I GSK 1186/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 263/16 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasadza od M. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 6 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 263/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, obecnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z [...] lutego 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu z [...] grudnia 2015 r. odmawiające stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z [...] lutego 2016 r. nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniałby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego stosownie do regulacji art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.), które stosownie do art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: u.p.e.a.) znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Bez znaczenia pozostaje przy tym także błędne określenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia rodzaju składek objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. W ocenie Sądu nie mógł odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zwłaszcza jeżeli zważy się, że podniesiony w ramach tego zarzutu przez skarżącego obowiązek umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, odnosi się do etapu postępowania - przed wydaniem decyzji - a skarżony akt nie tylko nie został wydany w tej formie, lecz nadto rozstrzyga wyłącznie kwestię procesową. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego oraz poprzedzającego postanowienia organu I instancji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; wyrażenie w ocenie prawnej zawartej w wyroku stanowiska, iż w rozpatrywanym stanie prawnym strona posiadała prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym i złożenia uwag oraz na skutek przeprowadzonych czynności egzekucyjnych uregulowała należności składkowe za okres 4 - 12.1998 r. Wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 115 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię; 2. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 115 § 1 u.p.e.a. a) art. 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z [...] lutego 2016 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Poznaniu z [...] grudnia 2015 r. w wyniku mylnego przyjęcia, że organy podatkowe nie naruszyły: - art. 115 u.p.e.a. - ogólnych zasad postępowania wyrażonych w art. 7 – 10 k.p.a., b) art. 141 § 4 p.p.s.a., przez niewyjaśnienie podstaw prawnych odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wyegzekwowaniem środków na pokrycie zaległości składkowych określonych w protokołach zajęć ruchomości c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organy skarbowe w toku postępowania instancyjnego przepisów dotyczących postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, określoną w § 2 powołanego przepisu. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wnoszący skargę kasacyjną podniósł naruszenie art. 115 § 1 u.p.e.a., natomiast w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania – naruszenie art. 115 § 1 u.p.e.a., art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 115 u.p.e.a. oraz art. 7 – 10 k.p.a., a także art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sposób sformułowania tych zarzutów nie odpowiada w pełni wymogom ustawowym. Po pierwsze, wnoszący skargę kasacyjną nie wyjaśnił, na czym ma polegać błędna wykładnia art. 115 § 1 u.p.e.a. Po drugie, przepis ten został powołany w obu podstawach kasacyjnych, co w świetle art. 174 p.p.s.a. należy uznać za wadliwe. Wynikający z tego przepisu wyraźny podział podstaw kasacyjnych na materialną i procesową zobowiązuje do powołania w ramach zarzutu procesowego wyłącznie norm procesowych (ustrojowych), natomiast w ramach zarzutu materialnego – norm prawnych regulujących stosunki prawne lub prawa i obowiązki podmiotów. Tak więc wnoszący skargę kasacyjną, chcąc zakwestionować stan faktyczny sprawy, powinien był podnieść argumentację, która wyjaśniałaby powody, dla których należałoby umorzyć postępowanie egzekucyjne. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Sądowi I instancji bezzasadne oddalenie skargi w związku z mylnym przyjęciem, że organ nie naruszył art. 115 u.p.e.a. oraz ogólnych zasad wyrażonych w art. 7 do art. 10 k.p.a., a także – że nie wyjaśnił podstawy prawnej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko to nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy. Gdyby nawet założyć hipotetycznie, że w toku postępowania egzekucyjnego dochodziło do jakiś nieprawidłowości, np. związanych z podziałem kwoty uzyskanej z egzekucji, to dla rozpoznania tej sprawy miałoby to i tak drugorzędne znaczenie, ponieważ przedmiotem rozpoznania w tym postępowaniu było zbadanie czy istnieje podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 u.p.e.a. "§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. § 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. § 2a. W zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadkach określonych w § 1 pkt 4, 6, 7, 9 i 10 oraz w § 2. § 3. W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. § 4. Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. § 5. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym." W stanie sprawy żadna ze wskazanych przesłanek nie wystąpiła. Nie zaistniał też przypadek uregulowany w art. 34 § 4 u.p.e.a., w myśl którego organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z uzyskanego przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela (pismo ZUS z 19 listopada 2015 r.) wynika bowiem, że egzekwowany obowiązek istnieje i jest wymagalny. Oceną tą organ był związany, a co za tym idzie brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do kwestii podziału kwoty uzyskanej w egzekucji, to należy zauważyć, że tego rodzaju zastrzeżenia powinny być podnoszone w skardze złożonej w trybie art. 54 u.p.e.a., w myśl którego obowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, a nie w ramach postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ bada czy zachodzą przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. lub w innych przepisach, a nie to, w jaki sposób należało podzielić wyegzekwowaną kwotę. Za niezasadny należało więc uznać zarzut oparty na art. 115 u.p.e.a., regulujący sposób zarachowania kwoty uzyskanej z egzekucji w sytuacji, gdy kwota ta nie wystarcza na uregulowanie należności wszystkich wierzycieli. Niezależnie od bezprzedmiotowości podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, co do sposobu zarachowania kwot uzyskanych z egzekucji, wypada dodatkowo wskazać, że kwestia ta była przedmiotem odrębnego rozpatrywania przez organ egzekucyjny. O wynikach tego postępowania wnoszący skargę kasacyjną był pisemnie informowany. Organ ustalił, że 6 lutego 2001 r. nie doszło do licytacji zajętych ruchomości z uwagi na zobowiązanie się dłużnika do uiszczenia w całości dochodzonej kwoty. Nadto, postępowanie to nie dotyczyło zobowiązań wnoszącego skargę kasacyjną, tak więc uzyskana w późniejszym terminie kwota ze sprzedaży zajętych ruchomości została zarachowana na poczet zobowiązań M. C. a nie strony. Dodać też należy, że po tej dacie doszło do kilku pobrań egzekucyjnych oraz przekazania przez X środków pieniężnych, lecz uzyskane kwoty nie wystarczyły na zaspokojenie wszystkich zobowiązań. Kwesta zarachowania uzyskanych z egzekucji kwot była poddawana przez organ analizie w latach 2006 – 2007, a jej wynik był przedstawiany na bieżąco wnoszącemu skargę kasacyjną (pismo z 5 kwietnia 2007 r. oraz z 15 czerwca 2007 r.). W aktach sprawy znajduje się również dokumentacja przedstawiająca sposób rozliczenia kwot uzyskanych z egzekucji na poszczególne zobowiązania (na należności główną odsetki i koszty egzekucyjne), objęte tytułami egzekucyjnymi kilku wierzycieli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia ustawowe wymogi określone w tym przepisie. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Sporządzone według tych wymogów uzasadnienie wyroku ma w przyszłości umożliwić stronie oraz sądowi odwoławczemu prześledzenie dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, a także zapoznanie się z procesem myślowym, który doprowadził sąd I instancji do podjęcia zaskarżonego orzeczenia. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga jednak szczegółowego odniesienia się przez sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. W stanie faktycznym sprawy uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi ustawowe – pozwala na prześledzenie procesu myślowego przeprowadzonego przez Sąd I instancji. Rozważania Sądu są logiczne i spójne oraz znajdują oparcie w aktach administracyjnych sprawy. Zwięzłe odniesienie się do zarzutów skargi nie stanowi o naruszeniu tego przepisu. Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przepis ten ma charakter wynikowy, co oznacza, że jego zastosowanie zależy od wyniku przeprowadzonej przez sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W myśl tego przepisu sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W stanie sprawy Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym skargę należało oddalić (art. 151 p.p.s.a.). Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).