I GSK 1057/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Po 794/20 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 9 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 794/20, oddalił skargę K. T. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący złożył skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na art. 173 pkt. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a) zarzucając naruszenie art. 1 § 2 oraz art. 3 ust. 2 tej ustawy przez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej, w wyniku naruszenia art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) polegające na błędnej wykładni art 28 ust 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej: u.s.u.s.), ktory nie może być interpretowany sposób zaprezentowany w zaskarżonym wyroku jako porównanie wysokości kosztow upomnienia z wysokością egzekwowanego roszczenia ("Ponadto zaległości skarżącego objęte są postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia z tytułu pracy, a zobowiązanie wobec ZUS (ponad 100 000 zł) przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym"), co może wpływać na rozstrzygnięcie ponieważ prawidłowa wykładnia umożliwia zastosowanie przepisu prawa materialnego do skarżącego, ktory powinien być tak rozumiany, że art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. można zastosować zgodnie z wnioskiem strony po zestawieniu spodziewanych w świetle swobodnej oceny wynikow egzekucji prowadzonej przez 20 lat z praktycznie zerowymi wynikami egzekucji (wynikających z dołączonego do wniosku o umorzenie postanowienia o umorzeniu egzekucji) z kosztami egzekucji ponoszonymi przez wierzyciela i aparat egzekucyjny, co mogło wpływać na rozstrzygnięcie, skoro w razie takiej wykładni można było zastosować ww. przepis w stosunku do skarżącego bo oczywista nieściągalności wynika z przepisów o ochronie wynagrodzenia za pracę, czasu prowadzenia bezskutecznej egzekucji (prognoza obiektywna) oraz kwalifikacji dłużnika ograniczające jego dochody (wykluczenie negatywnej przesłanki subiektywnej) oraz brzmienia art. 28 ust.3 a u.s.u.s., który w sposób uprzywilejowany zezwala na umorzenie składek należnych od ubezpieczonego, który jest ich płatnikiem także w przypadku ich całkowitej nieściągalności, bez konieczności wykazywania przesłanek do umorzenia należności ściągalnej. Prawidłowa wykładnia tego przepisu skutkować powinna uchyleniem zaskarżonej decyzji i zastosowaniem kontroli pod względem prawidłowego zastosowania i pominięciem pozostałych rzekomo negatywnych przesłanek uniemożliwiających uchylenie decyzji. Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym autor skargi kasacyjnej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Za podstawę wyroku z 9 kwietnia 2021 r., III SA/Po 794/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął ustalenia stanu faktycznego z których wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.633 zł netto oraz pomoc od rodziny w kwocie 500-700 zł netto. Ma zobowiązania finansowe (w kwocie 250, 250 i 450 zł miesięcznie), z kolei 15 letni syn zobowiązanego mieszka pod innym adresem. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 650 zł (w tym alimenty). Zobowiązany nie wskazał, czy pobiera świadczenie 500 + na syna. Zobowiązany ma 41 lat. Nie toczyło się wobec skarżącego postępowanie upadłościowe ani też postępowanie likwidacyjne, w trakcie którego doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto zaległości skarżącego objęte są postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia z tytułu pracy, a zobowiązanie wobec ZUS (ponad 100 000 zł) przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku odwoławczym przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wskazanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu (ewentualnie innych jednostek redakcyjnych), oraz tego, na czym to naruszenie polegało. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia w pełni tych wymogów. Mając na względzie treść uchwały Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (treść dostępna w Internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny dokonał łącznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W petitum skargi kasacyjnej strona powołała art. 173 § pkt 1) ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 1 § 2 oraz art. 3 ust. 2 p.u.s.a. "przez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej, w wyniku naruszenia art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. polegające na błędnej wykładni art. 28 ust. 3 pkt 6) u.s.u.s. (...)." Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Skarżący nie kwestionuje stanu faktycznego przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ w skardze kasacyjnej nie podniósł zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miały zastosowanie w postępowaniu administracyjnym. W ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie istnieje jednostka redakcyjna art. 173 § pkt 1). Według art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast, według art. 3 § 2 p.u.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów i podejmuje uchwały wyjaśniające zagadnienia prawne oraz rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy innych ustaw. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Przepisy ustrojowe mogą zostać naruszone, kiedy sąd administracyjny zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w ustawie, bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył tych przepisów oddalając skargę na decyzję ostateczną. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. określa kompetencję sądu administracyjnego w fazie orzekania. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia przez Sąd I instancji istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Strona zarzucając Sądowi I instancji błędną wykładnię wskazanych przepisów prawa powinna zaprezentować jaka winna być ich wykładnia prawidłowa. Autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 6) u.s.u.s., który w jego ocenie nie może być interpretowany w sposób zaprezentowany w wyroku, jako porównanie wysokości kosztów upomnienia z wysokością egzekwowanego świadczenia. Według skarżącego, przepis ten można zastosować zgodnie z wnioskiem strony po zestawieniu spodziewanych w świetle swobodnej oceny wyników egzekucji prowadzonej przez 20 lat z praktycznie zerowymi wynikami egzekucji z kosztami egzekucji ponoszonymi przez wierzyciela i aparat egzekucyjny. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 6) u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należy wskazać, że w decyzji ostatecznej ZUS wyraził następujące stanowisko odnośnie braku wskazanej przesłanki: (...) nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Jest to zatem ustalenie z zakresu faktów zaakceptowane przez Sąd I instancji. Skoro w postępowaniu administracyjnym wszechstronnie zbadano i oceniono stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanegoj, to nie można Sądowi I instancji skutecznie zarzucić naruszenia prawa materialnego. Argumentacja podniesiona przez autora skargi kasacyjnej nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem w istocie zmierza do podważenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez Sąd I instancji. Zarzut naruszenia przepisu materialnoprawnego pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.