I GSK 115/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 782/23 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 14 marca 2023 r. nr COF.OUR.6375.1128.2022 BY.ŻK.ZZ 03285629 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 782/23 oddalił skargę K. K. (dalej: Skarżący, Zobowiązany), na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 14 marca 2023 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zobowiązany wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając to orzeczenie w całości. Na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a. poprzez błędne oddalenie skargi pomimo niezastosowania się przez organ do wytycznych WSA w Gliwicach zawartych w prawomocnym wyroku z dnia 10 października 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 929/22 w zakresie konieczności uzupełnienia materiału dowodowego i ustalenia kto faktycznie dokonał rejestracji odbiornika i uiszczał ewentualne opłaty z tego tytułu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało błędnym uznaniem, że na Skarżącym kasacyjnie ciążył obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 11 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz.2000, dalej: k.p.a.) poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, polegające na zdawkowym odniesieniu się do zarzutu niewykonania wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z 10 października 2022 r., sygn. akt I SA/GI 929/22, braku wyjaśnienia czy Sąd uznał, że wytyczne zostały przez organ wykonane oraz sporządzenia uzasadnienia w zakresie zarzutu niepodniesionego w skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwiło kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. W oparciu o powyższe zarzuty wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości (przepis art. 188 p.p.s.a.), względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach (przepis art. 185 § 1 p.p.s.a.); zasądzenie na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrotu kwoty 17 zł uiszczonej tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (przepisy art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.), a także oświadczył, że na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeka się rozprawy. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Organ nie zajął stanowiska co do skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna Zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że Zobowiązany w skardze kasacyjnej zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ nie zajął stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy mieć na uwadze, że niniejsza sprawa była rozpatrywana kolejny raz przez Pocztę Polską S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach, która w dniu 14 marca 2023 r. wydała postanowienie, albowiem wcześniej w dniu 10 października 2022 r. zapadł wiążący ww. organ wyrok WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 929/22 uchylający na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z 1 czerwca 2022 r. Wówczas WSA przyjął, że uchylone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyroku tym WSA stwierdził, że w sytuacji, gdy Zobowiązany kwestionował fakt rejestracji odbiorników radiowo-telewizyjnych podnosząc że podpis pod wnioskiem o rejestrację tychże odbiorników nie jest jego podpisem, to "obowiązkiem wierzyciela było wyjaśnienie, czy możliwe było dokonanie rejestracji odbiorników RTV w urzędzie pocztowym przez osobę trzecią. W tym celu wierzyciel powinien ustalić, czy do rejestracji odbiorników RTV był w 1998 r. wymagany dokument tożsamości osoby, której dane widniały na wniosku o rejestrację, czy takiej rejestracji mogła dokonać osoba trzecia i pod jakimi warunkami. Ponadto skoro skarżący twierdzi, że nie zarejestrował odbiorników RTV to koniecznym staje się ustalenie, czy opłaty abonamentowe po zarejestrowaniu odbiorników były w ogóle regulowane i przez kogo. Ustalenie tych okoliczności przez Dyrektora COF jest niezbędne dla zweryfikowania tezy skarżącego, że nie rejestrował odbiorników RTV. Jeżeli bowiem abonament RTV był opłacany przez skarżącego to teza ta automatycznie upadnie." Jednocześnie WSA zawarł wskazania co do dalszego postepowania: "Dyrektor COF dokona uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie oraz dokona jego oceny. Obowiązkiem wierzyciela jest bowiem dokładne wyjaśnienie stan faktycznego, niezbędnego do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie." Wyrok WSA w sprawie I SA/Gl 929/22 nie został zakwestionowany w sądowym toku instancji. Wymaga wyjaśnienia, że przepisy art. 153 i art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a. zakreślają granice postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając także na uwadze art. 170 p.p.s.a. (orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a w myśl art. 141 § 4 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. Reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i powoduje, że skutki wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy, i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie (por. wyroki NSA z 17 października 2024 r., sygn. akt I GSK 20/21; 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1029/23; opublikowane, jak niżej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podnieść, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające zastosowanie art. 153 p.p.s.a. Kierując się powyższymi zaleceniami, zdaniem NSA, Sąd I instancji, ponownie rozpoznając sprawę i kontrolując zaskarżone postanowienie nie naruszył art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a. Sąd uzasadnił, dlaczego przyjął, że organ przeprowadził wyczerpującą ocenę całego zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze uregulowania prawne obowiązujące w dacie rejestracji odbiorników: rozporządzenie Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 1993 r. Nr 70, poz. 338) oraz wydaną w 1993 r. przez Centralny Zarząd Poczty Polskiej Instrukcję Realizacji Usługi Radiofonicznej. Zgodnie z tymi przepisami wystawienie książeczki na odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny było możliwe na wniosek o rejestrację odbiornika RTV złożony pracownikowi Poczty Polskiej, co ten potwierdzał podpisem i pieczęcią, jednocześnie pobierając należną opłatę abonamentowa. Oznaczało to, że w przypadku skarżącego, skoro została mu wydana książeczka abonamentowa (co nie jest sporne), to wniosek o rejestrację odbiorników złożony 1 czerwca 1998 r. został pod względem formalnym prawidłowo wypełniony przez zgłaszającego rejestrację odbiorników i zweryfikowany przez pracownika Poczty Polskiej. Słusznie przyjął organ i WSA, że w ustalonych okolicznościach sprawy brak było do uznania, że podczas procesu rejestracji odbiorników doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości. Prawidłowa rejestracja odbiorników RTV skutkowała, że do czasu ich wyrejestrowania istniał obowiązek uiszczania stosownych opłat, co podkreślał WSA w sprawie I SA/Gl 929/22 (s. 7, 8 uzasadnienia wyroku). Okoliczność prawidłowego wydania Skarżącemu książeczki abonamentowej potwierdzało także nadanie 18 sierpnia 2008 r. indywidualnego numeru abonamentowego, zastępującego wspomnianą książeczkę, jak i kierowanie licznych upomnień wzywających Zobowiązanego do zapłaty zaległych opłat abonamentowych, odbieranych przez Skarżącego, uregulowanie części zaległych opłat abonamentowych, co wynikało z porównania dołączonych upomnień, które obejmowały niektóre okresy, a nie cały okres rejestracji odbiorników, który zakończył się 12 października 2021 r. Jak zaznaczył WSA w sprawie I SA/Gl 929/22 wykazanie przez organ, że abonament RTV był opłacany przez Skarżącego miało skutkować niezasadnością argumentu Skarżącego, że nie rejestrował odbiorników RTV (s. 10 uzasadnienie wyroku). Opłacanie abonamentu RTV przez Zobowiązanego zostało udowodnione przez organ i słusznie zaakceptowane przez WSA, mając na uwadze okresy, których dotyczyły upomnienia wystawiane przez organ w odstępach kilku lat i kwoty opłat nimi objęte. W tej sytuacji nieusprawiedliwione okazało się stanowisko Zobowiązanego, że organ i WSA nie zastosowali się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku w sprawie I SA/Gl 929/22, a w konsekwencji zarzut zgłoszony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Skoro uzasadnienie WSA poddawało się kontroli instancyjnej, to nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu może wystąpić, gdy uzasadnienie nie zawiera podstawowych elementów konstrukcyjnych, wymienionych w tym przepisie, a które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego (zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie), w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego lub gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09). Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu I instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawarte w uzasadnieniu wyroku motywy, jakimi Sąd I instancji kierował się, podejmując orzeczenie, są jasne i pozwalają na kontrolę instancyjną w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną (art. 183 § 1 p.p.s.a.) i wiążącymi, na podstawie art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a., wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku I SA/Gl 929/22. Sąd I instancji kontrolował postanowienie organu, który przeprowadzał ustalenia mające na celu wykazanie, czy zasadny był zarzut Zobowiązanego o nieistnieniu obowiązku, oparty na art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Przepis art. 11 k.p.a. nie ma zastosowania w odniesieniu do uzasadnienia wyroku WSA, jako dotyczący postępowania administracyjnego. Dlatego i zarzut sformułowany w pkt 2.petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny. Z powyższych przyczyn skargę kasacyjną Zobowiązanego należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.