I GSK 1169/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Protokolant starszy asystent sędziego Maja Wiercińska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 25/23 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 października 2022 r. nr UP-851/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 8 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 25/23, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę A. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 października 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca zaskarżając orzeczenie w całości. Sądowi I instancji skarżąca, na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie: I. prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie: a. art. 28 ust. 2; 3; 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez uznanie przez Sąd I instancji, iż w realiach niniejszej sprawy nie mają one zastosowania, w sytuacji gdy prawa skarżącej zostały istotnie naruszone, zaś jej sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną; b. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niezastosowanie w sprawie podczas gdy należności będące przedmiotem niniejszego postępowania uległy przedawnieniu, zatem z tych względów decyzja zarówno organu administracyjnego jak i Sądu I instancji jest nieprawidłowa i jako taka winna zostać wyeliminowana z obiegu prawnego; II. przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, dalej k.p.a. przejawiające się w tym, że sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że organ administracyjny orzekał w przedmiocie wydania stosownego nakazu nie biorąc pod uwagę całokształtu materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącą dopuszczając do wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, powodując jednocześnie utratę zaufania do organów władzy i przekonanie skarżącej, iż organ ten nie potraktował jej sprawy w sposób sprawny, kompetentny, zgodny z prawem oraz maksymalnie uwzględniający interesy skarżącej; b. art. 141 § 4 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedokładne zbadanie sprawy oraz niepełne i błędne ustalenie stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi, w szczególności polegające na przyjęciu przez sąd I instancji wprost argumentacji organu administracyjnego w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie uwzględniając istotnych okoliczności stanu faktycznego takich jak sytuacja majątkowa skarżącej; w konsekwencji Sąd I instancji, wydał wyrok w oparciu o błędne i niepełne ustalenia faktyczne organu, ponadto sąd I instancji w sposób bardzo nieczytelny i niezrozumiały wyjaśnił kwestię prawidłowości zastosowania przez organ art. 28 ust. 2; 3; 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczając się do przytoczenia treści przepisów przy jednoczesnym zaniechaniu dokonania całościowej i prawidłowej subsumpcji stanu prawnego do realiów niniejszej sprawy; c. art. 1 § 1 i 2 w związku z art. 3 § 1, art. 133 § 1 i 134 p.p.s.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie ustaleń poczynionych przez organ jako wystarczających do wydania zaskarżonego orzeczenia; d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a., polegające na nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie wniosku i żądania skarżącej lecz oparcie się i przyjęcie ustaleń powielanego w sprawie stanowiska organu administracyjnego, iż sytuacja materialna skarżącej ani fakt, iż organ celowo wszczynał postępowania egzekucyjne by uniknąć zarzutu przedawnienia by uniemożliwić skarżącej skorzystanie z prawa do ulgi w zakresie umorzenia składek; e. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ odwoławczy nie naruszył przepisu art. 61a k.p.a. uznając, że w sprawie nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna nie pozwalająca na odmowę wszczęcia postępowania , a zatem umożliwia jego wszczęcie, gdyż odmowa wszczęcia musi być sytuacją wyjątkową; f. art. 3 § 1 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieprawidłową kontrolę zaskarżonego postanowienia oraz jego nieuchylenie, mimo naruszenia przez organ administracyjny art. 28 ust. 2; 3; 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to przyjęcie, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w realiach przedmiotowej sprawy nie mogą zostać umorzone. W oparciu o powyższe podstawy skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. W piśmie z 14 maja 2024 r. zatytułowanym "skarga na przewodniczącego składu sędziowskiego sędziego NSA Krzysztofa Wujek" skarżąca wniosła do WSA w Gliwicach o wyłączenie sędziego i ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie pilnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut najdalej idący, mianowicie naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Rozpatrując powyższy zarzut należało przypomnieć, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego są przepisy obowiązujące w dacie jego wydania oraz uwzględniające przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu lub czynności (por.: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 196 i 208). Najogólniej rzecz ujmując podstawę prawną rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez stronę postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Znaczenie procesowe uzasadnienia wyroku uwidacznia się bowiem w tym, że: ← ma ono dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, ← ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, ← ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. W. Siedlecki, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 282; J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981, s. 161-164). Konfrontując treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz omówiony kierunek jego wykładni i konsekwencje jego obowiązywania z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w zakresie odnoszącym się do jego warstwy prawnej, stwierdzić należy, że uzasadnienie to spełnia, określone przywołanym przepisem, warunki uznania go za prawidłowe. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyroki NSA: z 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2243/11; z 20 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 2230/13 i z 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 95/12). Poza tym podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska WSA w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA z: 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17). Tak natomiast został skonstruowany ten zarzut przez skarżącą kasacyjnie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest natomiast odniesienia do tego zarzutu. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji w sposób czytelny i zrozumiały wyjaśnił kwestię prawidłowości zastosowania przez organ przepisów materialnych mających w sprawie zastosowanie. Podsumowując, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. WSA przedstawił w nim opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, a uzasadnienie prawne zaskarżonego wyroku zawiera rozważania tego Sądu co do zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz postępowania, w ramach którego rozstrzygnięcie zostało wydane. Sąd I instancji w ocenianym uzasadnieniu w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonujący przedstawił przesłanki oddalenia skargi a obecna argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem WSA. Gdy chodzi o zarzuty związane z nieprawidłowym, zdaniem skarżącej, procedowaniem organu w aspekcie czynionych ustaleń faktycznych należy stwierdzić, że nie ma racji skarżąca uznając, że stan faktyczny sprawy został ustalony nieprawidłowo. Wbrew temu zarzutowi należy stwierdzić, że organ a w ślad za nim Sąd, skrupulatnie i zgodnie z zebranymi dowodami przedstawili precyzyjnie sytuację materialną skarżącej. Strona nie podnosi żadnych zarzutów wobec tych konkretnych ustaleń, uważa natomiast, że wydana decyzja jest dowolna a nie uznaniowa. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Organ ocenił sytuację materialną i rodzinną powołując się na przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2023 r. i trafnie uznał, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanek do umorzenia należności, co szczegółowo wyjaśnił w zaskarżonej decyzji Tym samym stanowisko Sądu I instancji akceptujące ocenę organu należy uznać za prawidłowe. Uznając, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek organ nie mógł orzec inaczej niż odmówić żądaniu skarżącej. Tym samym, w świetle przedstawionych argumentów należy uznać, że wyrok Sądu I instancji oddalający skargę jest zgodny z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.