I GSK 1760/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1974/18 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 września 2018 r. nr 6/DZN/2018 w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu z tytułu nienależnie pobranych płatności dla grup producentów rolnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. R. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1974/18 oddalił skargę M. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 września 2018 r. nr 6/DZN/2018 w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu za zaległości spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności. Od przedmiotowego wyroku M. R. złożył skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego polegające na naruszeniu: a) art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej: Ordynacja podatkowa, o.p.) w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, dalej: u.p.u.n.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że ocena przesłanek, o których jest mowa w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., tj. niezgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego albo zawinionego niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości/wszczęcie postępowania układowego - zależy od łącznego wystąpienia wymienionych w art. 11 u.p.u.n. przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 i § 2 o.p. w związku z przyjęciem, że skarżący jako prezes zarządu uchybił obowiązkowi złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie; c ) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) o.p. w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 u.p.u.n. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40) Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Wszystkie zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione. Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie 1a) wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej zarzucił w tym przypadku naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 o.p. w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.n. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że ocena przesłanek, o których jest mowa w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., tj. niezgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego albo zawinionego niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości/wszczęcie postępowania układowego zależy od łącznego wystąpienia wymienionych w art. 11 u.p.u.n. przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość. Zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.n. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2). Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej organy podatkowe oraz Sąd I instancji dokonując wykładni ww. przepisów prawa nie przyjęły, że ocena przesłanek, o których jest mowa w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., tj. niezgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub naruszenie wszczęcie postępowania układowego albo zawinionego niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości/wszczęcie postępowania układowego zależy od łącznego wystąpienia wymienionych w art. 11 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika wprost stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, że Spółka na koniec 2013 r. wykazywała ujemny kapitał własny, co zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.u.n. było podstawą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że wystarczającą podstawą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest wyczerpanie przesłanki zawartej w art. 11 ust. 2 u.p.u.n. Niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 1 b) petitum skargi kasacyjnej. Skarżący zarzucił tu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 i § 2 o.p. - w zw. z przyjęciem, że skarżący jako prezes zarządu uchybił obowiązkowi złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Taka konstrukcja zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 116 § 1 i § 2 o.p.) odnosząca się do wadliwego – zdaniem – skarżącego przyjęcia, że skarżący jako prezes zarządu uchybił obowiązkowi złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie sprowadza się w istocie do kwestionowania przyjętego w tej sprawie stanu faktycznego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na to, że poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń faktycznych. Dodać ponadto należy, że w skardze kasacyjnej w ogóle nie zawarto zarzutów naruszenia przepisów postępowania ukierunkowanych na kwestie związane z ustaleniem stanu faktycznego. Nie zakwestionowano zatem skutecznie ustaleń faktycznych organu podatkowego zaaprobowanych następnie przez Sąd I instancji. Również niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 1 c) petitum skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej zarzucił w tym przypadku naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 u.p.u.n. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. Przede wszystkim w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśniono na czym miało polegać naruszenie art. 10 i art. 21 ust. 1 u.p.u.n. Z kolei uzasadniając naruszenie art. 116 o.p. w zw. z art. 11 u.p.u.n. autor skargi kasacyjnej wskazał, że ustalenia poczynione przez Sąd, iż przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniały na koniec okresu bilansowego, tj. w dacie 31.12.2013 r., bowiem na ten dzień spółka nie miała majątku wystarczającego do pokrycia swoich zobowiązań, nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i jest błędną interpretacją art. 116 o.p. w zw. z art. 10 i 11 u.p.u.n. Na ten dzień Spółka nie posiadała niezapłaconych należności, nie wystąpiła również sytuacja, że Spółka nie regulowała swoich zobowiązań czy też aby posiadane zobowiązania przewyższały jej majątek. A tylko wówczas, zgodnie z cyt. wyżej art. 11 u.p.u.n., zaistniałyby przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sama ujemna wartość bilansowa nie stanowi o zaistnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Wskazane wyżej uzasadnienie jest skonstruowane nieczytelnie, a to ze względu na ścisłe powiązanie ze sobą okoliczności materialnoprawnych i okoliczności procesowych. Ponadto wadliwa interpretacja art. 116 o.p. w związku z art. 10 i 11 prawa upadłościowego nie może być wiązana (uzasadniana) brakiem oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jeszcze teraz należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że wystarczającą podstawą do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest wyczerpanie przesłanki zawartej w art. 11 ust. 2 u.p.u.n. zgodnie z którą dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).