I GSK 1547/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. w D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1962/22 w sprawie ze skargi F. w D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 czerwca 2022 r. nr 1226/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: WSA lub sądem I instancji) wyrokiem z 20 października 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1962/22 oddalił skargę F. w D. (dalej zwanej: skarżącą) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego: organem lub ZUS) z 24 czerwca 2022 r. nr 1226/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 2 sierpnia 2021 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazała, że nie posiada żadnych środków finansowych oraz nieruchomości. Poinformowała, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało umorzone przez komornika sądowego. Podała, że ZUS do dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości nie przekazał tytułów wykonawczych z nadaną klauzulą wykonalności. Wniosła także o rozliczenie jej konta. Decyzją z 24 czerwca 2022 r. nr 1226/2022 organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ nie stwierdził podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy systemowej w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. poz.1365; dalej zwanego: rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r.). Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie lub zmianę. Zdaniem strony skarżącej decyzja ZUS powinna być uchylona z uwagi na przedawnienie składek ZUS. Sąd I instancji wyrokiem z 20 października oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że zarzut przedawnienia nie mógł odnieść skutku, gdyż w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie należności o charakterze publicznoprawnym nie bada się zasadności istnienia samej należności. Ubieganie się o umorzenie takich należności traktowane jest jako uznanie ich istnienia. Tym samym, skoro postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane przez samą stronę skarżącą, która wystąpiła o umorzenie zadłużenia, zaś przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca jego umorzenia, to sąd obowiązany był do zbadania sprawy w jej granicach, zatem tylko w zakresie zaistnienia przesłanek określonych w art. art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2022 r. poz. 1009; dalej zwanej: u.s.u.s.) oraz przepisach rozporządzenia. Zdaniem sądu, poza jego kontrolą pozostawała w niniejszej sprawie kwestia ewentualnego nieistnienia zadłużenia z uwagi na jego wygaśnięcie przez upływ terminu przedawnienia. Zdaniem sądu, tę okoliczność dłużnik może podnosić w postępowaniu egzekucyjnym – w ramach przysługujących mu tam środków, np. zarzutu egzekucyjnego bądź wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego – w którym dochodzone jest zadłużenie w trybie przymusowym. Natomiast niniejsze postępowanie (o udzielenie ulgi) ma na celu jedynie ocenę czy wniosek dłużnika jest zasadny w świetle przesłanek umorzenia, a skoro z wnioskiem takim sam występuje, to przyznaje przez to, że zadłużenie istnieje. Jeśli natomiast organ nie umarza z urzędu postępowania wywołanego wnioskiem o zastosowanie ulgi z uwagi na brak przedmiotu sprawy, lecz się nim zajmuje się i wydaje decyzję odmowną pomimo ewentualnego braku zadłużenia, to nie rodzi to dla zobowiązanego żadnych negatywnych skutków, gdyż nie zmienia jego sytuacji, w której pomimo odmowy umorzenia, organ egzekucyjny i tak nie będzie mógł wyegzekwować przedawnionego zadłużenia. Ponadto sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a to z uwagi na to, że skarżąca nadal prowadzi swoją działalność, zatem nie została spełniona przesłanka z pkt 3 tego przepisu. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził stosownym postanowieniem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie zachodzą zatem wobec skarżącej przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co z kolei uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku strony na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając powyższy wyrok w całości i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania skargi skarżącej na podstawie art. 188 p.p.s.a. ewentualnie: uchylenia zaskarżonego wyroku WSA w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponadto wniosła o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm prawem przepisanych, gdyż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. W piśmie z 17 czerwca 2024 r. oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej zwanej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, tj. naruszenie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383; dalej zwanej: o.p.) w zakresie, w jakim WSA uznał za niepodlegającą badaniu w toku kontroli decyzji administracyjnej kwestii istnienia należności objętych decyzją wobec możliwości ich przedawnienia oraz nie uwzględnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności istnieją, a więc nie uległy przedawnieniu, zaś w sytuacji stwierdzenia przedawnienia należności bezprzedmiotowe staje się orzekanie w przedmiocie ich umorzenia; 2. na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z w art. 7 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.; dalej zwanej: k.p.a.) i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 105 § 3 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na bezpodstawnym zawężeniu granic rozpoznania sprawy przez odstąpienie od badania, czy organ ustalił w toku wydawania decyzji okoliczności faktyczne dotyczące wystąpienia przedawnienia należności w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego, podczas, gdy decyzja była wydana bez przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w zakresie okoliczności mających wpływ na ustalenie, czy należności objęte decyzją uległy przedawnieniu wobec czasowego zawieszenia biegu przedawnienia, a także bez podjęcia przez sąd w toku postępowania sądowoadministracyjnego żadnych czynności zmierzających do potwierdzenia czy chociażby wyjaśnienia przyczyn takiego zaniechania. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej. Ponadto oświadczył, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej zwany także "NSA") rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów. Na wstępie wskazać należy, że jakkolwiek zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, to jednak w postępowaniu tym organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie – jego zdaniem – ich uiścić. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności – umorzenia których domaga się strona – nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W związku z powyższym zarówno organ administracyjny, a za nim sąd I instancji, powinni mieć wiedzę czy nastąpiło przedawnienie należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania – jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09; treść tego jak i dalej przywołanych orzeczeń dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych samych względów organ administracyjny (a także sąd I instancji) rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona na etapie skargi kasacyjnej kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (wyrok NSA z 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1492/17). Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności – umorzenia których domaga się strona – nie uległy przedawnieniu. Stwierdzenie przedawnienia skutkowałoby tym samym koniecznością umorzenia takiego postępowania – jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r. sygn. akt II GSK 2013/11). Należy również podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 236/13, że w każdym przypadku wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek organ powinien ustalać wymagalność należności z tytułu składek na dzień wydania decyzji. W dalszej kolejności zatem trzeba stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela oceny dokonanej przez sąd I instancji w tej sprawie w odniesieniu do kwestii przedawnienia należności publicznoprawnych, do których odnosił się wniosek o zastosowanie preferencji w ich spłacie. Stanowisko sądu I instancji, jakoby w sprawach o umorzenia należności z tytułu składek poza kontrolą sądu pozostawała kwestia ewentualnego nieistnienia zadłużenia z uwagi na jego wygaśnięcie przez upływ terminu przedawnienia, jest niezgodne z aktualną linią orzeczniczą – tu chociażby wyroki NSA z: 14 stycznia 2021 r. sygn. akt I GSK 1569/20, 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1125/23 i 1 września 2021 r. sygn. akt I GSK 171/21. NSA nie podziela stanowiska WSA w Warszawie o braku po stronie sądów administracyjnych kognicji do kontroli w ramach badania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, przedawnienia tych składek. Zgodnie z obecną linią orzeczniczą sądy administracyjne posiadają kompetencję do oceny upływu terminu przedawnienia składek, także w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu tych składek. Jest to nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek sądu do skontrolowania postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek, czy postępowanie to posiadało swój przedmiot, czy składki te istniały podczas procedowania przez ZUS w przedmiocie ich umorzenia. Obowiązek kontroli decyzji przez sąd pod kątem jej przedmiotowości, wynika z powinności Zakładu, procedowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w stosunku do składek, które na dzień podjęcia decyzji w zakresie umorzenia nadal istnieją. W innej sytuacji doszłoby do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe. Zdaniem NSA, warunkiem sine quo non prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest ich istnienie. Ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Reasumując rozważania dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek i kognicji w tym zakresie sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że w granicach sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, rozpoznawanej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 rozporządzenia dotyczącego umarzania należności z tytułu składek, mieści się kontrola przedawnienia tych składek. Tylko bowiem istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zatem sąd I instancji powinien poddać kontroli zaskarżoną decyzję w zakresie prawidłowości zbadania przez organ kwestii przedawnienia, w szczególności czy ZUS w przedmiotowej sprawie wyjaśnił kwestie przedawnienia składek, które dotyczą okresu 05/2008 r., 09/2008 r. – 09/2014 r., objętych zaskarżoną decyzją i czy wyjaśnienia te znajdują poparcia w przedłożonych sądowi aktach sprawy. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 3945/16: skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 – 6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd zawężając granice rozpoznania sprawy przez odstąpienie od badania, czy organ wyczerpująco wyjaśnił kwestie przedawnienia należności i dołączył do akt dokumenty uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 134 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których ZUS stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu. W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe. Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek. W związku z powyższym w prawidłowo uzasadnionej decyzji organ powinny zostać wskazane odrębnie, w stosunku do każdej z egzekwowanych należności, przedziały czasowe (początek i koniec tego okresu) zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Do każdej z należności odrębnie powinno zostać wskazane, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia. W konsekwencji powyższych ustaleń decyzja powinna zawierać wskazanie, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania decyzji i nie uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. W ramach ustaleń dotyczących wymagalności dochodzonych składek winny zostać wzięte także pod uwagę wskazana wcześniej zmieniające się unormowania dotyczące terminu przedawnienia dochodzonych należności Ponownie rozstrzygając sprawę sąd I instancji uwzględni obecną linię orzeczniczą ukształtowaną przez Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazaną powyżej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.