I GSK 1469/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Surmacz Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1769/20 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. S. na rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1769/20, oddalił skargę A. S. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za 2017 r. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. S., wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzających go decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie (odmowe jego zastosowania) wskutek niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że organ naruszył art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 182 ze zm.) poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i wskutek tego błędne przyjęcie, iż powiązania pomiędzy spółką C. Sp. z o. o. i Skarżącym jako jej wspólnikiem, odbierają gospodarstwu rolnemu Skarżącego samodzielność gospodarczą, co spowodowało uznanie, iż Skarżący stworzył sztuczne warunki, a w konsekwencji odmowę przyznania Skarżącemu wnioskowanych płatności; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności podstawy prawnej pozbawienia w całości płatności objętych wnioskiem o przyznanie płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (ONW), podczas gdy stwierdzenie, że w danej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków winno skutkować zastosowaniem zmniejszenia płatności o kwotę wynikającą ze sztucznego stworzenia warunków, nie zaś odmową przyznania płatności; 3. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co z kolei było wynikiem błędnego przyjęcia, iż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa, w sytuacji gdy jest dokładnie odwrotnie, albowiem mamy do czynienia z istotnym naruszeniem przepisów prawa, a w konsekwencji zasadne jest stanowisko, iż Sąd I instancji winien był skargę uwzględnić. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, WE nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. 2013.347.549) oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1), poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie niniejszej doszło do sztucznego stworzenia warunków, sprzecznego z celami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (ONW); 2. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków skutkuje nieprzyznaniem w całości płatności objętych wnioskiem o przyznanie płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (ONW), podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie, że w danej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków winno skutkować zastosowaniem zmniejszenia płatności o kwotę wynikającą ze stworzenia sztucznych warunków, nie zaś odmową przyznania płatności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zatem to skarżący kasacyjnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem zakreśla zarzutami kasacyjnymi zakres tego postępowania. Z urzędu NSA bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty – co do zasady – należało uznać za nieusprawiedliwione. Zarzuty te można sprowadzić do wspólnego mianownika, a mianowicie kwestionowania stanowiska organów zaakceptowanego przez Sąd I instancji, że skarżący kasacyjnie stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności rolniczych. W konsekwencji kwestionuje też pozbawienie go wszystkich płatności, nawet tych związanych z gospodarowaniem przez skarżącego kasacyjnie na gruntach o powierzchni około 48 ha. W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji dokonując w sprawie rozstrzygnięcia podzielił zapatrywania organów zaaprobowane przez Sąd I instancji w przedmiocie stworzenia przez skarżącego kasacyjnie sztucznych warunków do uzyskania płatności. Przede wszystkim w sprawie z uwagi na stworzenie przez skarżącego kasacyjnie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolniczych, poprzez wyodrębnienie ze swojego gospodarstwa rolnego gruntów rolnych i utworzenie na ich bazie nowej spółki z o.o. C. wskazać należy, że w stosunku do tej nowopowołanej spółki zapadły już prawomocne wyroki za lata 2016 i 2017, dotyczące odmowy przyznania płatności. W wyrokach NSA z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 1143/20 i sygn. akt I GSK 1144/20 dotyczących płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2016 r. oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za 2016 r., Sąd kasacyjny oddalił skargi kasacyjne ww. spółki na orzeczenia WSA oddalające skargi skarżącej. Natomiast w wyrokach z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 141/21 i sygn. akt I GSK 145/21 dotyczących płatności rolniczych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2017 r. oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za 2017 r., Sąd kasacyjny również oddalił skargi kasacyjne ww. spółki na orzeczenia WSA oddalające skargi skarżącej. W świetle powyższego wypada wskazać, że wyrażona w art. 170 p.p.s.a. istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy. W sytuacji gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 126/20, LEX nr 3503676). W sytuacji gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2022 r., sygn. akt III FSK 779/22, LEX nr 3441562). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę, niezależnie od poglądów wyrażonych w powołanym wyżej orzecznictwie, w pełni podziela poglądy wyrażone w przywołanych wyrokach dotyczących C. spółki z o.o., w szczególności te dotyczące płatności za 2017 r. i przyjmuje je jako własne. Wypada zatem wskazać, że we wniosku o płatność spółka zadeklarowała, że prowadzi działalność rolniczą na powierzchni 48 ha. Niewątpliwie na takiej powierzchni niezbędne jest prowadzenia działań agrotechnicznych maszynami rolniczymi zasilanymi olejem napędowym. W żadnym oświadczeniu spółka nie wspomina o zakupie zużytych eksploatacją części do maszyn, a przede wszystkim o zakupie paliwa do ciągnika, co jest podstawą do wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. W sprawie ustalono, że spółka w 2017 r. nie dokonała żadnych, popartych stosownymi dokumentami, wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie osiągnęła też z tego tytułu żadnych udokumentowanych dochodów. M. B., prezes zarządu spółki, zeznał, że zadeklarowane działki zostały skoszone, a siano z nich zebrane. Czynność ta, z uwagi na rozmiar powierzchni, została wykonana wraz z A. S., który kosił działki, będące w użytkowaniu spółki, przy okazji koszenia swoich działek, gdyż były one położone w pobliżu działek drugiego z udziałowców podmiotu. Prowadzenie tych samych upraw na położonych obok siebie gruntach rolnych powodowało, że nie było naturalnych granic między działkami. W tych okolicznościach, w ocenie NSA, organy, a za nimi WSA, zasadnie wskazały na brak złożenia w terminie sprawozdań finansowych, a także brak złożenia zeznania podatkowego za rok 2017 CIT-8. Istotnym faktem jest także brak zadeklarowania podatku rolnego oraz jego zapłaty. Stwierdzenie braku takich dokumentów rachunkowo-podatkowych ma w sprawie to znaczenie, że przekonuje o prawidłowości stanowiska organów o tym, że skarżąca spółka nie prowadziła działalności rolniczej. Brak jest bowiem w dokumentach potwierdzenia dokonywania czynności faktycznych oraz realizowania zobowiązań prawnopodatkowych przez podmiot, który taką działalność faktycznie prowadzi, tj. na przykład potwierdzenia poniesienia kosztów zakupu paliwa niezbędnego do prowadzenia działalności rolniczej, czy też potwierdzenia zapłaty podatku rolnego od użytkowanych rolniczo gruntów. Doświadczenie życiowe przekonuje bowiem, że jeśli jakiś podmiot prowadzi działalność rolniczą, to musi ponosić koszty związane z tą działalnością oraz obciążenia publicznoprawne. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że spółka w 2017 r. nie ponosiła żadnych kosztów związanych ze swoją działalnością. Nie osiągnęła też żadnych udokumentowanych dochodów, np. ze sprzedaży płodów rolnych, czy też świadczenia usług za pomocą zakupionych maszyn. W świetle powyższego, organy zasadnie uznały, co trafnie też zaakceptował WSA, że skarżąca kasacyjnie spółka nie prowadziła działalności rolniczej, a więc nie była rolnikiem i nie mogła z tego powodu uzyskać wnioskowanych płatności. Rozpoznając niniejszą sprawę – ze względu na przedmiot sporu i argumentację skarżącego kasacyjnie – należy też zauważyć, że w orzeczeniach NSA z dnia 15 listopada 2024 r. dotyczących spółki "[...]", NSA również stwierdził, w ramach ustalonego stanu faktycznego, że zasadnie w tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że gospodarstwo rolne skarżącej spółki tylko formalnie tworzyło samodzielne gospodarstwo, w rzeczywistości jednak było to wyodrębnienie wyłącznie formalnoprawne, niestanowiące o jego samodzielności czy niezależności. Część działek zgłoszonych w 2016 i 2017 r., a także w latach poprzednich, zgłaszał A. S. Zasadnie organ odwoławczy uznał, że doszło do sztucznego podziału jednego gospodarstwa rolnego posiadanego przez A. S., a zasadniczym celem było pobieranie wnioskowanych płatności (por. np. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 141/21). Zasadnie Sąd I instancji motywując zapadłe rozstrzygniecie wskazał, że wyodrębnienie kilku podmiotów i poprzez te podmioty aplikowanie o pomoc tych samych osób należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu podmiotowi. W następstwie poczynionych ustaleń organ zasadnie uznał, że powyższe działanie wyczerpało przesłanki art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone w sprzeczności z celami takiego prawodawstwa. Okoliczności przedstawione powyżej niewątpliwie świadczą o braku niezależnie prowadzonej działalności rolniczej przez spółkę na gruntach deklarowanych do płatności i są okolicznościami potwierdzającymi stworzenie sztucznego podmiotu, którego głównym celem jest uzyskanie dopłat, w szczególności większej kwoty płatności przez skarżącego kasacyjnie. Dalej słusznie też Sąd I instancji zauważył, że grunty rolne zgłaszane przez spółkę C. są faktycznie zarządzane przez A. S. Zarówno spółka, jak i A. S. prowadzą jedno wspólne gospodarstwo w podobnej lokalizacji korzystając ze wspólnego zaplecza oraz parku maszynowego. Składanie wniosków o płatności przez spółkę oraz jej udziałowca nie miało na celu ekonomiki działalności rolniczej, czy też nie chodziło o optymalizację działalności rolniczej, a jedynie obejście przepisów prawa w celu osiągnięcia określonych korzyści, jakimi było otrzymanie płatności z pominięciem stawek degresywnych w różnych konfiguracjach. Doszło zatem do stworzenia sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Maksymalizacja płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego była zamierzona przez oba podmioty tworzące sztuczne warunki, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Godzi się też podkreślić, w kontekście twierdzeń strony dotyczących braku wydzielenia gruntów z gospodarstwa skarżącego kasacyjnie, które to miały miejsce na rozprawie w dniu 6 grudnia 2024 r., że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji skonstatował w tym zakresie, że – jak wynika z pisma z dnia 24 kwietnia 2017 r. spółka, nie dysponując swoimi lub dzierżawionymi gruntami, zgłosiła do dopłat kilka działek gruntów należących do A. S., które to grunty zostały przekazane spółce. Okoliczność tę A.S. potwierdził w zeznaniach składanych w Prokuraturze. A zatem, część własnego gospodarstwa A. S. przekazał spółce jedynie w celu zadeklarowania tych gruntów w odrębnym wniosku spółki Z oświadczeń A. S. wynika, że na gruntach deklarowanych do płatności przez spółkę, stanowiących jego własność, wykonywał on także wszystkie prace rolnicze. Podkreślić w okolicznościach sprawy należy, że w zarzutach skargi kasacyjnej strona ustalenia dotyczącego wyodrębnienia gruntów z gospodarstwa rolnego skarżącego kasacyjnie nie zakwestionowała. W podstawie kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskazała bowiem jedynie na nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i wskutek tego błędne przyjęcie, iż powiązania pomiędzy spółką C. i skarżącym kasacyjnie jako jej wspólnikiem, odbierają gospodarstwu rolnemu skarżącego samodzielność gospodarczą, co spowodowało uznanie, iż skarżący sztucznie stworzył warunki, a i w konsekwencji doprowadziło to do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanych płatności. Brak podważenia ustaleń faktycznych, co do wyodrębnienia gruntów z gospodarstwa rolnego skarżącego kasacyjnie, powoduje, że ustalenia te są wiążące dla NSA w zakresie oceny legalności zaskarżonego wyroku, w szczególności podczas oceny pozostałych zarzutów kasacyjnych. W konsekwencji należy przyjąć, że spółka, nie dysponując swoimi lub dzierżawionymi gruntami, zgłosiła do dopłat kilka działek gruntów należących do A. S., które to grunty zostały przekazane spółce. Okoliczność tę A. S. potwierdził w zeznaniach składanych w Prokuraturze. A zatem, część własnego gospodarstwa A. S. przekazał spółce jedynie w celu zadeklarowania tych gruntów w odrębnym wniosku spółki. W orzecznictwie NSA prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że wszystkie jednostki produkcyjne, tj. osoby i spółki powiązane osobowo i kapitałowo, zarządzane przez te same osoby tworzą w rzeczywistości jedno gospodarstwo, prowadzone przez powiązane ze sobą osoby. Zasadnie zatem uznano, że takie elementy jak: struktura i powiązania organizacyjne poszczególnych podmiotów, a także struktura osobowa (te same osoby we władzach spółek) świadczą o tym, że poszczególne podmioty występujące w o płatności zostały utworzone jedynie w celu uzyskania środków z Unii Europejskiej, z pominięciem ograniczenia co do powierzchni i degresywnych stawek płatności obowiązujących w programach. Dokonana przez organy analiza powiązań pomiędzy podmiotami, zaakceptowana w ramach zaskarżonego wyroku, wskazująca na sposób ich powstania, sposób prowadzenia przez nie działalności, wspólne adresy korespondencyjne oraz łączące je więzi personalne i kapitałowe, pozwalała na uznanie, że doszło do zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, w celu uzyskania korzyści wynikających z uregulowań systemu wsparcia. Korzyści te miały wynikać z uzyskania większych płatności w związku ze zgłoszeniem przez kilka podmiotów podzielonych pomiędzy nie gruntów, aniżeli byłoby to w przypadku zgłoszenia całości gruntów przez jeden podmiot (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2024 r., I GSK 814/20, LEX nr 3757071). Wobec powyższego w kontekście przywołanego zarzutu procesowego stwierdzić należy, że organy w sprawie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący zgromadzony materiał dowodowy, wykazały w sposób usprawiedliwiony okolicznościami faktycznymi sprawy powiązania zachodzące pomiędzy powstałą spółką "[...]" a skarżącym kasacyjnie. Zasadnie uznały, że strona wraz ze spółką tworzy jeden organizm, a zaistniałe okoliczności faktyczne przekonują do tezy o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności rolniczych. Słusznie zatem organy odmówiły przyznania skarżącemu kasacyjnie jakichkolwiek płatności rolniczych. Tym samym zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 182 ze zm.) należało uznać za nieusprawiedliwiony. W zakresie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie lub błędną wykładnię w zakresie stworzenia sztucznych warunków i ewentualnego pomniejszenia płatności, stwierdzić przede wszystkim należy, że niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego ściśle powiązane jest z ustaleniami faktycznymi. Brak skutecznego podważenia ustaleń faktycznych w sprawie, powoduje, iż zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie są nieskuteczne. Zgodnie z art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 r. bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Zasadnie Sąd I instancji motywując zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie stwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, przekładałoby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów określających limity powierzchni, do których przyznawane są płatności. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, prowadzącymi niezależne gospodarstwa. Słusznie też WSA zauważył, że systemy wsparcia w ramach płatności i pomocy finansowej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać pomocy ONW rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne dla uzyskania takiego wsparcia. Zdaniem Sądu nie powinno zatem budzić wątpliwości, że cel podnoszenia poziomu życia ludności wiejskiej, popierania jakości życia na obszarach wiejskich nie może być uznany za spełniony, w sytuacji gdy poszczególne działki ewidencyjne zgłaszane są przez – tylko formalnie różne – podmioty. Składanie przez utworzone podmioty odrębnych wniosków i zgłaszanie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby mniejszą płatność, wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. WSA uznał za usprawiedliwione stanowisko, że całokształt okoliczności wynikający ze złożenia przez skarżącego wniosków o płatności podważa racjonalność prowadzenia działalności w formie wielu podmiotów i przemawia za przyjęciem, że taki stan rzeczy ma na celu uzyskanie większych dopłat. Mając powyższe na uwadze, a także twierdzenia skarżącego kasacyjnie, dotyczące prowadzenia przez niego działalności rolniczej na pozostawionych sobie gruntach, koniecznym staje się zwrócenie uwagi na zmianę wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013 w zakresie wykreowania sztucznych warunków do uzyskania płatności, dokonaną przez TSUE w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r., C-176/20. Trybunał stwierdził w tym wyroku, że do uznania zaistnienia sztucznych warunków do uzyskania płatności rolniczych, nakierowanie na pozyskanie tych płatności nie musi być wyłącznym celem wnioskującego o płatności. Przypomnieć należy, że wykładnia dokonana przez TSUE ma skutek ex tunc, a więc obowiązuje od daty wejścia tych przepisów w życie. Zmiana wykładni tego przepisu przez Trybunał znalazła też odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Warto w tym zakresie przywołać wyrok NSA z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 3555/18, LEX nr 3508551, w którym NSA stwierdził, że zwrócić należy uwagę, że w przywołanym wyroku C-176/20 TSUE nie odwołuje się już - jak to uczynił w wyroku C-434/12 - do ustalenia, że działania wnioskodawcy zmierzały wyłącznie do uzyskania korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. W związku z tym przyjąć należy, że wymienioną przesłankę należy badać szerzej. W innym orzeczeniu – z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2607/18 (LEX nr 3427594) – Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że pojęcie sztucznego tworzenia warunków jest pojęciem nieostrym; jego znaczenie ustalić należy w toku wykładni na tle okoliczności konkretnego przypadku. "Sztuczny" to przymiotnik określający coś, co zostało wytworzone w sposób nienaturalny, w innym celu, niż nastąpiłoby w ramach normalnego porządku rzeczy. Sztuczny charakter czynności prawnych można przypisać takim czynnościom, których sens sprowadza się do wywołania określonego skutku, który nie wystąpiłby, gdyby obrót gospodarczy toczył się swobodnie i uczciwie. Kreowanie w ten sposób przesłanek uzyskania pomocy publicznej jest w świetle art. 3 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U.UE.L.1995.312.1, dalej: rozporządzenie nr 2988/95) niedopuszczalne. Stwierdzenie tego rodzaju nieprawidłowości prowadzić bowiem musi – jak stanowi ten przepis – do nieprzyznania lub wycofania już przyznanej korzyści. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku zauważa, że z unormowaniem tym koresponduje art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten nie odwołuje się do zamiaru kierunkowego wnioskodawcy, a więc nie stanowi o tym, by wyłącznym celem jego działania było uzyskanie nienależnej korzyści. Tak też ten przepis rozumiany jest w najnowszym orzecznictwie TSUE. Wprawdzie wcześniej TSUE zajmował bardziej liberalne dla beneficjentów pomocy stanowisko, bo przyjmował, że o sztucznym tworzeniu warunków w rozumieniu tego przepisu można mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy (zob. np. wyrok z 12 września 2013 r., nr C-434/12, ZOTSiS 2013/9/I-546 i cytowane tam orzecznictwo), jednak obecnie odstąpiono od tego poglądu. W wyroku z 7 kwietnia 2022 r., nr C-176/20 TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Podobnie i konsekwentnie wypowiada się Naczelny Sąd Administracyjny w najnowszym orzecznictwie (przykładowo w wyrokach z 19 kwietnia 2024 r. – v. sprawy sygn. I GSK 1380/20, I GSK 1378/20, I GSK 1365/20). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela, pozostaje on wszakże zgodny z literalnym brzmieniem art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. W myśl art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (UE) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Zatem skutkiem stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. Przepisy art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 stanowią zatem generalne klauzule pozwalające organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty, celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Obejście prawa dotyczy sytuacji, gdy działanie strony zmierza do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych. Podkreślić należy, że obejście przepisów prawa nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie tworzy okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy prawnej przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot - np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt C-94/05 Emsland-Starke GmbH przeciwko Landwirtschaflskammer Hannover (pkt. 52-53). Tak więc w przypadku stwierdzenia, że dany producent rolny stworzył w sposób sztuczny warunki niezbędne do uzyskania danej płatności, to ARiMR ma prawo odmówić przyznania takiej płatności w całości. Powołując się dalej na rozporządzenie EUROATOM, które służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, warto zauważyć, że w orzecznictwie NSA prezentowany jest następujący pogląd. Uprawnienie organów wynikające z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1) do orzekania o zwrocie dofinansowania projektu w całości, nawet jeżeli podmiot w sposób bezprawny korzystał tylko z części dofinansowania, jest swego rodzaju sankcją administracyjną przewidzianą przez prawodawcę unijnego w przypadku nieprawidłowości dokonanej w sposób celowy, tj. nieprawidłowości kwalifikowanej. Takie orzeczenie o zwrocie całości dofinansowania do projektu jest tym bardziej usprawiedliwione w przypadku nadużycia prawa poprzez dokonywanie sztucznych transakcji nakierowanych na wyższą pomoc unijną wyższą niż ta, którą w normalnych warunkach podmiot gospodarczy by otrzymał. Celem takiego rozwiązania jest zapobieganie nadużyciom w przyszłości. W takich okolicznościach nie może też znaleźć akceptacji powoływanie się przez beneficjenta na zasadę proporcjonalności (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 2285/18, LEX nr 3341696). Wobec przedstawionej argumentacji stwierdzić w sposób jednoznaczny należy, że nie doszło w sprawie do błędnej wykładni wskazywanych w zarzutach przepisów prawa materialnego. Tym samym postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie należało uznać za nieskuteczne, natomiast zarzuty odnoszące się do błędnej wykładni należało uznać za nieusprawiedliwione. Nie można też zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pozbawienia skarżącego kasacyjnie płatności w całości. W ocenie NSA, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji w pełni odniósł się do zajętego stanowiska, przedstawił stosowną argumentację wspartą adekwatnymi przepisami, co do uznania stworzenia przez stronę sztucznych warunków do uzyskania płatności, a także pozbawienia skarżącego kasacyjnie płatności w całości. To, że strona nie akceptuje motywacji Sądu I instancji nie oznacza, że doszło w sprawie do uchybienia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy przewidziane w powołanym przepisie, wyrok jest zrozumiały i poddaje się kontroli kasacyjnej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.a.a., zauważyć trzeba, że jest to przepis wynikowy i dla jego skuteczności w zarzutach kasacyjnych niezbędne jest powiązanie go z innymi przepisami, które zostały naruszone. Brak tego powiązania powoduje natomiast, że zarzut taki, ze względu na jego ułomną konstrukcję, jest nieskuteczny. W świetle poczynionych rozważań wszystkie postawione zarzuty kasacyjne należało uznać za niemogące odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).