I GSK 1123/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Marek Leszczyński Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej F. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Po 618/18 w sprawie ze skargi F. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2018 r. nr 3001-IOC.4365.3.2018 w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 618/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę F. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia 23 kwietnia 2018 r. odmawiającą F. S. zwrotu kwoty wynikającej z długu celnego, określonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że prawidłowo ustalił i ocenił organ, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia długu celnego na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2007 r. Jest to akt administracyjny o charakterze ostatecznym i prawomocnym. Wywołuje nadal określone skutki prawne, w tym może stanowić podstawę egzekucji skierowanej wobec skarżącego. Zdaniem Sadu I instancji organ słusznie uznał, że zwrot należności celnych nie jest nieograniczony w czasie. Wszystkie należności, w szczególności o charakterze publicznoprawnym ograniczone są terminami, w zakresie których można domagać się ich odzyskania. W przedmiocie należności celnych, ustawodawca ustalił prawo wynikające z § 4 art. 246 Kodeksu celnego do żądania zwrotu w terminie 3 lat, licząc od dania powiadomienia zobowiązanego o tych należnościach. Upływ powyższego terminu, z zastrzeżeniem wyjątków określonych przez normodawcę w § 6 wskazanego wyżej artykułu, implikuje nieskuteczność złożonego wniosku. W kontrolowanej sprawie, jak podkreślił WSA, poza sporem pozostaje to, że wniosek o zwrot należności celnych złożony został po upływie trzyletniego terminu. Powiadomienie dłużnika o wysokości należności wynikających z długu celnego nastąpiło wraz z doręczeniem decyzji z dnia 11 czerwca 2007 r., tj. 14 czerwca 2007 r. i od tego dnia zaczął biec 3 letni termin na złożenie wniosku o zwrot należności celnych. Termin ten upłynął ostatecznie w dniu 14 czerwca 2010 r., natomiast wniosek o zwrot należności celnych złożony został pismem z dnia 25 października 2017 r. W ocenie Sądu I instancji, samo długotrwałe prowadzenie postępowania karnego, zakończonego wyrokiem uniewinniającym skarżącego od zarzutu oszustwa polegającego na sprzedaży samochodu Chrysler [...], jako Doge [...], nie mogło być uznane za nieprzewidzianą okoliczność, powodującą możliwość wydłużenia 3 letniego terminu do wniesienia wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych, czy działanie siły wyższej. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: - art. 210 § 3 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz. U. nr 75, poz. 802 z zm.) poprzez zaniechanie rozważenia przez Sąd, w oparciu o zgromadzone materiały w sprawie, zasadności uznania F. S., przez organy celne, za dłużnika celnego, w sytuacji gdy skarżący nie dokonał nielegalnego wprowadzenia przedmiotowego samochodu na teren kraju, ani nie miał wiedzy, że pojazd został wprowadzony nielegalnie, jak i będąc w posiadaniu samochodu nie miał wiedzy, że w chwili wejścia w jego posiadanie, pojazd stanowił przedmiot nielegalnie wprowadzony do kraju, oraz że nawet przy należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o jego nielegalnym pochodzeniu , co w konsekwencji powodowało, że uznanie F. S. za dłużnika celnego powinno zostać ocenione jako bezpodstawne, - art. 246 § 2, § 4 i § 6 Kodeksu celnego poprzez błędną wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, że należności wynikające z długu celnego ciążącego na F. S. były "prawnie należne" (art. 246 § 2), a nadto wadliwą ocenę że obejmował go, bez wyjątku, 3-letni termin zawity do złożenia wniosku o zwrot należności celnych, którego miał nie dochować (art. 246 § 4), oraz że ustalone i bezsporne okoliczności, jak: 1) uznanie F. S. za dłużnika celnego, które przyjęto wyłącznie na podstawie podejrzeń prokuratury i przekazanych organom celnym materiałach wyłączonych ze śledztwa, 2) przy braku jakichkolwiek ustaleń własnych organów celnych, a nadto 3) treści wyroku uniewinniającego F. S. przez sąd kamy i jego uzasadnienie, wydanego po przeszło 10-letnim procesie sądowym, wskazujące na brak jakiegokolwiek związku skarżącego z nielegalnym sprowadzeniem do kraju przedmiotowego samochodu i na brak jego wiedzy o nielegalnym pochodzeniu pojazdu, - nie dawały Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu Poznaniu podstaw do uznania, że nie zachodziły okoliczności uzasadniające przedłużenie 3-letniego terminu, stosownie do przepisu art. 246 § 6 Kodeksu celnego. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że sprowadzają się one w gruncie rzeczy do kwestionowania stwierdzonego przez organy, a zaakceptowanego w zaskarżonym wyroku stanowiska, zgodnie z którym prowadzenie postępowania karnego, zakończonego wyrokiem uniewinniającym skarżącego od zarzutu oszustwa polegającego na sprzedaży samochodu Chrysler [...], jako Doge [...], nie mogło być uznane za nieprzewidzianą okoliczność, powodującą możliwość wydłużenia 3 letniego terminu do wniesienia wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych, czy działanie siły wyższej w rozumieniu art. 246 § 6 ustawy z 1997 r. Kodeksu celnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko organów orzekających w sprawie, następnie zaakceptowane w ramach zaskarżonego wyroku odpowiada prawu. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że powiadomienie dłużnika o wysokości spornych należności wynikających z długu celnego zgodnie z dyspozycją art. 230 § 1 Kodeksu celnego w niniejszej sprawie nastąpiło wraz z doręczeniem decyzji z dnia 11 czerwca 2007 r. Przy czym z powyżej przywołanych przepisów wynika w sposób jednoznaczny, że doręczenie decyzji pierwszej instancji stanowi jednocześnie przyjęcie do wiadomości zarejestrowanie kwoty wynikającej z długu celnego. Zestawiając to zatem z treścią art. 246 § 4, który stanowi, iż termin zwrotu liczony jest od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach, skonstatować należy, że w niniejszej sprawie termin 3 lat rozpoczął swój bieg w dacie odbioru decyzji pierwszej instancji tj. 14 czerwca 2007 r. Powyższe okoliczności wskazują, że 3 letni termin wyznaczony w art. 246 § 4 Kodeksu celnego na złożenie wniosku upłynął w dniu 14 czerwca 2010 r. Skoro zatem wniosek o zwrot należności celnych złożono dopiero pismem z dnia 25 października 2017 r., to oznacza to w sposób jednoznaczny, że nastąpiło to z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 246 § 4 Kodeksu celnego. W tym świetle należy podkreślić, że na przeszkodzie spełnienia żądania skarżącego stoi brzmienie przepisu § 4 art. 246 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. Co prawda przedłużenie tego terminu, zgodnie z art. 246 § 6 Kodeksu celnego może nastąpić, jednakże dłużnik musi udowodnić, że niezłożenie wniosku przed upływem 3 lat od dnia powiadomienia go o tych należnościach było spowodowane nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej. Przenosząc zatem ten przepis na grunt niniejszej sprawy należy podnieść że skarżący nie udowodnił okoliczności powodujących przedłużenie trzyletniego terminu. Nie przedstawiła w trakcie toczącego się postępowania o zwrot pobranych należności celnych, przesłanek warunkujących przedłużenie tego terminu, tj. nieprzewidzianych okoliczności czy też działania siły wyższej. Zgodnie z orzecznictwem NSA termin zwrotu rozpoczyna swój bieg w dacie powiadomienia dłużnika o długu, co nastąpiło w niniejszej sprawie w wyniku doręczenia spółce decyzji przez organ I instancji zawierającej stosowną informacją o długu celnym. Termin ten rozpoczyna swój bieg od daty powiadomienia o długu - zarówno dla strony, jak i dla zwrotu z urzędu. Może być on jednak przedłużony w przypadku strony na podstawie art. 246 § 6 ustawy z 1997 r. Kodeks celny, w sytuacji gdy dłużnik udowodni, że niezłożenie wniosku przed upływem 3 lat od dnia powiadomienia go o tych należnościach było spowodowane nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 1105/16, www.orzecznia.nsa.gov.pl). Na gruncie rozpatrywanej sprawy zasadnie przyjęto, że samo długotrwałe prowadzenie postępowania karnego, zakończonego wyrokiem uniewinniającym skarżącego od zarzutu oszustwa polegającego na sprzedaży samochodu Chrysler [...], jako Doge [...], nie mogło być uznane za nieprzewidzianą okoliczność, powodującą możliwość wydłużenia 3 letniego terminu do wniesienia wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych, czy działanie siły wyższej. W tych warunkach należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalić skargę kasacyjną. Uznając że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a.