I GSK 1145/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 69/23 w sprawie ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 listopada 2022 r. nr 1001-IEE-1.711.144.2022.2.AG w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Zaskarżonym wyrokiem z 31 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 69/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. R. (dalej: skarżący, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: Dyrektor IAS, organ odwoławczy) z 30 listopada 2022 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Od wyroku z 7 lipca 2022 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 § 2 w zw. z art. 1 a pkt 12 lit. a i art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I Instancji, iż dopuszczalne i zgodne z prawem jest zajęcie przez organ egzekucyjny wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego w sytuacji, gdy skuteczna i mniej uciążliwa egzekucja może być prowadzona z pozostałych składników majątkowych, 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego Sąd I instancji błędnie przyjął, iż organy administracyjne w sposób wystarczający i należyty wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy mające istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich wadliwe niezastosowanie i przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w oparciu o § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w sytuacji gdy przepisy w/w Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu zostały przez Trybunał Konstytucyjny uznane za niekonstytucyjne (wyroki TK: z 19 kwietnia 2023 r. SK 85/22 oraz z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22), stąd nie powinny być stosowane przez Sąd, co skutkuje błędnym, zaniżonym ustaleniem wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji. W skardze kasacyjnej skarżący zrzeka się rozprawy oraz wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi a także prawidłowe rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji, z uwzględnieniem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie oraz o przyznanie kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części, według norm przepisanych (z uwzględnieniem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie). Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do – niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a. – oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wyrok WSA w Łodzi odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.) i dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz naruszenie przepisów postępowania polegające na nieustaleniu przez organy, który środek egzekucyjny mógł być najmniej uciążliwy. Przypomnieć należy, że zawiadomieniami z 1 sierpnia 2022 r., organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego strony. Zawiadomienia te zostały skarżącemu doręczone 17 sierpnia 2022 r. Zastosowano w sprawie środek egzekucyjny, który jest wymieniony w katalogu środków egzekucyjnych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zgodnie zaś z treścią art. 80 § 3 u.p.e.a, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w art. 80 § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący we wniesionej skardze kasacyjnej nie zdołał podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji, w którym stwierdzono niezasadność zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sednem zarzutu opartego na przesłance "zastosowania zbyt uciążliwego środka" jest stwierdzenie, że organ egzekucyjny spośród kilku możliwych środków, z których każdy prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu, wybrał środek powodujący największą dolegliwość dla zobowiązanego. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązany musiałaby wykazać w pierwszej kolejności, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków zmierzających bezpośrednio do realizacji zobowiązania. Ponadto powinien był wykazać, że organ egzekucyjny wybrał środek, który w konkretnych okolicznościach okazał się dla zobowiązanego najbardziej dolegliwy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca, ponieważ skarżący nie wskazał konkurencyjnego środka w postępowaniu egzekucyjnym, mniej dla niego uciążliwego, który jednocześnie prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu. Powyższe powoduje, że prawidłowo WSA w Łodzi przychylił się do stanowiska organu egzekucyjnego, który zastosował ww. środek egzekucyjny zgodnie z wymogami przewidzianymi w obowiązujących przepisach prawa. Także z przyczyn formalnych nie mógł być uznany drugi ze sformułowanych zarzutów. Po pierwsze autor skargi kasacyjnej nie powiązał wskazanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej przepisów k.p.a. z przepisem odsyłającym, tj. art. 18 u.p.e.a. Po wtóre po stwierdzeniu, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz przywołaniu rozumienia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podnosi tylko, że w ocenie skarżącej organ nie dążył w sprawie do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak tu jakiegokolwiek określenia na czym zarzucane naruszenie polegało oraz (co oczywiste wobec tego braku) jaki był potencjalny jego wpływ na wynik sprawy. Samo twierdzenie, że naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, które nie zostało poparte żadną argumentacją nie spełnia określonych w art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (pkt 2 sentencji wyroku). Mając na względzie sytuację życiową i majątkową skarżącego, któremu przyznano prawo pomocy, uznać należy, że w sprawie tej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Z tego względu na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. Wskazać jednocześnie należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1 wyroku uchylił rozstrzygnięcie sądu I instancji o nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Rozstrzygając w tym zakresie sąd I instancji winien mieć na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 4 maja 2023 r., poz. 842). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, z późn. zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. W świetle tego wyroku nie ma podstaw, aby różnicować stawki minimalne dla radców prawnych świadczących pomoc prawną w zależności od tego, czy działają z urzędu czy z wyboru. W związku z tym należy stwierdzić, że analogicznie należy ocenić sytuację adwokatów działających z urzędu i z wyboru. Nie istnieją bowiem podstawy do różnego traktowania tych grup zawodowych. Skutki prawne wspomnianego wyroku Trybunału należy zatem odnosić do opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa w przypadku występowania profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Powyższe stanowisko znajduje także potwierdzenie w wyroku z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21, którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, z późn. zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru.