I GSK 1042/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 207/21 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 16 grudnia 2020 r., nr OB/422/2020 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 207/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez M. W. decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z 16 grudnia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kozienicach z 29 września 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2020 rok. Od tego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną opierając środek odwoławczy na drugiej podstawie. Zarzuty odnosiły się do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 200 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312) – zwanej dalej "ustawą o płatnościach" poprzez "niezasadny zarzut błędnego rozpatrzenia materiału dowodowego" w zakresie ustalenia żądania wnioskodawcy wycofania wniosku o przyznanie płatności oraz rażącego naruszenia słusznego interesu strony, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 "k.p.a." i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach "poprzez niezasadny zarzut błędnego uznania przez organy, że skarżący skutecznie wycofał wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich, podczas gdy z akt wynika, że ostatnią czynnością skarżącego w aplikacji eWniosek Plus było wycofanie wniosku", art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd, że organy dopuściły się rażącego naruszenia słusznego interesu strony poprzez pominięcie stanowiska skarżącego wyrażonego w odwołaniu od decyzji, podczas gdy organy były zobligowane do procedowania zgodnie z zakresem żądania skarżącego, określonego na etapie składania wniosku, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że "umorzenia postępowania na żądanie za naruszające art. 7 k.p.a. i słuszny interes strony oraz przez brak wykazania kolizji interesu strony z wymaganiami interesu społecznego, podczas gdy w związku z wycofaniem żądania przez skarżącego sprawa podlegała umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.", art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organy nieprawidłowo oceniły kształt materiału dowodowego. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona, dlatego że sformułowane w środku odwoławczym zarzuty nie podważają stanowiska Sądu pierwszej instancji o wadliwości decyzji organów obu instancji wydanych w tej sprawie. W odróżnieniu od tradycyjnych form komunikowania się, skuteczność elektronicznego przesyłania danych w ramach systemu teleinformatycznego zależy od prawidłowości funkcjonowania tego systemu. To zaś pozostaje poza możnością działania jednostki, zobligowanej wprawdzie do korzystania z systemu, ale pozbawionej wpływu na jego działanie. W orzecznictwie NSA za utrwalony uchodzi pogląd, który wypada podzielić, zgodnie z którym "Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (...)" (zob. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15, LEX nr 1915487, wyrok NSA z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15, LEX nr 1915448.). Uruchomienie systemu informatycznego (w tym teleinformatycznego) do obsługi postępowań administracyjnych stanowi niewątpliwie ułatwienie zarówno dla jednostki, jak i dla organu. Stwarza jednak zarazem pewne ryzyka, do których zalicza się nie tylko zagrożenie bezpieczeństwa przesyłanych danych, ale także wystąpienie nieprawidłowości podejmowanych czynności i trudności dowodowe wiążące się z wykazaniem tychże. Pozostawanie bowiem systemu w wyłącznej dyspozycji administracji publicznej komplikuje, jeżeli nie uniemożliwia samodzielne wykazanie przez skarżącego błędów, przeszkód napotkanych w posługiwaniu się systemem. Uwarunkowania te sprawiają, że odpowiedni poziom gwarancji rzetelnego postępowania wymaga tego, by dla podważenia skuteczności czynności dokonanej z użyciem systemu teleinformatycznego wystarczyło – w miejsce udowodnienia – jedynie uprawdopodobnienie okoliczności świadczących o przeszkodach w dostępie bądź obsłudze systemu. Stanowisku temu nie przeczy częściowe wyłączenie stosowania przepisu art. 7 k.p.a. w niniejszej sprawie Obowiązujący bowiem, zmodyfikowany względem kodeksowego, rozkład ciężaru dowodu odnosi się zasadniczo do warstwy merytorycznej wystosowanego względem administracji żądania. Wprawdzie ustawodawca zmienił – względem przepisów k.p.a. – obowiązujące w sprawach dotyczących płatności w rolnictwie reguły postępowania, ale nie uchylił obowiązku organów dbania o należyty przebieg postępowania, wynikającego z powinności stania na straży praworządności, wyrażonej w tym przypadku w art. 3 ust. 2 pkt 1 o płatnościach. W tym zakresie przepis powiela treść normatywną art. 7 k.p.a., zobowiązującego organy do troski o zgodność z prawem czynności podejmowanych w toku postępowania. Dostrzegając zatem wady czynności procesowych organy powinny dążyć do ich usunięcia i przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Nie rzecz zatem w zachowaniu słusznego interesu strony postępowania, lecz legalności i prawidłowości dokonywanych czynności procesowych. I w tym zakresie można w pewnym sensie podzielić tezę środka odwoławczego co do częściowo błędnego aplikowania przez Sąd pierwszej instancji wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji opartego na art. 7 k.p.a. Uchybienie to jednak nie mogło wywołać żadnego wpływu na wynik sprawy, bowiem podstawą obowiązku zapewnienia prawidłowego obiegu korespondencji w ramach systemu informatycznego jest przepis art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach. Związanie organu żądaniem strony, na które powołano się w skardze kasacyjnej, ani tym bardziej spoczywający na stronie ciężar dowodu nie zwalnia organu z powinności rzetelnego ustalenia zakresu i podstaw tego związania. W tym przypadku zbadaniu powinny podlegać twierdzenia skarżącego o wadach systemu na etapie rejestracji wniosku, tym bardziej że – jak trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji – sekwencja zdarzeń i generowane przez system komunikaty uprawdopodabniają wystąpienie zakłóceń uniemożliwiających ponowną rejestrację wniosku o przyznanie płatności. Z tych powodów zarzuty skargi kasacyjnej pozostają nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. in fine oddalił skargę kasacyjną.