I GSK 1686/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 177/24 w sprawie ze skargi A. I. na akt Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 listopada 2023 r. nr OR10-65080-OR1000350/22 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżony akt Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 listopada 2023 r. nr OR10-65080-OR1000350/22; 3. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. I. 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 maja 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 177/24 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę A. I. na akt Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 17 listopada 2023 r. w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca w październiku 2022 r. złożyła w Podlaskim Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy na operacje typu "Rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług związanych z rolnictwem i leśnictwem w ramach poddziałania 6.4 "Wsparcie inwestycji w tworzenie i rozwój działalności pozarolniczej", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Wnioskowała o dofinansowanie zakupu ładowarki teleskopowej. Na wezwanie organu wyjaśniła, że planuje wykonywanie usług wymienionych w PKD 42.21.Z, 42.91.Z, polegających na kopaniu stawów i rowów melioracyjnych i że posiada w tym celu również koparkę gąsienicową, ciągnik i przyczepę, a ładowarka teleskopowa jest jej potrzebna do załadunku ziemi na przyczepę celem jej wywiezienia oraz do rozplantowania w miejscu realizacji usługi lub w miejscu, do którego ziemia zostanie odwieziona. Odpowiadając na kolejne wezwanie skarżąca podała, że część usług będzie wykonywała na terenie podmokłym, na który nie wjedzie ciągnik z przyczepą, a ładowarka zostanie wykorzystana do przewożenia jednorazowo mniejszych ilości ziemi i ich załadunku na przyczepę. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 17 listopada 2023 r. odmówiła skarżącej przyznania pomocy, wskazując na niespełnienie warunków określonych w § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług związanych z rolnictwem i leśnictwem" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w tworzenie i rozwój działalności pozarolniczej" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz. U. poz. 1843) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Organ uznał, że ładowarka teleskopowa nie jest niezbędna do zabezpieczania lub utrzymywania urządzeń wodnych związanych z rolnictwem, a maszyną kluczową jest koparka lub koparko-ładowarka. Zwrócił ponadto uwagę, że posiadana przez skarżącą koparka jest 35-letnią maszyną, wyposażoną wyłącznie w łyżkę kopiącą o poj. 0,4 m3 oraz łyżkę ładowarkową o poj. 0,96 m3. Ocenił to urządzenie za zużyte, potencjalnie awaryjne, nie dające gwarancji działania przez okres związania celem projektu, ograniczające konkurencyjność wnioskodawcy na rynku usług, o niewielkich możliwościach wykonywania usług, z uwagi na posiadanie tylko jednej łyżki kopiącej. Przyjął ponadto, że wykorzystanie ładowarki teleskopowej do rozplantowania ziemi w miejscu jej odwiezienia nie stanowi części usługi wykonania stawu czy rowu melioracyjnego i nie może być wykonywane w ramach operacji. Zdaniem organu do wykonania usług planowanych przez skarżącą wystarczy koparko-ładowarka. Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącej nie był zgodny z wymaganiami wynikającymi z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia i art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1270), bo planowana operacja nie była uzasadniona ekonomicznie. Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżąca nie wykazała racjonalności, niezbędności i potrzeby zakupu ładowarki teleskopowej, a jej wyjaśnienia były w tym zakresie niewystarczające. Ocenił, że skarżąca ograniczyła się do podania ogólnych i niekompletnych stwierdzeń, nie przedstawiła celowości zakupu, nie złożyła przekonujących wyjaśnień. W szczególności nie wykazała, że zakup ładowarki teleskopowej jest adekwatny do rodzaju zaplanowanej działalności i że ten model może zostać użyty do tej działalności, np. z uwagi na unikalne i tylko jemu właściwe cechy, których nie posiadają inne oferowane na rynku pojazdy. Stanowisko organu, że bardziej racjonalny byłby zakup koparko-ładowarki Sąd pierwszej instancji uznał za trafne. Od wyroku Sądu pierwszej instancji skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Środek odwoławczy oparto na drugiej podstawie i zarzucono po pierwsze naruszenie art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298) – zwanej dalej "ustawą o wspieraniu" i w związku z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia poprzez wadliwie wykonaną funkcję kontroli administracji i niezasadne utrzymanie w obrocie zaskarżonego aktu, pomimo że nie rozpatrzono materiału dowodowego zgodnie z przepisami prawa, bez udowodnienia przesłanek podważających twierdzenia skarżącej, co doprowadziło do błędnej oceny dowodów, oparcia stanowiska organy na subiektywnym przekonaniu o braku uzasadnienia dla planowanej operacji, nieuwzględnieniu wyjaśnień skarżącej, pominięcia instrukcji wypełniania biznesplanu, nieprzedstawienia obiektywnych przesłanek wniosku o tym, że zakup ładowarki bądź koparko-ładowarki byłby bardziej ekonomicznie racjonalny oraz że posiadana przez skarżącą koparka jest zużyta nie nadaje się do dalszego użytku, podczas gdy skarżąca konsekwentnie tezy te kontestowała. Dugi zarzut dotyczył naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w związku z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie ogólnego i lakonicznego uzasadnienia, w którym Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych w skardze, poddającego w wątpliwość i uniemożliwiającego sprawdzenie, czy Sąd dokonał dogłębnej kontroli legalności działalności administracji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się w istotnej części zasadne. Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu, bo Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł popełnionych przez organ istotnych wad czynności postępowania. Wprawdzie zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji i organem co do tego, że – w świetle przepisu art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu – ciężar dowodu w tej sprawie spoczywał na skarżącej, ale ocena tego materiału musi znajdować potwierdzenie w tymże materiale; nie może być dowolna ani gołosłowna. Odmowa uwzględnienia żądania powinna być przekonująco uzasadniona. W tej sprawie zasadnie skarżąca podniosła, że stanowisko organu ma charakter subiektywny i brakuje mu dostatecznego uzasadnienia. Twierdzenie o tym, że posiadany przez skarżącą sprzęt jest przestarzały i nie nadaje się do użytku nie znajduje oparcia w aktach sprawy. Nie odpowiada również zasadom doświadczenia życiowego, bowiem jeżeli chodzi o maszyny rolnicze, to powszechną praktyką jest posługiwanie się sprzętem kilkunasto- lub kilkudziesięcioletnim. Na to, że koparka skarżącej jest niesprawna brak jakichkolwiek dowodów. Twierdzenie skarżącej o przydatności posiadanego przez nią sprzętu nie zostało zatem należycie podważone. Podobna uwaga dotyczy twierdzenia organu o nieprzydatności ładowarki teleskopowej do wykonania planowanych prac. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca trafnie podniosła i wykazała, odwołując się do treści PKD, że wykonywanie stawu bądź rowu melioracyjnego mieści się w katalogu usług opisanych w kodach 42.21.Z i 42.91.Z. Równie zasadnie wskazała, że usługi takie mają charakter etapowy, obejmując m. in. humusowanie, plantowanie ziemi, wywóz urobku w postaci jego ładowania poza obszarem wykopu na przyczepę rolniczą, prace wykończeniowe i zaakcentowała, że ładowarki teleskopowe ułatwiają prace związane z wykopami, drenażem podłoża, wyrównaniem terenu czy podnoszeniem ziemi i sprzęt ten może posłużyć także do układania, składowania i przenoszenia ciężkich materiałów. Wywód ten jest przekonujący i logiczny. Zgodzić się należy ze skarżącą także co do tego, że ładowarki teleskopowe mogą bez problemu pracować w niesprzyjających warunkach atmosferycznych i ciężkich warunków terenowych, że mają większy niż koparka zasięg wysięgu ramienia. Pomimo że stanowisko skarżącej charakteryzowało się konsekwencją i zawierało konkretne argumenty przemawiające za niezbędnością zakupu ładowarki teleskopowej, nie zostało przez organ rzetelnie, wszechstronnie i obiektywnie ocenione. Pogląd, że skarżąca nie wykazała potrzeby nabycia ładowarki teleskopowej nie znajduje oparcia w materiale dowodowym i ma wobec tego charakter powierzchowny i subiektywny. Tym samym działanie organu naruszało przepis art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu i naruszenie to wywarło istotny wpływ na wynik prowadzonego przez organ postępowania, co powinno prowadzić do uwzględnienia skargi w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, dlatego że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane przez przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy, w tym wymaganą argumentację. Za pomocą tego zarzutu nie można zwalczać wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji oceny co do zasadności skargi w odniesieniu do poczynionych przez organ ustaleń i poprawności czynności postępowania. Do tego celu trafnie podniesiono zarzut naruszenia przepisu art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który okazał się uzasadniony. Z kolei zarzuty naruszenia art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie zostały w ogóle przez skarżącą uzasadnione i dlatego nie zostały poddane merytorycznej ocenie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona oceny wniosku skarżącej i przeprowadzi wszechstronną analizę jej stanowiska, unikając arbitralnych stwierdzeń. Zrezygnuje z nieznajdującego oparcia w zasadach doświadczenia życiowego twierdzenia o braku użyteczności starszego sprzętu rolniczego i uwzględni możliwości ładowarki teleskopowej w kontekście usług planowanych przez skarżącą. Rozważy zakres czynności, które ta maszyna jest zdolna wykonać w kontekście konkretnych czynności objętych planowanymi przez skarżącą usługami, odwołując się do materiałów znajdujących się w aktach sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny podstawie art. 185 § 1 i art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.