I GSK 1397/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 160/21 w sprawie ze skargi P. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 18 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 26 maja 2021r., sygn. akt I SA/Sz 160/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325, obecnie Dz.U. z 2024r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie (dalej też: "SKO") z 18 grudnia 2020r., nr SKO.4102.2770.2020 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na: 1. naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 7, art. 77 oraz 107 § 1 pkt 6) k.p.a. poprzez nieustalenie istnienia podstaw dla uwzględnienia wniosku, choćby w części, w szczególności ograniczenie badania wniosku jedynie do wymiaru ekonomicznej sytuacji wnioskodawcy oraz pominięciu oceny okoliczności wskazanych we wniosku - w sytuacji, w której okoliczność możliwości płatniczych zobowiązanego nie była sporna, tj. skarżąca wnosiła o umorzenie należności w całości lub części z uwagi na względy społeczne, ale nie na swoje możliwości płatnicze, które co do zasady pozwalają na zwrot należności; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na: 1. naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) i b) ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (dalej: "u.f.p.") - poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności poprzez uznanie, że podstawą umorzenia może być de facto jedynie trudna sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy, w tym wywołana nadzwyczajnymi okolicznościami, tym samym uznanie przez organy, że niemożliwym jest zastosowanie przepisu art. 64 ust. 1 pkt. 2 lit. b) u.f.p., poprzez uwzględnienie wniosku choćby w części, na rzecz strony - której możliwości płatnicze pozwalają na zwrot należności - ale zachodzą inne, ważkie względy społeczne oraz poprzez uznanie, że zgodnie z powołanymi przepisami odmówienie organom przedstawienia swojej sytuacji finansowej, uniemożliwia organom zbadanie przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, nawet w sytuacji, w której strona przyznaje, że jej sytuacja finansowa jest dobra i - w razie takiej konieczności - pozwalana spłatę zobowiązania, jednakże z innych względów żądanie tejże spłaty byłoby naruszałoby jej interes. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja będąca przepisem szczególnym modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy Sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Należy zwrócić uwagę, że konstruując zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej odniósł się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i wskazał, że ważkie względy społeczne pozwalają na umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji za 2019r. w całości. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administarcyjnego. Podkreślić jednak w tym miejscu należy, że uznanie administracyjne znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy spełniona jest jedna z przesłanek, od której zależy przyznanie ulgi. Natomiast w sytuacji gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że żadna z przesłanek umorzenia nie zachodzi, wówczas nie mamy do czynienia z decyzją uznaniową, a decyzją związaną. Oznacza to, że gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i zobowiązany jest odmówić umorzenia należności. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Organ w istocie wydał decyzję związaną, gdyż - jak stwierdził - nie zaistniała żadna z przesłanek do umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji. Zdaniem NSA, zgodzić należy się z Sądem I instancji, który wskazał, że argumenty skarżącej, iż jej działalność jest cenna społecznie, nie są same w sobie wystarczające do zastosowania ulgi. Wskazał równocześnie, że brak prowadzenia działalności gospodarczej i prowadzenia szkoły (a także podejmowanych w jej zakresie działań), sam w sobie również nie może przesądzać o zasadności odstępstwa od spłacania obciążeń publicznoprawnych. WSA trafnie przyznał rację organom, iż nie jest zasadne uznanie, że dopuszczalne jest udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności w sytuacji spełnienia się jedynie przesłanki względu społecznego czy ważnego interesu zobowiązanego, bez jednoczesnego odniesienia się do sytuacji finansowej skarżącej, która to sytuacja finansowa pozwala m.in., w świetle ww. przepisów u.f.p., na rozgraniczenie sprzecznych interesów publicznego i "prywatnego", a organ wykazał z jakich przyczyn udzielenie wnioskowanej przez skarżącą ulgi nie było możliwe nie przekraczając przy tym granicy swobodnej oceny dowodów. W świetle przedstawionych rozważań za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.