I GSK 1644/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia Michał Kowalski Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 142/19 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz odmowy wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 142/19 oddalił skargę B. P. (dalej "skarżący") na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 za rok 2016 oraz odmowy wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Skarżący złożył w dniu 10 czerwca 2016 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności na rok 2016, w którym ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w ramach realizacji pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariantu 3.1.2 - ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 do działek rolnych o łącznej powierzchni 29,25 ha oraz wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) wraz z oświadczeniem o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) i umową przeniesienia posiadania. Po rozpatrzeniu wniosku w dniu 4 czerwca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...], na mocy której przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową PROW 2007-2013. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w L.. Organ ten decyzją z [...] sierpnia 2018, nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 za 2016 r. oraz odmówił skarżącemu wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w L. decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), do którego załączył oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) oraz umowę przeniesienia posiadania zawartą w dniu 2 czerwca 2016 r. pomiędzy A. S. - przekazującym a skarżącym - przejmującym, dotyczącą dwóch działek ewidencyjnych. Organ wskazał, że z posiadanego wyroku [...] wynika, że skarżący w dniu 10 czerwca 2016 r. w [...] , działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzając w błąd pracownika ARiMR, za pośrednictwem swojej żony, złożył "wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania A. S. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016" na grunty orne, do którego dołączył istotną do uzyskania dopłat sfałszowaną "umowę przeniesienia posiadania" ww. gruntów zawartą pomiędzy nim a A. S. , usiłując w ten sposób doprowadzić ARiMR do niekorzystnego rozporządzania mieniem w kwocie 25.000 zł. Zatem biorąc pod uwagę powyższe, tj. przedłożenie sfałszowanej umowy przeniesienia posiadania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 za 2016 rok oraz odmówił wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który wyrokiem z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 142/19 ją oddalił. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał na ustalony w sprawie stan faktyczny oraz na brzmienie art. 29 ust. 1-7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe" oraz art. 35 ust. 6 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. 181 z 20 czerwca 2014 r.), dalej "rozporządzenie 640/2014". W oparciu o powyższe stwierdził, że załączony do akt wyrok nie jest wyrokiem skazującym, nie mniej jednak, wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne, wydany na podstawie art. 66 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, jest wyrokiem rozstrzygającym kwestię odpowiedzialności karnej sprawcy. Tym samym organy obu instancji wydały w sprawie prawidłową decyzje. Skarżący złożył na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak uwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez Sąd przepisów postępowania które miały istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego w sprawie oraz jego wadliwą analizę na etapie wydawania orzeczenia, a także błędne ustalenia faktyczne poczynione w sprawie w szczególności oparcie ustaleń faktycznych o wyrok [...] podczas gdy przedmiotowy wyrok jest wyrokiem warunkowo umarzającym postępowanie karne i nie jest to wyrok skazujący na podstawie którego organ może czynić ustalenia faktyczne w sprawie i stwierdzenia, że w sprawie przedłożył fałszywą umowę, co dodatkowo doprowadziło do uznania przez Sąd, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 35 ust. 6 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. UE. L. 181 z 20 czerwca 2014 r.) Wskazując na powyższe na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości j przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, zasądzenie na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie oraz rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy słusznie odmówiły skarżącemu przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz wstąpienia do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, a to ze względu na przedłożoną przez niego fałszywą umowę przeniesienia posiadania. Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny wiążą ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Skoro z przywołanego przepisu wynika, że wynikające z niego związanie dotyczy tylko i wyłącznie ustaleń wyroku skazującego, to prowadzi to do wniosku, że przepis ten nie dotyczy wyroków umarzających postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 321/17). Sąd karny może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo warunkowego umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne jest orzeczeniem stwierdzającym popełnienie przestępstwa, wyrok ten nie jest jednak wyrokiem skazującym (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 2554/11 i II OSK 2553/11). W literaturze wskazuje się, że warunkowe umorzenie jest stosowane nie tyle zamiast kary, lecz zamiast wyroku skazującego (por. B. Kunicka-Michalska,w: E. Bieńkowska, B. Kunicka-Michalska, G. Rejman, J. Wojciechowska, Kodeks karny – część ogólna, Komentarz, Warszawa 1999, s. 1017). Zawarte więc w takim wyroku ustalenia nie mają wiążącej mocy dowodowej, o której mowa w art. 11 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2012 r, sygn. akt II OSK 1524/10). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że nie był on związany ustaleniami co do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 11 p.p.s.a., gdyż wydany wyrok nie był wyrokiem skazującym wydanym w postępowaniu karnym. Wyrok z dnia [...] warunkowo umorzył na okres próby 2 lat postępowanie karne przeciwko skarżącemu, nie jest wyrokiem skazującym skarżącego kasacyjnie. Jednocześnie ze znajdującego się w sprawie odpisu wniosku Prokuratora Rejonowego w [...] o wydanie wyroku skazującego i orzeczenia uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków z dnia 21 grudnia 2017 r., wynika, że skarżący wstępując do postępowania administracyjnego o przyznanie dopłat rolniczych jemu, zamiast A. S., wiedział, że do zawarcia takiej umowy nie doszło. Skarżący przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu i złożył wyjaśnienia, w których potwierdził, że A. S. nie podpisał przedmiotowej umowy przeniesienia posiadania (co potwierdza również opinia biegłego z zakresu pisma ręcznego) i złożył uzgodniony z prokuratorem wniosek o dobrowolne poddanie się karze. Wyrok warunkowo umarzający postępowanie jest dokumentem urzędowym, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a., co słusznie podkreślił organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zasadą jest zatem domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało stwierdzone w dokumencie urzędowym. Nie wyklucza to jednak możliwości obalenia tego domniemania stosownie do art. 76 § 3 k.p.a. Strona, która podnosi, że zawarte w nim stwierdzenia są niezgodne z rzeczywistością powinna na tę okoliczność przedstawić przeciwdowód (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 479/12). Takich przeciwdowodów w toku postępowania przed organami nie przedstawił skarżący kasacyjnie. Nie przedstawił żadnego dowodu, który skutecznie podważyłby okoliczności stwierdzone w dokumencie urzędowym, tj. w wyroku [...]. Natomiast gołosłowne, nie poparte żadnymi dowodami twierdzenia strony skarżącej nie mogą prowadzić do obalenia domniemania zgodności z prawdą wyroku jako dokumentu urzędowego (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 695/18). Trafne było również uznanie przez Sąd I instancji, że spełniona została przesłanka z art. 35 ust. 6 rozporządzenia 640/2014, którą potwierdził wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne, gdyż zgodnie z brzmieniem tego przepisu, jeżeli ustalono, że beneficjent przedstawił fałszywe dowody w celu otrzymania wsparcia lub w wyniku zaniedbania nie dostarczył niezbędnych informacji, wsparcia odmawia się lub cofa się je w całości. Beneficjenta dodatkowo wyklucza się z takiego samego środka lub rodzaju operacji w roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodność, oraz w kolejnym roku kalendarzowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie żadne prawa strony postępowania nie zostały naruszone. Prawidłowo wskazały organy a Sąd I instancji potwierdził, że na składającym wniosek - spoczywa odpowiedzialność za "przedstawienie fałszywych dowodów w celu otrzymania wsparcia". Z kolei przeprowadzenie innych dowodów na okoliczność sfałszowania umowy byłoby zbędne, uwzględniając fakt, że byłyby to dowody przeciw okolicznościom ustalonym już w postępowaniu karnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z powyższym, brak zasadności zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. co potwierdziły wyniki kontroli WSA. Szczegółowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, odnoszące się do dowodów w sprawie oraz do złożonych przez stronę skarżącą kasacyjnie wyjaśnień przeczy tezie o braku przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego w sprawie oraz jego wadliwą analizę na etapie wydawania orzeczenia, a także błędne ustalenia faktyczne poczynione w sprawie w szczególności oparcie ustaleń faktycznych o w.w. wyrok. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.