I GSK 15/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 września 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 456/22 w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. L. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 21 września 2022 r., sygn. III SA/Łd 456/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej WSA w Łodzi) po rozpoznaniu skargi P. L. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawcą) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Agencja dalej zwana ARiMR) w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 r., nr 133/2022, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego na rok 2016 i 2017, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Łodzi wniósł wnioskodawca, zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.; dalej jako: "ustawa o ARiMR") w związku z art. 16 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 14 października 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako: "K.p.a") w związku z art. 6 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a. oraz art. 16 § 1 K.p.a. w związku z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej jako: "Konstytucja") w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 47 akapit pierwszy i drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 ze zm.; dalej jako: "KPP") w związku z art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej jako: "EKPC") - poprzez zaniechanie uwzględnienia skargi w sytuacji wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (RŚK) za rok 2017, podczas gdy w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 8 marca 2018 r., przyznająca tę płatność skarżącemu, a decyzje uchylająca tę decyzję zostały uznane za naruszające prawo nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2022 roku, III SA/Łd 533/21; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 7 ust. 3 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 ze zm.; dalej jako: "Rozporządzenie 809/2014") poprzez błędną wykładnię przepisów i przyjęcie, że błąd w niniejszej sprawie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do przyjęcia, że skarżący ma obowiązek zwrotu przyznanych mu płatności; II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 20 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1234; dalej jako: "ustawa PROW") w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie RŚK") poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanką przyznania płatności RŚK jest wykazanie przez rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności tytułu prawnego do działki rolnej, do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.; dalej jako: "K.c.") w związku z art. 341 zdanie pierwsze K.c. w związku z § 2 ust. 1 w związku z § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RŚK przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że: a. dla wykazania przesłanki posiadania nieruchomości deklarowanej do płatności rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności, b. "posiadanie" w rozumieniu cytowanych przepisów może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności "legitymowany", to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości; III. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 20 K.p.a. w związku z art. 56 K.c. w związku z art. 6 K.p.a. w związku z art. 34 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy PROW w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie nieuprawnionej kontroli ważności i skuteczności czynności cywilnoprawnej - umowy dzierżawy zawartej między skarżącym a Z. B., co miało istotny wpływ na wynik spraw, bowiem doprowadziło Sąd l instancji do konstatacji, że skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych z uwagi na rzekomą nieważność czy bezskuteczność umowy dzierżawy; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW, art. 27 ust. 2 ustawy PROW w związku z art. 8 i 9 K.p.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że: a. na skarżącym - po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania - spoczywał ciężar udowodnienia wszelkich okoliczności w sprawie, a zaniechanie złożenia wniosków dowodowych przez skarżącego na etapie po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną może wywoływać negatywne dla skarżącego skutki prawne; b. w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną przyznającą płatność zakres obowiązków ciążących na rolniku ubiegającym się o przyznanie płatności jest szerszy aniżeli w toku postępowania zwykłego, bowiem w postępowaniu zwykłym wystarczające jest złożenie przez stronę stosownego oświadczenia o posiadaniu gruntów deklarowanych do płatności, c. w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną oświadczenie strony nie jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie przesłanek przyznania płatności, d. organy administracji publicznej nie miały obowiązku przeprowadzenia dowodów w związku z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego w jego zeznaniach w charakterze świadka w postępowaniu karnym, e. skarżący miał obowiązek wykazania, że uzyskiwał z prowadzonej działalności rolniczej dochód, podczas gdy przesłanka taka nie wynika z przepisów prawa powszechnie obowiązującego; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW w związku z art. 77 § 1 K.p.a. oraz 80 K.p.a. w związku z art. 8 § 1 K.p.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na: zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyjęciu, że: a. skarżący nie przedstawił dowodów na to, by decydował o sposobie prowadzonej na gruntach zgłoszonych do płatności uprawy, podczas gdy wynikało to ze złożonych przez skarżącego zeznań w charakterze świadka w toku postępowania karnego, które organy obu instancji oraz Sąd I instancji uznały za wiarygodne, b. zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i przydatności dla postępowania tego samego dowodu co do rożnych okoliczności faktycznych. Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, a także zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów stanowiących załącznik do skargi kasacyjnej, tj. zaświadczenia o wysokości zarobków skarżącego i jego żony, ich zeznania podatkowego za 2020 r., pozwolenia na budowę domu, dziennika budowy, a także pozwolenia na użytkowanie. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 193 zd. 2 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tego rodzaju możliwości, wobec oddalenia skargi kasacyjnej organu, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, nadmienić należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać na czym ten błąd polegał. Najpełniejszą formą wskazania błędnego rozumienia przez sąd konkretnego przepisu jest zaś podanie, jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z dnia z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszym przypadku skarżący kasacyjnie podniósł zarówno zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W takiej więc sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności należałoby odnieść się do zarzutów procesowych, niemniej jednak zasada ta nie ma bezwzględnego charakteru. Zinterpretowanie prawa materialnego wyznacza bowiem kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń. Dlatego też gdy źródłem wadliwego dokonania ustaleń, w wyniku źle przeprowadzonego postępowania, jest błędna wykładnia prawa materialnego, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny powinien ocenić zarzuty dokonania błędnej wykładni prawa materialnego (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 174). W niniejszym przypadku mamy do czynienia z tego rodzaju wyjątkową sytuacją, gdyż ocena zasadności procesowych zarzutów skargi kasacyjnej, zmierzających do wykazania nieprawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, w przeważającym stopniu determinowana jest zakresem niezbędnych do ustalenia okoliczności. Ten zaś wyznaczony jest przepisami prawa materialnego, które znajdują zastosowanie w sprawie. Dlatego też ocena prawidłowości wykładni i zastosowania regulacji materialnoprawnych ma w niniejszym przypadku pierwszorzędne znaczenie. W pierwszym z zarzutów skargi kasacyjnej, określonym przez jej autora jako odnoszący się do naruszenia prawa materialnego, podniesiono uchybienie szeregu przepisom, w tym także regulacjom stricte procesowym, jak chociażby art. 6, art. 8 § 1, art. 10a ustawy o ARiMR (ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1505, ze zm), które mają jednoznacznie formalnoprawny charakter. Oprócz tego wskazując na podstawę zarzutu kasacyjnego, określoną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie nie wskazał, którą z dwóch wymienionych w tym przepisie postaci naruszenia prawa materialnego zarzuca Sądowi pierwszej instancji. Nie wiadomo więc czy zarzuca on WSA w Łodzi dokonanie błędnej wykładni czy wadliwego zastosowania wymienionych przez siebie przepisów. Mając więc na względzie już tylko tego rodzaju nieskonkretyzowanie przedmiotowego zarzutu, jego niespójność w zakresie podstawy prawnej, stwierdzić należy, że należało uznać go za nieskuteczny. W tej bowiem jego postaci Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w stanie się do niego odnieść. Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu zauważyć jedynie należy, że również w zakresie twierdzeń przedmiotowego zarzutu nie sposób zgodzić się z jego autorem. Wbrew bowiem jego sugestiom, pozostawanie w mocy decyzji przyznającej płatność konkretnemu rolnikowi za dany rok (w niniejszym przypadku jest to rok 2017), a także niewyeliminowanie jej z obrotu prawnego w następstwie wznowienia postępowania, nie wyklucza następczego ustalenia mu kwoty nienależnie pobranych płatności. Tego rodzaju stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie sądowym (zob. wyroki NSA z 29 czerwca 2012 r., sygn. II GSK 822/11, z 15 listopada 2012 r., sygn. II GSK 1518/11, z 17 czerwca 2020 r., sygn. I GSK 9/20, z 11 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 96/12, z 12 sierpnia 2016 r., sygn. II GSK 568/15, z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. I GSK 2053/18 i z 28 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1467/18, wszystkie dost. w CBOiIS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w całości je podziela. Na marginesie dodać także należy, że sygnatura wyroku WSA w Łodzi, którą przywołano w treści przedmiotowego zarzutu, wbrew deklaracjom autora skargi nie odnosi się do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2017 r. W przypadku zarzutu oznaczonego w skardze kasacyjnej nr I. 2 stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uznania jego zasadności, co jest następstwem błędnej jego konstrukcji. Otóż w tymże zarzucie skarżący kasacyjnie podniósł uchybienie przez WSA w Łodzi oprócz mającego wynikowy charakter art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. także art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy błąd (co do płatności) mógł zostać wykryty przez niego w zwykłych okolicznościach. Odnosząc się do tych stwierdzeń zauważyć należy, że skarżący kasacyjnie zarzucając WSA w Łodzi błędną wykładnię konkretnych przepisów w ogóle nie podał na czym ten błąd miałby polegać. Błędnej wykładni (błędnego rozumienia) konkretnych przepisów nie można zaś utożsamiać z faktyczną niemożnością wykrycia błędu przez skarżącego w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowej, w specyficznych i zindywidualizowanych okolicznościach faktycznych sprawy. Te są bowiem związane przede wszystkim z postacią poczynionych na gruncie niniejszej sprawy ustaleń, których prawidłowości nie można kwestionować poprzez zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego. Tak więc również w tym przypadku, z powodu wadliwego sformułowania przedmiotowego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny nie był się więc w stanie, w sposób merytoryczny do niego odnieść. Za pozbawiony podstaw uznać należy również zarzut naruszenia prawa materialnego, oznaczony jako II. 1). W tym wypadku nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 20 ust. 1 ustawy PROW w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RŚK, przyjmując, że przesłanką przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest wykazanie przez ubiegającego się o nią rolnika tytułu prawnego do objętych wnioskiem działek rolnych. WSA w Łodzi, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, nie wyraził takiego stanowiska. Sąd powiązał bowiem prawo do uzyskania płatności z posiadaniem konkretnych działek rolnych i ich rolniczym użytkowaniem. To zaś (posiadanie) jest stanem faktycznym, który może być zgodne z prawem lub nie. Od jego charakteru jednak nie uzależniono zasadności wniosku o przyznanie wsparcia. Z podobnych względów brak jest podstaw do uznania zasadności zarzutu nr II 2). W tym wypadku nie można podzielić twierdzeń skarżącego kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów art. 336 w zw. art. 341 zd. 1 K.c., w zw. z § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RŚK. WSA w Łodzi, wbrew twierdzeniom przedmiotowego zarzutu, nie uznał, że niezbędną przesłanką przyjęcia posiadania nieruchomości przez występującego o płatność do niej rolnika, jest przedłożenie przez niego ważnej i skutecznej umowy cywilnoprawnej, stanowiącej podstawę władania gruntem, a co za tym idzie zlecania na tym gruncie przeprowadzania zabiegów agrotechnicznych. Sąd takiego poglądu nie wyraził, a swoje stanowisko odnośnie zasadności przyznania płatności uzależnił wyłącznie od wykazania posiadania działek rolnych i ich rolniczego użytkowania przez wnioskodawcę. Przechodząc do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że również one nie zasługują na uwzględnienie. W przypadku pierwszego z nich podkreślić należy, że nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że WSA w Łodzi dokonał nieuprawnionej kontroli zawartej przez niego umowy dzierżawy gruntów, pod względem ważności i skuteczności, co doprowadziło do wykluczenia przyjęcia posiadania przez niego tychże gruntów. Sąd pierwszej instancji wykluczył bowiem możliwość uznania skarżącego za posiadacza gruntów na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, wśród których decydującymi były takie aspekty jak nieprowadzenie przez niego indywidualnej działalności rolniczej i zamieszkiwanie w znacznej odległości od miejsca położenia deklarowanych do płatności działek. Kwestia skuteczności i znaczenia umowy dzierżawy, o której mowa w tym zarzucie, była analizowana jedynie w kontekście całokształtu uwarunkowań faktycznych, o których wyżej mowa, jako jej tło. Tak więc brak jest podstaw do przyjęcia, że mogła mieć ona wpływ na wynik sprawy. Na marginesie rozważań dotyczących zasadności niniejszego zarzutu zauważyć jedynie należy, w ramach jego podstaw prawnych nie zostały wymienione żadne regulacje prawne dotyczące oceny dowodów. To więc tylko potwierdza, że zarzut ten, niezależnie od postaci jego twierdzeń, nie mógł być uwzględniony. Za nieskuteczny uznać należy zarzut oznaczony numerem III 2), co jest rezultatem jego wadliwego sformułowania. Otóż w przypadku tego zarzutu skarżący kasacyjnie zarzucił WSA w Łodzi dopuszczenie się błędnej wykładni szeregu przepisów, co miało, w jego ocenie, się przejawiać w niezasadnym obciążeniem go ciężarem dowodów, w zakresie istotnych w sprawie okoliczności, rozpatrywanych w postępowaniu wznowieniowym, a także uznaniem za niewystarczające jego oświadczeń. Odnosząc się do tych stwierdzeń w pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że skarżący nie wskazał na czym miałaby polegać podnoszona przez niego błędna wykładnia (rozumienie) wymienionych przez niego przepisów. Po drugie zaś niezasadne jest jego stwierdzenie, że został on obciążony ciężarem dowodów w postepowaniu wznowieniowym. W tym bowiem postepowaniu organy wykazały fakt braku posiadania przez skarżącego gruntów, ujętych w jego wnioskach o przyznanie płatności, a także to, że nie wykonywał on na nich zabiegów agrotechnicznych. To że skarżący miał możliwość wnioskowania o przeprowadzenie dowodów przeczących tym ustaleniom nie świadczy, że przerzucono na niego ciężar dowodu w całym postępowaniu. Co zaś się tyczy składanych przez skarżącego wniosków dowodowych, to organ nie był bezwzględnie zobligowany do ich uwzględniania, w każdym przypadku. Jego obowiązkiem była ocena przydatności tych, proponowanych do przeprowadzenia dowodów, pod kątem ich przydatności do wyjaśnienia okoliczności sprawy. W związku z tym brak jest podstaw do zarzucenia organowi, a w konsekwencji także WSA w Łodzi, dopuszczenia się naruszenia przepisów postępowania, w związku z nieuwzględnieniem oświadczeń skarżącego w sytuacji, w której organ dysponował zeznaniami skarżącego, przeczącymi treści tych oświadczeń, co zresztą znajdowało potwierdzenia w całokształcie okoliczności sprawy. Te same uwagi należy poczynić jeżeli chodzi o zarzut nr III 3). W tym wypadku kwestionowanie przez skarżącego postaci poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie znajduje uzasadnienia w kontekście całokształtu materiału dowodowego sprawy. Jego argumentacja opiera się bowiem na wybiórczo potraktowanych fragmentach jego zeznań, złożonych w postępowaniu karnym. W tym miejscu należy podkreślić, że to sam skarżący przyznał, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował mu i innym pracownikom firmy wydzierżawiający. Uzyskana z tytułu otrzymanych dopłat kwota, po potraceniu wynagrodzenia za dzierżawę gruntów, stanowiła premię za pracę na rzecz wydzierżawiającego. W świetle więc tego rodzaju okoliczności, a także poczynionych w sprawie ustaleń, co do sposobu użytkowania gruntów i rozliczania płatności, twierdzenia skarżącego o tym, że to on gospodarował na zgłoszonych do płatności gruntach są gołosłowne. Niezależnie od powyższego zauważyć również należy, że w przypadku zarzutów III. 2) i III.3, formułując prawną podstawę tych zarzutów skarżący kasacyjnie pominął regulacje, które w tym wypadku miały zastosowanie. Postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone było w trybie ustawy o ARiMR, ta zaś zawiera własne regulacje procesowe, o których mowa w art. 10a tej ustawy. Niewskazanie ich więc jako naruszonych przez Sąd pierwszej instancji, jedynie potwierdza niemożność uzasadnia zasadności obu tych zarzutów skargi kasacyjnej. W kwestii zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wskazane w nich dowody były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Nie dotyczyły one bowiem bezpośrednio problematyki władania gruntami zgłoszonymi do płatności, co w tym wypadku miało decydujące znaczenie, ale wykorzystania uzyskanych z tego tytułu środków. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 209 P.p.s.a., art. 204 pkt 1 w zw. art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR 2 700 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.