I GSK 1282/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1426/19 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1426/19, oddalił skargę A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 tj.; dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 KPA w zw. z art. 77 KPA oraz art. 107 § 3 KPA, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Organ dokonał błędnego ich zastosowania przejawiające się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, błędnym ustaleniem stanu faktycznego, przyjętym następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jakoby sytuacja życiowa i materialna Skarżącego oraz jego rodziny, z uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji, pozwalała na spłatę zaległości względem ZUS; b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 KPA w zw. z art. 77 KPA oraz art. 107 § - 3 KPA, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Organ dokonał błędnego ich zastosowania przejawiające się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, błędnym ustaleniem stanu faktycznego, przyjętym następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jakoby fakt wyegzekwowania na przestrzeni 5 lat od Skarżącego na rzecz ZUS kwotę 4.824,64 złotych nie pozwalał na ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym biorąc pod uwagę sytuację materialną Skarżącego nie zostaną uzyskane kwoty przekraczających wydatki egzekucyjne: c) art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., poprzez oddalenie złożonych w skardze wniosków dowodowych, pomimo iż obejmowały one okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji spowodowało nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy i wadliwą ocenę niepełnego materiału dowodowego. II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że przedmiotowy przepis ma zastosowanie tylko i wyłącznie w sytuacji stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, podczas gdy wystarczającym jest stwierdzenie ustalenie, że nie uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne: b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.) poprzez ich błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że nie zachodzi uzasadniony przypadek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podczas gdy sytuacja materialna i zdrowotna Skarżącego uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności; W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wobec powołania w skardze kasacyjnej obu podstaw kasacyjnych w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty naruszenia prawa procesowego, dopiero bowiem prawidłowe poczynienie ustaleń faktycznych pozwala na ocenę zasadności zastosowania prawa materialnego. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia – zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że przeprowadzona przez organ ocena okoliczności mających wpływ na finalne rozstrzygnięcie odmawiające stronie umorzenia należności z tytułu składek znajduje potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy a wyciągnięte przez organ wnioski nie są rezultatem dowolnej, lecz swobodnej oceny zgromadzonego materiału. Skarżący kwestionując poprawność poczynionych przez organ ustaleń faktycznych w istocie nie wskazał konkretnych zarzutów. Niewątpliwie trudna sytuacja zdrowotna wnioskodawcy opisana szczegółowo w zaskarżonym wyroku (a wcześniej w decyzji) została wzięta pod uwagę przez organ o czym świadczy treść uzasadnienia decyzji oraz rozważania Sądu I instancji. Jednakże wobec tego, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawca był nadal aktywny zawodowo organ nie dopatrzył się możliwości uwzględnienia wniosku o umorzenie. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego opisanego w zaskarżonym wyroku nie sposób uznać za trafne zarzuty, że Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił, iż brak jest podstaw do przyjęcia , że skarżący ze względu na swoją sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie spłacić dochodzonych należności. W prowadzonych wobec skarżącego postępowaniach egzekucyjnych żaden z organów egzekucyjnych nie umorzył egzekucji. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. ZUS obok interesu strony ma obowiązek, dbając o stan finansów emerytalno-rentowych, uwzględnienia także interesu publicznego. Dlatego też organ musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Skarżący pomimo choroby pracuje na podstawie umowy o pracę otrzymując stały dochód w kwocie najniższego wynagrodzenia, które nie podlega egzekucji. Spłaca też układ ratalny zawarty z ZUS. Ponadto spłaca zaległości cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych zobowiązań. Należy podkreślić, że skarżący nie wykazał, iż ma trudności w zakresie pokrywania bieżących opłat oraz, jak już wspomniano - w spłacie zobowiązań kredytowych. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wbrew podniesionym zarzutom kasacyjnym stan sprawy został ustalony w sposób nie naruszający prawa. Zarzuty prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów wskazanych w punkcie 2 a i b petitum niniejszej skargi także nie są trafne. Należy zauważyć, że zostały one skonstruowane przy założeniu poczynionym przez stronę na bazie stanu faktycznego przyjętego przez wnioskodawcę a nie faktycznie ustalonego przez organ. Odnosząc się natomiast do zarzutu kasacyjnego opisanego w punkcie 1c) petitum wniesionego środka zaskarżenia należy wskazać, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zatem w tym postępowaniu nie mogło dojść do ustalenia, czy obowiązek uiszczania składek w ogóle powstał. W tej sytuacji wnioski dowodowe przedstawione na etapie postępowania przed WSA w Gliwicach zmierzające do wykazania powyższej okoliczności nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.