I GSK 1430/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska Protokolant starszy asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1636/22 w sprawie ze skargi E. M. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 maja 2022 r. nr OR15-65000-OR1530661/21 w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 czerwca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1636/22, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), w sprawie ze skargi E. M. (dalej: skarżąca) na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 24 maja 2022 r. w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie (punkt pierwszy wyroku) oraz zasądził od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (punkt drugi wyroku). Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżając go w całości. Skargę kasacyjną organ oparł na: 1. na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez: a) brak wyjaśnienia podstawy prawnej, a w szczególności brak wyjaśnienia przyjętego przez Sąd I instancji sposobu wykładni i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przy rozpoznaniu sprawy przepisu § 15 ust. 2 i § 13 ust. 3 pkt 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021, poz. 2101; dalej: rozporządzenie wykonawcze) w związku z art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca nie miała obowiązku dołączenia do wniosku zgody sądu opiekuńczego na oświadczenie małoletniej współwłaścicielki gospodarstwa rolnego; b) pominięcie zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, poprzez nieprzyjęcie przez Sąd I instancji sposobu wykładni i zastosowania przepisu § 15 ust. 2 i § 13 ust. 3 pkt 14 rozporządzenia wykonawczego, a skarga skarżącej powinna zostać oddalona przez WSA, gdyż skarżąca nie przedstawiła koniecznej zgody sądu opiekuńczego na realizację operacji, która obciąża udział małoletniej w gospodarstwie; 2. na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów prawa materialnego, zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. przez: a) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przy rozpoznaniu sprawy przepisu § 15 ust. 2 w związku z § 13 ust. 3 pkt 14 rozporządzenia wykonawczego, który w stanie faktycznym i prawnym sprawy powinien zostać poddany wykładni i zastosowany w taki sposób, iż należało uznać, że skarżąca nie wykonała w terminie obowiązków wynikających z § 13 ust. 3 pkt 14 i § 15 ust. 2 w związku z art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; b) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przy rozpoznaniu sprawy przepisu art. 101 § 3 kr i op. w związku z § 15 ust. 2 oraz § 13 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, gdyż wbrew twierdzeniu Sądu I instancji w sytuacji majątku małoletniej współwłaścicielki/współposiadaczki wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, jako czynność przekraczająca zwykły zarząd. W związku z wyżej przedstawionymi zarzutami Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto organ wniósł o przeprowadzenie rozprawy w sprawie. Skarżąca nie skorzystała z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w ww. skardze kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. W sprawie poddanej kontroli sądowoadministracyjnej odmówiono skarżącej kasacyjnie pomocy finansowej na operacje typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2101; dalej: rozporządzenie wykonawcze) z uwagi na niedostarczenie zgody sądu opiekuńczego na podpisanie w imieniu małoletniej córki wnioskodawczyni oświadczenia o wyrażeniu zgody na ubieganie się o przyznanie pomocy zawartego w Załączniku nr 1 do wniosku, pomimo dwukrotnego wezwania do uzupełnienia tego braku. Nie jest przy tym sporne, że małoletnia, której przedstawicielem ustawowym jest skarżąca kasacyjnie, jest współwłaścicielem wraz ze skarżącą działek objętych wnioskiem. Według organu, na dokonanie takiej czynności wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ponieważ zaciągnięcie wieloletnich zobowiązań, z którymi wiąże się odpowiedzialność majątkowa, jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, a nie czynnością zwykłego zarządu, jak twierdzi skarżąca. Ponadto, zdaniem skarżącej, z czym organ się nie zgadza, taka zgoda byłaby niezbędna wyłącznie w sytuacji, gdyby małoletnia córka strony była wyłącznym posiadaczem działek rolnych, podczas gdy jest ona jedynie ich współwłaścicielem, a nie współposiadaczem. Według WSA, który uwzględnił skargę, ponieważ skarżąca kasacyjnie zamierzała zakupić wyłącznie maszyny rolnicze, zatem rzeczy ruchome niewymagające instalacji, dlatego nie miała obowiązku złożenia oświadczenia, o którym mowa w § 13 ust. 3 pkt 14 lit. a) rozporządzenia wykonawczego. Również obowiązek złożenia takiego oświadczenia na dzień wydania rozstrzygnięcia nie wynikał z § 13 ust. 3 pkt 14 lit. b) oraz c) rozporządzenia wykonawczego, gdyż organ nie ustalił faktycznego władztwa nad nieruchomością, co jest niezbędne z punktu widzenia przesłanek wymienionych w ww. § 13 ust. 3 pkt 14 lit. b) oraz c) rozporządzenia wykonawczego. Nadto WSA stwierdził, że wypełnienie przez stronę pola IIA wniosku, gdzie skarżąca podała dane współposiadacza, tj. małoletnią córkę, nie zmienia tej oceny, gdyż formularz udostępniony stronie był nieaktualny, ponieważ został uchylony z dniem 1 lutego 2020 r. (wniosek został złożony 27 sierpnia 2021 r.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W niekwestionowanych okolicznościach stanu faktycznego sprawy, chodzi o kwestię dotyczącą istnienia/nieistnienia (prawnych) podstaw żądania przez organ usunięcia braku wniosku o przyznanie pomocy poprzez dołączenie postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonywanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka oraz wiążącego się z tym zagadnienia dotyczącego oceny o usunięciu/nieusunięciu braków wniosku w wyznaczonym terminie. Odnosząc się do tak postawionego problemu prawnego należy na wstępie wskazać, że na gruncie przepisów dotyczących przyznania pomocy objętego Programem rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 prawodawca wyraźnie wyodrębnił dwa powiązane ze sobą etapy postępowania – pierwszy z nich, to etap weryfikacji wniosku z punktu widzenia spełnienia przesłanek skutecznego ubiegania się o pomoc; drugi zaś, o ile wiosek został pozytywnie rozpatrzony, to etap zawarcia umowy, na podstawie której jest przyznawana pomoc. Wskazany tryb działania organu ma znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego przez WSA w Warszawie. Analogiczna kwestia sporna była rozpatrywana przez sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie przepisów dotyczących programu obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (v. przykładowo wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1600/11). Ponieważ uregulowania prawne odnoszące się do stanu faktycznego niniejszej sprawy są zbieżne z powyższymi, dotychczasowe stanowisko NSA nie ulega zmianie. Formularz wniosku o przyznanie pomocy zawiera wykaz dokumentów, które powinny być dołączone do wniosku, z wyraźnym zaznaczeniem tych dokumentów, których niedołączenie skutkuje nieprzyznaniem pomocy, oraz wzory oświadczeń. Przepis ten determinuje więc prawne ramy i podstawy działania organu administracji. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pryzmat tej właśnie regulacji należałoby oceniać kwestię dotyczącą istnienia/nieistnienia podstaw żądania od wnioskodawcy przez organ administracji usunięcia braków wniosków poprzez dołączenie do niego dokumentu wskazanego w wezwaniu z 25 stycznia 2022 r., tj. postanowienia sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Należy wskazać, że zaciągnięcie zobowiązania w ramach PROW na lata 2014-2020 następuje dopiero na etapie zawierania umowy. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy, Agencja niezwłocznie wyznacza wnioskodawcy termin zawarcia umowy. Dopiero wówczas słuszne są rozważania organu dotyczące zezwolenia sądu opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny w żadnym razie nie podważa regulacji zawartych w kodeksie cywilnym oraz kodeksie rodzinnym i opiekuńczym dotyczących wzmiankowanej kwestii. Niemniej, jak już powiedziano, urzeczywistniają się one dopiero na etapie zawarcia umowy, na podstawie której przyznawana jest pomoc. Tym samym rozstrzygnięcie organu o odmowie przyznania pomocy było wadliwe, dlatego Sąd pierwszej instancji słusznie uczynił uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze skargę należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.