I GSK 1304/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Ol 98/24 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2024 r. nr 3/2024 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 98/24 oddalił skargę J. B. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ lub ZUS) z 2 lutego 2024 r., nr 3/2024 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7, art. 8 § 1, art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego kasacyjnie, albowiem odmowa wszczęcia postępowania obejmuje w swym zakresem zarówno składki, odsetki, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, nie rozpatrzono merytorycznie wniosku o umorzenie odsetek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej w części finansowanej przez ubezpieczonych; b) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 i 135 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy II instancji art. 7, art. 8 § 1, art. 9 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie kwestii umorzenia odsetek, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 24 ust. 9 w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) poprzez ich niezastosowanie w sprawie i nierozpatrzenie wniosku skarżącego kasacyjnie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w całości lub części w stosunku do pozostałych elementów należności z tytułu składek, to jest odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Alternatywnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. Wniesiono też o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz zrzeczono się z przeprowadzenia rozprawy w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Istota sporu w sprawie dotyczy prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wszystkie ze sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania, że w sprawie nie doszło do rozpoznania kwestii umorzenia odsetek, kosztów egzekucyjnych oraz innych ubocznych należności związanych ze składkami za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Autor skargi kasacyjnej wskazuje, że w przypadku wątpliwości odnośnie do treści żądania (wniosku) organ winien wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Ma też czuwać, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym też celu powinien jej udzielać niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Nieskuteczny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, w ramach którego wskazano na niezastosowanie w sprawie art. 24 ust. 9 w zw. z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. W tym względzie uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera żadnej argumentacji, co na gruncie dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi istotny brak, który – wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej (co wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a.) – nie może być uzupełniany przez NSA. Niezasadne są zarzuty procesowe. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie będzie się odnosił do naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., który został wskazany w obu zarzutach, gdyż autor skargi kasacyjnej nie zawarł w jej uzasadnieniu żadnej argumentacji w tym przedmiocie. W przypadku takim jak w sprawie niniejszej, tj. wniesienia przez stronę wniosku, wynikające z niego żądanie wyznacza zakres sprawy podlegającej rozpoznaniu przez organ administracyjny. Po stronie organu administracji w związku z wniesieniem wniosku powstają określone obowiązki, w tym m.in. obowiązek dokładnego ustalenia treści żądania wnioskodawcy, ale wyłącznie wówczas gdy niemożliwe lub wątpliwe jest odkodowanie jego rzeczywistego zakresu lub przedmiotu. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym. To właśnie z tej zasady wynika obowiązek ustalenia treści żądania strony. Obowiązek taki wywieść należy ponadto z zawartej w art. 9 k.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. Odnosząc powyższe wyjaśnienia do realiów sprawy rozpoznawanej wskazać trzeba, że treść zgłoszonego do organu wniosku jednoznacznie wskazuje, iż skarżący wnosił jedynie o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych za wskazane okresy (k. 2-4 akt adm.). Bezpodstawne są zatem twierdzenia skarżącego kasacyjnie dotyczące braku wyjaśnienia przez organ wątpliwości odnośnie do treści wniosku, ponieważ takie wątpliwości w sprawie nie wystąpiły. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten jednak dotyczy pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały, niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że strona nie rozeznaje się w sposób precyzyjny w zakresie przysługujących jej uprawnień (v. np. wyrok NSA z 18 stycznia 2024 r., II GSK 564/23; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie ww. okoliczności nie zaistniały. Mając na uwadze powyższe skutku odnieść nie mogły zgłoszenia naruszenia art. 134 i 135 p.p.s.a., niezależnie od tego, że ich nieskuteczność wynika także i z tego, iż nie zostały one uzasadnione w wymagany przepisami sposób. Na uwzględnienie nie zasługiwał zgłoszony do przeprowadzenia dowód w postaci kopii orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego kasacyjnie z [...] 2024 r., ponieważ nie dotyczy on ani przedmiotu sprawy, ani nie jest skorelowany czasowo z wydanym w sprawie rozstrzygnięciem. Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.