I GSK 1712/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1278/18 w sprawie ze skargi M. F. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21 maja 2018 r. nr OR12-6521.5-OR1200085/18 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. F. 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1278/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę M. F. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący złożył 15 lutego 2018 r. (data nadania: 13 luty 2018 r.) wniosek o dofinansowanie na realizację operacji w ramach działania 2.5. "Akwakultura świadcząca usługi środowiskowe" w ramach Priorytetu 2 "Wspieranie akwakultury zrównoważonej środowiskowo, zasobooszczędnej, innowacyjnej, konkurencyjnej i opartej na wiedzy", zawartego w Programie Operacyjnym "Rybactwo i Morze". Pismem z 8 maja 2018 r. ARiMR wystąpiła do Ministerstwa Finansów z prośbą o udostępnienie informacji zawartych w rejestrze podmiotów wykluczonych, mając na celu ustalenie, czy skarżący widnieje w takim rejestrze. W odpowiedzi na powyższe pismo, pismami z 14 i 15 maja 2018 r. Ministerstwo Finansów poinformowało Agencję, że strona figuruje w prowadzonym przez Ministra Finansów na podstawie art. 210 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, ze zm., dalej: u.f.p.) rejestrze podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Dniem rozpoczęcia okresu wykluczenia jest 26 lutego 2018 r. W związku z powyższym pismem z dnia 21 maja 2018 r. organ, w oparciu o art. 12 pkt 3 lit. a oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1267, dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju), odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej, gdyż strona została wykluczona z możliwości uzyskania pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zawarte w piśmie ARiMR z dnia 21 maja 2018 r. odpowiada prawu. Jak podkreślił Sąd I instancji, organ może przyznać pomoc finansową dopiero po spełnieniu przez stronę warunków otrzymania pomocy wynikających z przepisów. Jednym z warunków jest brak wpisu strony w rejestrze podmiotów wykluczonych. Jednym z etapów weryfikacji wniosku jest ustalenie, czy wnioskodawca nie jest podmiotem wykluczonym od otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w trybie określonym w art. 207 u.f.p. Bezspornym jest, że strona została wpisana do prowadzonego przez Ministra Finansów na podstawie art. 210 ust. 1 u.f.p. rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Rozpoczęcie okresu wykluczenia datowane jest na 26 lutego 2018 r. i zakończy się z upływem 3 lat od dnia dokonania zwrotu środków finansowych przez skarżącego. Instytucją, która przekazała informację o wykluczeniu jest ARiMR. Skarżący został zgłoszony do rejestru podmiotów wykluczonych, ze względu na brak dokonania zwrotu należności Agencji wynikających z umów o dofinansowanie zawartych w dniu 6 listopada 2012 r. w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" w zakresie środka 2.2 "Działania wodno-środowiskowe". Przedmiotowe umowy zostały skarżącemu wypowiedziane w związku ze stwierdzeniem przez ARiMR nieprawidłowości związanych z ubieganiem się o przyznanie płatności (skarżący posłużył się podrobioną decyzją wodnoprawną z terminem obowiązywania do dnia 31 sierpnia 2012 r., podczas gdy w rzeczywistości decyzja ta obowiązywała do dnia 31 grudnia 2010 r.). Decyzje Agencji nakładające na skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały utrzymane w mocy przez Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. WSA zauważył, że strona nie uregulowała należności wynikających z powyższych decyzji i tym samym Agencja była uprawniona do wystąpienia do Ministra Finansów z wnioskiem o wpisanie skarżącego do rejestru podmiotu wykluczonych. Wpis do rejestru podmiotów wykluczonych dokonany został w dniu 14 maja 2018 r. z datą rozpoczęcia okresu wykluczenia z dniem 26 lutego 2018 r. Skarżący został poinformowany o sankcjach wynikających z braku dokonania spłaty całej kwoty zadłużenia we wskazanym terminie. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a w związku z: 1) art. 13 ust. 5 w związku z art. 16 ust. 1 i z art. 12 pkt 3 lit. a) ustawy o wspieraniu przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że termin rozpatrzenia wniosku o przyznanie dofinansowania w trybie Ustawy o Wspieraniu oraz stosowanie przez organ procedury rozpatrzenia wniosku wskazanej w art. 13 ust. 5 ustawy o wspieraniu pozostaje irrelewantny dla wnioskodawcy, a rozpatrzenie wniosku przez organ po upływie trzymiesięcznego, ustawowego terminu nie wpływa na sytuację strony, co zgodnie z interpretacją Sądu w praktyce oznaczałoby, że organ jest uprawniony do rozpatrzenia wniosku w dowolnym terminie, podczas gdy art. 13 ustawy o wspieraniu precyzuje tryb postępowania organu w przypadku niemożności wydania decyzji w pierwotnym terminie, co oznacza, że organ jest zobligowany do wydania decyzji w sprawie wniosku o dofinansowanie w tym terminie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i aktualnych na dzień wydawania decyzji; 2) art. 207 ust. 4 u.f.p. w związku z art. 12 ustawy o wspieraniu przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wystąpienie przesłanek faktycznych umożliwiających dokonanie wpisu beneficjenta do Rejestru (a nie wpis do Rejestru) stanowi wystarczającą podstawę do odmowy udzielenia pomocy beneficjentowi w świetle przepisów u.f.p. oraz ustawy o wspieraniu, co doprowadziło Sąd do błędnego przyjęcia, że nawet rozpatrzenie wniosku skarżącego o dofinansowanie w ustawowym (trzymiesięcznym) terminie od dnia jego złożenia nie doprowadziłoby do uzyskania dofinansowania przez skarżącego, podczas gdy nie istniała ku temu podstawa prawna, a skarżący po wydaniu pozytywnej decyzji organu uzyskałby dofinansowanie; 3) art. 2 i art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a. oraz w związku z art. 13 ust. 5 i art. 16 ust. 1 ustawy o wspieraniu przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja odpowiada prawu, pomimo naruszeń przepisów regulujących udzielanie pomocy organu przy wydawaniu decyzji o odmowie uzyskania pomocy finansowej w zakresie działania 2.5 "Akwakultura świadcząca usługi środowiskowe" w ramach Priorytetu 2, zawartego w Programie Operacyjnym "Rybactwo i Morze", skutkujących odmową przyznania pomocy, pomimo iż skarżący spełniał przesłanki otrzymania dofinansowania. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). W skardze kasacyjnej (pkt 36) zasadnie podniesiono, że istotne znaczenie w sprawie ma okoliczność, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę argumentacji skarżącego wskazującej na fakt, że decyzja zwrotowa wobec skarżącego, stanowiąca następnie podstawę do wpisu do rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie, który wyrokiem z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 693/18 oddalił skargę. Następnie zaś, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 850/19 oraz wyrokami: o sygn. akt I GSK 1052/19 w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 694/18 i o sygn. akt I GSK 1577/19 w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 695/18 uchylił wyroki w tych sprawach i przekazał je do ponownego rozpoznania wskazując w szczególności, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, że w tej sprawie pozwolenie wodnoprawne obowiązywało do dnia 31 grudnia 2010 r. oraz, że aktualne pozwolenie wodno-prawne, to pozwolenie obowiązujące w okresie do daty upływu terminu, na który wydano to pozwolenie, nie zaś do daty decyzji organu stwierdzającej jego wygaśnięcie. Przedstawionej wykładni prawa Sąd I instancji w ogóle nie uzasadnił z powołaniem się na przepisy prawa wodnego, do którego wprost odwołuje się przepis rozporządzenia wykonawczego. Ponadto, pomimo twierdzenia skarżącego, że wraz z wnioskiem o dofinansowanie z 12 września 2012 r. złożył pozwolenie wodnoprawne z 18 lipca 2012 r. oraz twierdzenia, że dołączone do wniosku o dofinansowanie pozwolenie wodno-prawne (decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Częstochowie z 7 listopada 1995 r.) było aktualne i ważne w świetle przepisów Prawa wodnego, gdyż nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez wydanie konstytutywnej decyzji organu w przedmiocie wygaśnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominął w swoich rozważaniach ten element stanu faktycznego sprawy. Okoliczność ta ma w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ bezpośrednio może ona rzutować na konieczność lub jej brak w zakresie zwrotu dofinansowania i w dalszej konsekwencji dla istnienia podstawy do wpisu skarżącego kasacyjnie do rejestru podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Kwestia ta musi zostać wyjaśniona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z tym na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).