I GSK 1233/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. NSA Anna Apollo Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1016/18 w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 kwietnia 2018 r. nr BON.III.5224.21.7.2017.IN w przedmiocie zwrotu środków z tytułu refundacji składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1016/18 oddalił skargę G. L. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 kwietnia 2018 r., nr BON.III.5224.21.7.2017.IN w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków PFRON przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - naruszenie przepisów art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. art. 49e ust. 1 i 2 oraz art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji) przez niezasadne nakazanie skarżącemu zwrotu refundowanych mu składek na ubezpieczenie społeczne, w kontekście wieloletniego akceptowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych statusu skarżącego jako osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, na podstawie wyczerpujących i jednoznacznych danych dotyczących jego osoby, znanych obu instytucjom; - naruszenie art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji przez niezasadne obciążenie skarżącego odsetkami od żądanej do zwrotu sumy refundowanych składek, w sytuacji gdy obowiązek zwrotu tych składek był niezależny od skarżącego. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąc przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: o.p.) argumentując, że w sprawie doszło do przedawnienia płatności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do - niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a - oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Na wstępie, mając na uwadze podniesiony na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zarzut naruszenia art. 70 o.p. należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. zarzuty kasacyjne wnosi się skargą kasacyjną (art. 176 p.p.s.a.) wyłącznie w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpisu skarżonego orzeczenia z uzasadnieniem. Wynika z tego, że po upływie wymienionego terminu nie można już prawnie skutecznie przedstawić zarzutów kasacyjnych, w związku z czym nie mogą one stanowić przedmiotu rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. Skargę kasacyjną oparto o zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów i sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny mocą art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poczynienie powyższych uwag natury ogólnej było konieczne, ponieważ w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich wskazanych wyżej wymogów. Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 9 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 49e ust. 1 i 2 oraz art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji. Skarżący kasacyjnie w jego ramach wskazuje, że skarżącemu "obecnie trudno jest kwestionować wykładnię przepisów przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a dotyczących charakteru obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez wspólnika spółki jawnej, mającego prawo do renty i w konsekwencji uzyskania przez niego prawa do refundacji składek. Tym niemniej jednak trudno zgodzić się z tym, że przez wiele lat ZUS jak też PFRON znając dokładnie jego status, wyrażały również przekonanie o tym, że podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i, że przysługuje mu refundacja składek." Podkreślono przy tym, ze skarżący nie wprowadzał w błąd organów co do swojej sytuacji prawnej. Takie uzasadnienie postawionego zarzutu stanowi jedynie polemikę z wyrażonym przez Sąd I instancji poglądem, opartą o fakt, iż skarżący przez pewien czas otrzymywał refundację, której zwrot później orzeczono. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł dokonać merytorycznej oceny przedmiotowego zarzutu, jako że skarżący kasacyjnie nie spełnił wymogów w przedmiocie uzasadnienia naruszenia prawa materialnego (o czym była mowa wyżej), próbując udowodnić jego zaistnienie poprzez okresowe istnienie pewnego stanu (praktyki), co nie mogło przynieść zamierzonego rezultatu. Niezależnie od tego NSA zauważa, że istnienie pewnej praktyki dotyczącej określonego podmiotu w sprawie nie może samo w sobie uzasadniać lub przesądzać o jej prawidłowości merytorycznej na gruncie prawnym. Organy bowiem, obowiązane do działania na podstawie przepisów prawa, muszą podejmować określone działania (w rozpoznawanej sprawie – ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi) w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązujących regulacji (w sprawie – braku przesłanek do refundacji składek na ubezpieczenie społeczne). Z analogicznych względów, tj. braku merytorycznego uzasadnienia, na uwzględnienie nie mógł zasługiwać drugi ze sformułowanych zarzutów dotyczący niezasadności obciążania odsetkami od żądanej kwoty zwrotu. Skarżący kasacyjnie w tym względzie podniósł bowiem również argumenty natury zaistniałych okoliczności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.