I GSK 1656/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Protokolant asystent sędziego Andrzej Wojdalski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1861/21 w sprawie ze skargi A na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 grudnia 2020 r. nr DWR-WOW.6524.4.OR1100026.20.JW w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1861/21 oddalił skargę A (dalej: strona, skarżąca, spółka) na rozstrzygnięcie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z 30 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173, art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniosła spółka, a zaskarżając wyrok w całości zażądała jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji; postulowano też zasądzenie na rzecz skarżącej od Prezesa ARiMR kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego – wg norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną ich wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności: 1) art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (Dz.U.2020.2140, dalej: ustawa o wspieraniu) poprzez uznanie, że w postępowaniu w sprawie przyznawania skarżącej pomocy finansowej na podstawie umowy o dofinansowanie organ nie naruszył określonych w art. 15 ust. 1 tej ustawy obowiązków, tj. stania na straży praworządności, w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego; udzielania stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, w sytuacji gdy organ udzielił skarżącej błędnego pouczenia o sposobie wypełnienia oświadczenia podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy o wielkości przedsiębiorstwa; 2) art. 15 ust. 2 ustawy o wspieraniu poprzez uznanie, że w postępowaniu w sprawie przyznawania skarżącej pomocy finansowej na podstawie umowy o dofinansowanie skarżąca nie przedstawiła dowodów oraz nie złożyła wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek i nie udowodniła faktu posiadania statusu przedsiębiorstwa średniego, w sytuacji gdy skarżąca złożyła oświadczenie o posiadaniu statusu przedsiębiorstwa średniego oraz wyjaśnienie o sposobie jego ustalenia zgodnie z art. 6 ust. 2 zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. na podstawie załączonych do wniosku skonsolidowanych sprawozdań finansowych, 3) art. 15 ust. 3 ustawy o wspieraniu poprzez uznanie, że w postępowaniu w sprawie przyznawania skarżącej pomocy finansowej na podstawie umowy o dofinansowanie organ zwolniony był z obowiązku ustalania prawdy materialnej, udzielenia niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej będących przedmiotem postępowania, w sytuacji gdy skarżąca zasygnalizowała organowi, że formularz oświadczenia podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy o wielkości przedsiębiorstwa nie przewiduje sytuacji ustalania danych przedsiębiorstwa na podstawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt. I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie, to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (vide wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2668/15; niepublikowane). Nie ulega wątpliwości, że skarga kasacyjna dotknięta jest dwoma istotnymi wadami, których Sąd II instancji sanować nie może. Po pierwsze, rodzi się pytanie: kto ma dokonać wyboru i sprecyzować czy naruszenie prawa materialnego miało miejsce poprzez "błędną ich wykładnię", czy "niewłaściwe zastosowanie"? Nie ulega zaś wątpliwości, że obowiązek ten leży po stronie autora skargi kasacyjnej. Po drugie, dostrzec wypada – co najistotniejsze – że wskazane w zarzutach normy mają charakter procesowy, a zatem wskazanie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest oczywistym błędem. Powyższe wadliwości uzasadniają zastosowanie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.