I GSK 1560/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Spółki z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 807/20 w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz A. Spółki z o.o. w B. kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, Sąd pierwszej instancji) wyrokiem z dnia 16 czerwca 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 807/20 wydanym na posiedzeniu niejawnym oddalił skargę G. sp. z o.o. w B. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie (dalej: Dyrektor ARiMR, organ) z dnia [...] października 2020 r. nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych za 2012 rok. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 18 maja 2012 roku do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek I. sp. z o.o. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 wraz z załącznikami graficznymi. Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej sprawy złożonego wniosku organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] listopada 2013 roku decyzję nr [...] w której odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2012 dla I. sp. z o.o. Po rozpoznaniu odwołania w dniu 24 lipca 2014 roku organ odwoławczy wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W dniu 14 maja 2014 roku do organu pierwszej wpłynęły wnioski o wstąpienie do postępowań w sprawie płatności na rok 2012 w miejsce poprzednika w związku z zaistniałym następstwem prawnym po podmiocie I. sp. z o.o. – P. sp. z o.o. W okresie od 17 sierpnia 2015 roku organ pierwszej instancji w ramach postępowania wyjaśniającego usiłował przeprowadzić dowody z przesłuchania świadków M. P., L. M., R. T., M. D., M. P. celem ustalenia czy nie doszło stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności. Zaplanowanych czynności z dowodu z przesłuchania wyżej powołanych świadków nie udało się przeprowadzić z powodu braku stawiennictwa świadków. W dniu [...] września 2015 roku organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W dniu [...] października 2015 roku organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W okresie po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji, organ ten ponowił próby przeprowadzenia wyjaśniającego z dowodów z przesłuchania ww. świadków oraz nowych świadków tj. R. M., D. M., P. M., R. B. , K. R., S. K. na okoliczność czy nie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności. W tym przypadku również organ nie przeprowadził dowodów z przesłuchania świadków z uwagi na ich niestawiennictwo. W dniu [...] sierpnia 2016 roku organ pierwszej instancji wydał kolejną decyzję nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok dla P. sp. o.o. – następcy prawnemu I. sp. z o.o. Powodem odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2012 rok było stworzenie przez producenta sztucznych warunków poprzez podział gospodarstwa rolnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła P. sp. z o.o. W dniu 15 grudnia 2016 roku pełnomocnik odwołującego złożył wniosek o zawieszenie postępowania odwoławczego. W dniu 21 grudnia 2016 roku organ odwoławczy postanowieniem nr [...] zawiesił postępowanie odwoławcze w sprawie. W dniu 19 grudnia 2019 roku P. sp. z o.o. złożył wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie. Dnia 3 lutego 2020 roku organ odwoławczy postanowieniem nr [...] podjął zawieszone postępowanie odwoławcze. Następnie następca prawny P. sp. z o.o. – A. sp. z o.o. złożył wniosek o ponowne zawieszenie sprawy. Organ odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu całokształtu materiału dowodowego uznał słuszność zaskarżonej decyzji pod względem faktycznym i prawnym oraz postanowił utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skargę do WSA na decyzję organu odwoławczego wniosła A. sp. z o.o. z siedzibą w B. W uzasadnieniu skarżąca podkreślała, iż organy błędnie ustaliły stan faktyczny w sprawie poprzez uznanie, iż wnioskodawca nie posiadał oraz nie prowadził samodzielnego gospodarstwa rolnego na jego odrębny rachunek oraz na rzecz i ryzyko współdziałających wspólników. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2021 r. WSA w Warszawie na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374) sprawę skierował na posiedzenie niejawne w dniu 16 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę skarżącej spółki na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem sporu w postępowaniu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowych na rok 2012. WSA wskazał, że zdaniem organów, nastąpiło to na skutek dokonanych ustaleń, że skarżąca została sztucznie utworzona w celu uzyskania wyższych dopłat, o których mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 oraz, że składając wniosek o przyznanie płatności nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to posiadał de facto P. M. poprzez powiązania osobowe i kapitałowe w kilkudziesięciu spółkach cywilnych i spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. WSA wskazał, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji(WE) nr 65/2011 stanowi, iż nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. WSA wskazał, że P. M. utworzył na przestrzeni lat 2005-2012 wraz z żoną R. M. i synem D. M. oraz innymi współpracownikami łącznie 90 podmiotów (spółek cywilnych i spółek z o.o.), które występowały odrębnie o różnego rodzaju płatności. Sąd ten podzielił ocenę organów, że analizowane w toku postępowania spółki są jedynie inną formą prawną posiadanego przez P. M. gospodarstwa rolnego, posiadające w praktyce taki sam zakres działalności oraz siedzibę tożsamą z adresem zamieszkania P. M. w B. lub - dla spółek utworzonych w latach 2009 – 2010 - pod adresem F., gmina B.. Znamienne zdaniem WSA jest, że wykonawcą większości prac agrotechnicznych na deklarowanych w ciągu kolejnych lat gruntach rolnych była firma P. M., funkcjonująca pod nazwą N. z siedzibą w B., która zapewniała sprzęt rolniczy, niezbędny do uprawy deklarowanych przez spółki gruntów, jak również G. A. spółka z o.o., w której P. M. miał większość udziałów. Wszystkie przejęte spółki z wniosków transferowych oraz A. w dacie powstawania posiadały swoją siedzibę w gminie B., natomiast zadeklarowały do płatności rolnośrodowiskowej w 2012 r. grunty rolne w innych województwach, w gospodarstwach rozproszonych na kilka powiatów, co ze względu na odległość od siedziby spółek znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego i podważa sens tej działalności. WSA wskazał, że nie jest zrozumiałe pod względem celowości odrębne deklarowanie do płatności przez podmioty, mające tego samego właściciela, zajmujące tę samą siedzibę, prowadzące identyczny rodzaj działalności, gruntów położonych de facto obok siebie. Organy ARiMR w przedmiotowej sprawie przeanalizowały nie tylko sposób tworzenia omawianych spółek i istniejące w nich powiązania osobowe, okoliczności podania w większości utworzonych spółek konta bankowego P. M. lub jego syna D. M. ale i mechanizm przekazywania poszczególnych gruntów pomiędzy podmiotami w latach: 2005-2012. WSA stwierdził, że organy ARiMR, wbrew zarzutom skargi, dokonały prawidłowej wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, które bezpośrednio i wprost stanowi część krajowego systemu prawnego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy przyznanie pomocy byłoby sprzeczne z celami wsparcia, gdyż nie mieści się w celach wsparcia w ramach PRŚ przyznawanie płatności beneficjentom, którzy - tak jak skarżąca spółka – nie są faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego i którzy w rzeczywistości nie prowadzą działalności rolniczej. Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniosła spółka. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA w Warszawie w trybie art. 179a p.p.s.a. przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Ewentualnie wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku z uwagi na pozbawienie strony przez WSA możliwości obrony swoich praw, przez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne przez Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 15zzs41 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, w sytuacji braku możliwości stosowania tego przepisu dla innych niż NSA sądów administracyjnych. Ewentualnie w razie nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji na mocy art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. W każdym z przypadków wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że nie wyraża zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła: A. naruszenie przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujących nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. tj.: art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 15zzs41 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARSCoV-2 w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 1-5 p.p.s.a. poprzez skierowanie przez WSA sprawy na posiedzenie niejawne z pominięciem rozprawy, w sytuacji, gdy przepis ustawy COVID przewiduje uprawnienie w przedmiocie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wyłącznie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego (tj. do skierowania do rozpoznania skargi na posiedzenie niejawne), zaś w sprawie to WSA 16 czerwca 2021 r. rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w sytuacji, gdy ta zgodnie z art. 90 § 1 p.p.s.a. winna trafić na rozprawę, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek uprawniających Sąd do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne wymienionych w art. 119 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca kasacyjnie zarzuciła: B. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji przyczyn, z powodu, których Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę oraz sporządzenie uzasadnienia niepoddąjącego się ocenie sądu kasacyjnego w zakresie motywów przyjętych przez Sąd, przemawiających za tym organy prawidłowo uznały, że powiązania osobowe między wspólnikami spółek tworzonych przez P. M. wskazują, że pomimo wielości występujących podmiotów, w proces pozyskiwania płatności z Unii Europejskiej zaangażowane były te same osoby, a poprzez ich powiązania organizacyjne (przez osobę P. M.) nie można mówić o samodzielnym prowadzeniu deklarowanych gospodarstw rolnych co warunkowało odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2012 r., 2) art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom z ww. przepisu polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą zarzutów: i. niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 60/2011 w przypadku, gdy celem skarżącego nie było uzyskanie korzyści z systemu wsparcia, a w każdym razie nie był to jedyny jego cel, co wyłącza zastosowanie klauzuli "sztucznych warunków" w świetle orzecznictwa TSUE oraz NSA; ii, niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 60/2011 w przypadku, gdy wnioskowane przez skarżącą płatności nie doprowadziły do ominięcia limitów płatności wnioskowanych z systemu wsparcia; 3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w związku z "przepisami ustawy z 7 grudnia 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFW.... (Dz.U. z 2013 r., poz. 173 ze zm.; dalej: ustawa)" polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo, iż decyzja ta wydana została bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i uzasadnieniu wyroku, na jakich dowodach oparto ustalenia faktyczne w sprawie a także dowolnej, powierzchownej ocenie materiału dowodowego, wyrażającej się zwłaszcza w: i. błędnym ustaleniu, że działania skarżącego były nakierowane na "uzyskanie maksymalnego wnioskowanego dofinansowania" poprzez stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, ii. błędnym ustaleniu, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności wobec tworzenie podmiotów prawa handlowego spółek powiązanych osobowo i kapitałowo z jego osobą, iii. błędnym przyjęciu, że skarżący nie prowadzi działalności rolniczej samodzielnie i na własny rachunek, iv. organy oparły się na ogólnych, powierzchownych ustaleniach i nie wykazały w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku skarżącego miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, 4) art. 133 § 1 i 134 S 1 p.p.s.a. poprzez niespostrzeżenie, że z dowodów w sprawie zebranych wynika, iż skarżąca spółka rzeczywiście objęła w wyłączne posiadanie oraz rolnicze użytkowanie wszystkie grunty swego gospodarstwa zgłaszanego do dopłat, że prowadziła działalność rolniczą w zgłoszonym gospodarstwie na własny rachunek, rzecz i ryzyko. Tym samym chybiona była teza o sztucznym działaniach celem zwiększenia płatności; C. naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik tj.: 1) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie jego niewłaściwe zastosowanie, wobec błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że ewentualna korzyść z tytułu dopłat byłaby sprzeczna z celami tego prawodawstwa (danego systemu wsparcia) - przy błędnym uznaniu konkurencyjności jako celu uregulowania sfery płatności rolnośrodowiskowej, 2) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że w przypadku, gdyby spółka starała się tworzyć sztuczne warunki dla uzyskania pomocy z systemu wsparcia, wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu tego wsparcia, a spółka uzyskałaby wyłącznie korzyść sprzeczną z celami wsparcia prawodawstwa europejskiego (tego systemu wsparcia); 3) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 poprzez jego błędną wykładnię, a następnie błędne, "sprzeczne z treścią wyroku TSUE C-434/12, priorytetu stosowania prawa Unii przyjęcie", że do oceny istnienia korzyści i zgodności tej korzyści z celami wsparcia, przy badaniu czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia beneficjentów (w sprawie spółek prawa handlowego); Skarżąca wniosła o odroczenie rozprawy w celu pojęcia uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 187 § 1 p.p.s.a.) której przedmiotem byłoby rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Chodzi tu o kwestię oceny istnienia w sprawie sztucznych warunków przez pryzmat prowadzonego przez organ postępowania dowodowego w tej mierze. Kwestia ta wywołuje poważne wątpliwości, a przyczyniła się także do powstania rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (o czym w pkt A Uzasadnienia). Uchwała w przedmiocie kompleksowej wykładni pojęcia "sztuczne warunki" w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich pozwoliłaby ujednolicić orzecznictwo. W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie wskazała argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego artykułu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05; z 13 października 2005 r., sygn. akt FSK 2356/04; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r., sygn. akt II CR 155/74, OSP 1975/3/66; z 13 marca 1998 r., sygn. akt I CKN 561/97, LEX nr 949016; z 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominującym jest pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd rozpoznający sprawę nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2021 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Przepis ten, w brzmieniu właściwym dla sprawy, stanowił, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3585/21, LEX nr 3197476, także zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3543/21, LEX nr 3209060, wyrok NSA z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3513/21, LEX nr 3192379, wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3586/21, LEX nr 3193052, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I GSK 650/21, LEX nr 3269404). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji takich wymagań nie spełnił. Jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2021 r. Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) skierował sprawę na posiedzenie niejawne w dniu 16 czerwca 2021 r. Dalej jak wynika z akt sprawy i co należy podkreślić skarżąca spółka nie została zawiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i terminie tego posiedzenia. Skarżąca uzyskała więc wiedzę o posiedzeniu Sądu pierwszej instancji, na którym zapadł kwestionowany wyrok z chwilą doręczenia odpisu sentencji wyroku tj. 21 czerwca 2021 r. (k. 49 akt sądowych). Powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniają stwierdzenie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Należy zaznaczyć, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie, a skarżącej zostało to uniemożliwione. Nie została ona bowiem powiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. W warunkach stanu pandemii/epidemii, w jakich zostało wydane zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w rozpoznawanej sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Bezsporne jest, że jeżeli o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należało przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoczęciem posiedzenia w sprawie. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por: np. wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., sygn. I OSK 1142/21; z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3462/21). Wypada w tym miejscu przywołać twierdzenia uchwały NSA w składzie 7 sędziów z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, w której wskazano, że przepis art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020, poz. 374 ze zm.) należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu powołanej uchwały NSA stwierdził w sposób jednoznaczny, że dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że skarżąca spółka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw i w konsekwencji mamy do czynienia z nieważnością postępowania. Wobec przedstawionej argumentacji ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).