczących się na podstawie takiego samego lub zbliżonego stanu faktycznego i tego samego stanu prawnego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.