I GSK 1690/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 784/24 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2024 r. nr UP-691/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 784/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2024 r. nr UP-691/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienia skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2024 r. nr UP-691/2024 o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2023 r. nr 1118/203 o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponadto wniósł o przyznanie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według obowiązujących przepisów. Nadto na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764 z późn. zm.) wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, według norm przepisanych. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi: I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako "k.p.a."), art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji objętej skargą, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz poprzedzająca ją decyzja wydana w I instancji zostały wydane w sposób dowolny w miejsce swobodnego, z pominięciem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaniechanie wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności: a) w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia składek, tak m.in. pomijając: porównanie spodziewanych kosztów egzekucji (tj. obliczenia w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku, co miało istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy; b) organ zaniechał rzetelnego i wiarygodnego wykazania, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, opierając się jedynie na przedstawieniu zbiorczą informację o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r., podczas gdy organ winien przedstawić pełne akta sprawy dotyczące prowadzonych postępowań egzekucyjnych, w tym dowody na poparcie faktów dokonania skarżącemu skutecznego doręczenia decyzji, upomnień i zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, a tym samym wypełnić na podstawie art. 153 p.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 575/23; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie i w rezultacie oddalenie skargi, a to pomimo wystąpienia przesłanek do jej uwzględnienia, a to z uwagi na fakt, że organ w przedmiotowej sprawie: a) zaniechał podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i w efekcie błędnie wydał decyzję UP-691/2024 utrzymującą w mocy decyzję nr 1118/2023, wyłącznie w oparciu o uprawnienie wynikające z instytucji tzw. uznania administracyjnego, podczas gdy obowiązkiem organu jest uwzględnienie innych fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, tj.m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Nadto, pomimo, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, to uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mając na względzie nie tylko interes publiczny ale i słuszny interes obywatela, organ jest bowiem obowiązany do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego; b) dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji wydał błędną decyzję UP-691/2024 utrzymującą w mocy decyzję nr 1118/2023 sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w której organ uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie składek; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, wyrażające się w zaaprobowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchybień organu, który wydał zaskarżoną decyzję, polegających na ich niewłaściwym zastosowaniu i zaniechaniu przez organ administracyjny zgromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, przyjmując przy tym bierną postawę w postępowaniu dowodowym, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy też nie, i przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę, wyjaśniając sporne okoliczności na jego niekorzyść oraz formułując twierdzenie, że skarżący nie wykazał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, ponieważ opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy z przedłożonego przez skarżącego materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 4) art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że Prezes ZUS uwzględnił w treści swoich rozstrzygnięć wiążącą go na mocy tego przepisu ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2024 r., I SA/Sz 575/23, w którym Sąd uchylił decyzję ZUS z dnia 16 sierpnia 2023 r. i zalecił, by organ wszechstronnie wyjaśnił i obiektywnie przeanalizował wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i prawidłowej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy właściwe zastosowanie art. 153 p.p.s.a. prowadzić powinno do wniosku, że powyższych wskazać organ nie zrealizował, bowiem w dalszym ciągu przyznaje prymat interesowi publicznemu nad interesem prywatnym bez wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy; II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w związku z naruszeniem art. 1, art. 3 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 i art. 153 p.p.s.a. w postaci: 1) art. 28 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej jako "u.s.u.s."), poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na względzie określoną przez organ wysokość zaległości; brak regularności w uzyskiwaniu dochodów z prowadzonej działalności, a przez to błędne ustalenie średniej wysokości miesięcznych dochodów skarżącego, nadto mając na uwadze fakt prowadzonych innych postępowań egzekucyjnych wobec skarżącego, a tym samym iż koszty egzekucyjne w sprawie stale rosną, oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym samym wbrew błędnym ustaleniom zachodzi przesłanka umorzenia należności składkowych wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.; 2) art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 - dalej jako "rozporządzenie"), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, będące wynikiem bezzasadnego uznania, że skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania regulować zaległości składkowe wobec ZUS, podczas gdy skarżący wykazał, że ze względu na jego sytuację majątkową i rodzinną trwale nie jest w stanie opłacać swoich wymagalnych zobowiązań wobec ZUS, bowiem uniemożliwiłoby to zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych - a to niezależnie od istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza że jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną; regulacja ta jako mająca charakter szczególny wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, NSA mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku WSA. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. w pkt. I ppkt 4) petitum skargi kasacyjnej autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 153 p.p.s.a.; natomiast w pkt. I ppkt 1), 2) i 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie naruszył przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 i 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. nie stwierdzając ich naruszenia przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym oraz akceptując ustalenia faktyczne. Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów, na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. okazał się bezzasadny. O naruszeniu art. 8 k.p.a. i zawartej w nim normy nakazującej organom administracji publicznej prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, nie może stanowić podjęcie przez organ rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni. Ponadto, z zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i orzeczenia wydane w wyniku tak przeprowadzonego postępowania, mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona nie podważyła skutecznie oceny dokonanej w zaskarżonym wyroku, zaś niezadowolenie skarżącego z wydanego przez organ rozstrzygnięcia nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 § 1 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie sposób przyjąć, że wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej będzie zachowany tylko wówczas, gdy organy administracji będą wydawać rozstrzygnięcia, których oczekuje strona postępowania. Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. Reguła wyrażona w przepisie art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny - orzekając ponownie w tej samej sprawie - nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Użyty w powołanym przepisie zwrot normatywny "w sprawie" oznacza, że chodzi o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualne określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Tym samym, obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie administracyjnym i na sądach, ale jest on wyłączony w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Taką zmianę stanu prawnego lub zmianę stanu faktycznego na moment orzekania organy administracyjne są obowiązane uwzględniać z urzędu. Sądy dokonujące później kontroli takiego aktu administracyjnego muszą ocenić, czy rzeczywiście nastąpiła zmiana stanu prawnego lub istotna zmiana stanu faktycznego, a więc czy zaistniały okoliczności uzasadniające odstąpienie od związania oceną prawną wyrażoną w uprzednim wyroku zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe uwagi uznał za niezasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a. Sąd meriti prawidłowo przyjął, iż w sprawie nie doszło do zmiany okoliczności faktycznych czy stanu prawnego powodującego możliwość odstąpienia od ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania poczynionych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 575/23. Sąd I instancji formułując ocenę o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, zasadnie wskazał, że organ odwoławczy zrealizował również zalecenia wynikające z ww. wyroku I SA/Sz 575/23 w zakresie wskazania, z czego wynikają zaległości skarżącego, wykazania odsetek za zwłokę oraz zbadania kwestii przedawnienia należności z uwzględnieniem zmian w brzmieniu art. 24 ust. 4, ust. 5b i 5f u.s.u.s., jak również odniesienia się do prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz wydatków egzekucyjnych organu, co zostało w sposób szczegółowy omówione w zaskarżonej decyzji i czego skarżący nie zakwestionował. W ponownym postępowaniu ZUS uwzględnił dokumenty, które zobowiązany złożył 19 czerwca 2024 r.: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2024; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 17 czerwca 2024 r.; oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy de minimis oraz formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 17 czerwca 2024 r. Organ wskazał, że w okresie pandemii koronawirusa zobowiązany nie zawieszał wykonywania działalności gospodarczej i nie zwracał się do ZUS o udzielnie pomocy rekompensującej przedsiębiorcom negatywne ekonomiczne skutki COVID-19. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą z przeważającym kodem PKD 43.21.Z, tj. wykonywanie instalacji elektrycznych. Według organu pandemia nie miała wpływu na wysokość zobowiązań składkowych. Zauważyć przy tym należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a (por. wyroki NSA: z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Wskazane regulacje nie wykluczają ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia. Ponadto w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych ZUS dopuścił dowody na okoliczność sytuacji majątkowej zobowiązanego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a poczynione przez ZUS ustalenia faktyczne oraz ich ocena znajdują - jak już podkreślono powyżej - szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego, dokonaną przez organ administracji, a prawidłowo zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Okoliczność, że skarżący kasacyjnie nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, że dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. W wyniku tej oceny Sąd I instancji trafnie stwierdził, że podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a NSA nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią tego uregulowania całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie została przez skarżącego spełniona, a to z uwagi na to, że wobec skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Zobowiązany przedstawił zaświadczenia wydane 11 maja 2023 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym przy Szczecin-Centrum w Szczecinie oraz zestawienie sporządzone 9 marca 2023 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, potwierdzające skuteczność prowadzonych wobec zobowiązanego postępowań egzekucyjnych i wysokość wyegzekwowanych kwot. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, której celem jest uzyskiwanie dochodów. Strona w toku postępowania przed organem oświadczyła, że z tego tytułu w latach 2020-2022 uzyskała przychody w wysokości odpowiednio 43.239,36 zł, 74.716,78 zł i 78.181,22 zł oraz osiągnęła dochody w wysokości, 11.424,82 zł, 41.616,37 zł i 28.104,78 zł. W roku 2023 przy przychodach w wysokości 76.773,58 zł dochody zobowiązanego wyniosły 37.659,27 zł, czyli średnio 3.138,28 zł miesięcznie. W aktach sprawy znajduje się podsumowanie podatkowej księgi przychodów za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r., w którym wykazano przychody w wysokości 27.233,42 zł, wydatki na zakup towarów - 19.247,34 zł i pozostałe wydatki - 4.138,48 zł. Skarżący posiada również spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m² w S. przy [...]. Fakt, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21). Warunkiem umorzenia zaległości w całości nie jest wykazanie, że skarżący nie jest w stanie spłacić zadłużenia w całości. Warunkiem umorzenia całości zaległości jest bowiem wykazanie, że zobowiązany nie jest w stanie spłacić zaległości w jakiejkolwiek części bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak sytuacja nie została wykazana w toku niniejszego postępowania. Z tych względów uznać należy, że zarzut naruszenie prawa materialnego - art. 28 ust. 3 pkt 6 w zw. z art. 32 u.s.u.s. jest niezasadny. Również zarzut z pkt II ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej, naruszenia art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia należało uznać za bezpodstawny. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach. Ich wskazanie pozostawione zostało ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie, w którym to zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Opierając się o treść przywołanego przepisu zauważyć należy, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a (patrz wyroki NSA z: 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje zatem, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Uznanie administracyjne odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe. Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Zgodzić się należy z oceną Sądu I instancji, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W wyniku tej oceny Sąd I instancji trafnie stwierdził, że podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku z dnia 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 784/24 przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący jest kawalerem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budżet tego gospodarstwa domowego ustalony na podstawie dochodów z 2023 r. wynosił średnio 3.138,28 zł miesięcznie i był wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2024 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1.773,44 w l kwartale 2024 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych, jak również jest Jachtowym Sternikiem Morskim, Motorowodnym Sternikiem Morskim, Instruktorem Żeglarstwa oraz Instruktorem Sportów Motorowodnych. Skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku i nie powołuje się na problemy zdrowotne. Zaznaczył, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 670 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 450 zł, opłat eksploatacyjnych 20 zł oraz kosztów związanych z leczeniem 200 zł. W stałych kosztach zobowiązany nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. natomiast w minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, edukację, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego określono na 1.048,55 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2023 r. i zaciągniętych kredytów, a łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 2.000 zł. W oświadczeniu z 17 czerwca 2024 r. skarżący zadeklarował, że posiada zaległości z tytułu podatków za rok 2023 w kwocie 5.000,00 zł. Według oświadczenia zobowiązany posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m² w S., przy [...]. Biorąc pod uwagę, że umorzenie należności z tytułu składek powinno być sytuacją wyjątkową, z powyższych ustaleń organu przekonująco wynika, że skarżący takiej wyjątkowości swojej sytuacji nie wykazał. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, co obwarowane jest najpierw spełnieniem określonych przesłanek, a w razie ich spełnienia poddane dodatkowej ocenie organu w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organ wykazał, że opłacanie należności z tytułu składek nie stanowi zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego przy uwzględnieniu minimum socjalnego, co oznacza, że nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uszczegółowiony w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W okolicznościach sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadząc postępowanie egzekucyjne, miał podstawy by uznać, że chociażby tylko częściowa spłata zasłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. ZUS wziął też pod uwagę fakt, że strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Zasadnie również organ wskazywał, że skarżący wprawdzie posiada zaległości w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych, jednakże konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym samym, w ocenie NSA, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności decyzji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny Z tych wszystkich względów należało uznać, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika z urzędu A. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazać należy, że z art. 254 § 1 p.p.s.a. wynika, że wniosek taki powinien być złożony do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania takiego wniosku także wtedy, gdy został on zamieszczony w skardze kasacyjnej.