I GSK 100/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 708/12 w sprawie ze skargi K. H. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...]czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz K. H. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 708/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uwzględniając skargę K. H. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia z [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] o zaksięgowaniu retrospektywnym kwoty długu celnego w wysokości 960 zł. Ponadto Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, a także zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujące ustalenia: W dniu [...] czerwca 2006 r. K. H. zgłosił za pośrednictwem agencji celnej do procedury dopuszczenia do obrotu używany samochód osobowy marki Volkswagen Passat. Naczelnik Urzędu Celnego w S. wszczął w dniu [...] marca 2009 r. postępowanie w sprawie kontroli ww. zgłoszenia celnego, a następnie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. zaksięgował retrospektywnie kwotę długu celnego w wysokości 960 zł. Ww. decyzję doręczono stronie w trybie art. 83 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2004r., Nr 68, poz. 622 ze zm.) w dniu [...] czerwca 2009 r. Dnia [...] kwietnia 2012 r. K. H. złożył odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Dyrektor Izby Celnej w S. postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, że na podstawie art. 73 ust.1 Prawa celnego do postępowań w sprawach celnych stosuje się art. 12 i przepisy działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z prawa celnego. Zdaniem organu, stronie prawidłowo doręczono decyzję w trybie art. 83 Prawa celnego. Organ odwoławczy uznał, że strona nie dochowała określonego w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.jed. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, liczonego od ustania przyczyny uchybienia terminowi. W ocenie Dyrektora Izby Celnej, przyczyna uchybienia terminowi ustała bowiem w dniu [...] grudnia 2011 r. (kiedy to A. H. dokonał w imieniu i na rzecz brata K. H. ze środków powierzonych wpłaty 12.359 zł, w tym należności z ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] maja 2011r.), a zatem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało złożyć do [...] grudnia 2011 r., natomiast złożenie tego wniosku w dniu [...] kwietnia 2012 r. było spóźnione. Ponadto, według organu celnego, strona nie wykazała braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania. K. H. złożył skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. i wniósł o jego uchylenie. Wymienionym wyżej wyrokiem WSA uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że zostało wydane z naruszeniem art. 83 Prawa celnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. WSA w pierwszej kolejności rozważył prawidłowość doręczenia K. H. decyzji z [...] maja 2009 r. Naczelnika Urzędu Celnego w S.. Stwierdził, że na podstawie art. 83 Prawa celnego, pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu oraz decyzje, o których mowa w art. 82, wywiesza się na okres 14 dni w siedzibie organu celnego prowadzącego postępowanie. Pisma oraz decyzje uważa się za doręczone po upływie tego terminu. Wyjaśnił, iż z treści powyższego przepisu wynika, że organ celny stosuje taki tryb doręczenia zastępczego jedynie do decyzji wydawanych w trybie art. 82 Prawa celnego, tj. w przypadku niemożności ustalenia osoby, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, kiedy to organ celny może wydać decyzję w stosunku do osoby nieznanej; w takim przypadku decyzja jest wydawana bez oznaczania strony. WSA wyjaśnił, że ustawodawca przewidział jeszcze możliwość zastosowania ww. trybu doręczenia zastępczego, w przypadku wymienionym w art. 84 Prawa celnego, tj. w stosunku do osoby, która nie posiada miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju, w związku z czym jest zobowiązana na żądanie organu celnego i w terminie przez niego wskazanym, do ustanowienia w kraju pełnomocnika do spraw doręczeń. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku stosuje się odpowiednio art. 83. Organ celny ma obowiązek pouczyć taką osobę, o skutkach nieustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, sporządzając z tej czynności pisemny protokół. Sąd I instancji ustalił, że w rozpoznanej sprawie doręczeniu skarżącemu podlegała decyzja o retrospektywnym zaksięgowaniu długu celnego, inna niż wymieniona w art. 82 Prawa celnego. Ponadto w stosunku do skarżącego, organ celny nie zastosował trybu z art. 84 Prawo celne, co oznacza, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] maja 2009 r. nie została stronie doręczona skutecznie w trybie z art. 83 Prawa celnego. Tym samym organ celny nie mógł rozpoznać wniosku strony o przywróceniu terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji. Wniosek taki był w opisanej sytuacji bezskuteczny i organ winien w tym zakresie umorzyć postępowanie. Dyrektor Izby Celnej w S. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. do ponownego rozpoznania i o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi) poprzez: - błędną wykładnię art. 83 ustawy Prawo celne poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ celny stosuje tryb doręczenia zastępczego jedynie do decyzji wydanych w trybie art. 82 Prawa celnego, a zatem gdy zachodzi "niemożność ustalenia osoby", podczas gdy przepis art. 83 Prawa celnego, znajduje zastosowanie również do "osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu", - naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 84 Prawa Celnego w zw. z art. 83 Prawa celnego w wyniku błędnej wykładni art. 83 Prawa Celnego, polegającej na przyjęciu, że przepis art. 84 Prawa celnego, ma zastosowanie również do osoby nie posiadającej miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju, która jest nieznana z miejsca pobytu lub adresu, podczas, gdy w przepisie art. 83 mowa jest jednie o "osobach nieznanych z miejsca pobytu lub adresu", - naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" w związku z art. 133§ 1 zd. pierwsze art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ naruszył przepis art. 83 Prawa celnego, nie stosując trybu z art. 84 Prawa celnego, podczas gdy stwierdzenie tego rodzaju uchybienia uzależnione było od dokonania uprzedniej oceny na podstawie akt sprawy, że chodzi o "osobę, która nie posiada miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju", a nie o " osobę, nieznaną z miejsca pobytu lub adresu". Naruszenie to miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż pominięcie tego rodzaju oceny przez Sąd I instancji nie pozwala na przyjęcie, że organ naruszył art. 83 Prawa celnego nie stosując trybu z art. 84 Prawa celnego. - naruszenie art. 141 § 4 oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. p.p.s.a. poprzez uzasadnienie wyroku uchylającego decyzję administracyjną w sposób, który pozbawia stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a organ wskazówek co do kierunku dalszego postępowania, co narusza prawo w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że ewentualne naruszenie przez organ art. 83 Prawa celnego powoduje bezskuteczność wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, skutkujące umorzeniem postępowania w trybie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, podczas gdy do kwestionowania skutków doręczenia zastępczego w zależności od etapu postępowania, właściwa jest instytucja przywrócenia terminu (162 Ordynacji podatkowej) bądź wniosku o wznowienie postępowania z art. 241 § 2 pkt. 1 Ordynacji podatkowej na podstawie określonej w art. 240 § 1 pkt 4 tej ustawy (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu). W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. H. wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych w tym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zmierzają do podważenia ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Niesporne jest w sprawie, że skarżący K. H. w okresie prowadzenia w stosunku do niego postępowania celnego, w tym w dacie wydania i próby doręczenia decyzji o retrospektywnym zaksięgowaniu długu celnego był osobą nieznaną z miejsca pobytu i adresu. Podnosząc zarzut naruszenia przepisu art.83 Prawa celnego przez jego błędną wykładnię Dyrektor Izby Celnej twierdzi, że przepis ten ma zastosowanie do doręczania decyzji nie tylko gdy zachodzi "niemożność ustalenia osoby", ale i do "osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu" . Sąd I instancji prezentuje pogląd, że ten tryb doręczenia zastępczego stosuje się do pism, a jeśli chodzi o decyzje jedynie do tych, które są określone w art. 82 Prawa celnego, a zatem gdy zachodzi "niemożność ustalenia osoby". W sporze tym rację należy przyznać Sądowi I instancji. Przepis art.83 Prawa celnego stanowi, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu oraz decyzje, o których mowa w art. 82, wywiesza się na okres 14 dni w siedzibie organu celnego prowadzącego postępowanie. Pisma oraz decyzje uważa się za doręczone po upływie tego terminu. Wykładnia językowa powyższego przepisu wskazuje, że reguluje on dwie odrębne sytuacje: doręczanie pism oraz doręczanie decyzji. Jeżeli chodzi o doręczanie pism, przepis art.83 Prawa celnego przewiduje możliwość doręczenia zastępczego w trybie w nim określonym, tych pism, które skierowane są do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu. Natomiast, jeśli chodzi o możliwość doręczenia zastępczego decyzji, to w trybie art. 83 Prawa celnego jest ono możliwe wyłącznie w stosunku do decyzji, o których mowa w art.82 Prawa celnego, czyli decyzji wydanych w stosunku do osoby nieznanej, które to decyzje wydaje się bez oznaczenia strony. Zdanie drugie art.83, zgodnie z którym pisma oraz decyzje uważa się za doręczone po upływie tego terminu może mieć zastosowanie tylko do tych pism i decyzji, o których mowa w zdaniu pierwszym, a więc do wszystkich pism kierowanych do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu i tych decyzji, o których mowa w art.82 Prawa celnego. NSA nie podziela stanowiska organu celnego, iż treść art. 147a Ordynacji podatkowej stanowiącego, że w postępowaniu przed organami celnymi w sprawach dotyczących podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego z tytułu importu towarów stosuje się przepisy art.83 Prawa celnego, przemawia za taką interpretacją przepisu art.83, zgodnie z którą doręczenia zastępczego w trybie tego przepisu można dokonać w stosunku do każdej decyzji, jeżeli nie jest znane miejsce pobytu lub adres osoby, do której jest kierowana. Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 147a Ordynacji podatkowej odnosi się do decyzji dotyczących podatków VAT i akcyzowego wyłącznie jeżeli są to podatki z tytułu importu, a postępowanie prowadzą organy celne. W rozpoznanej sprawie adresat decyzji był znany, był to K. H.. Nieznane natomiast było miejsce jego pobytu oraz adres. Wobec tego do doręczenia K. H. decyzji nie można było zastosować doręczenia zastępczego w trybie określonym w art.83 Prawa celnego. Dlatego Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] maja 2009 r. nie została stronie doręczona skutecznie w trybie z art. 83 Prawa celnego. Sąd I instancji uznał, że w tej sytuacji organ celny nie mógł rozpoznać wniosku strony o przywróceniu terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji. Stanowisko WSA jest prawidłowe, bowiem jeżeli decyzja nie została doręczona prawidłowo, to termin do wniesienia od niej odwołania nie rozpoczął biegu i w konsekwencji brak było podstaw do złożenia i rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a. poprzez "niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 84 Prawa Celnego w zw. z art. 83 Prawa celnego w wyniku błędnej wykładni art. 83 Prawa Celnego, polegającej na przyjęciu, że przepis art. 84 Prawa celnego, ma zastosowanie również do osoby nie posiadającej miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju, która jest nieznana z miejsca pobytu lub adresu, podczas, gdy w przepisie art. 83 mowa jest jednie o "osobach nieznanych z miejsca pobytu lub adresu". W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Sąd I instancji nie stosował przepisu art.84 Prawa celnego. W myśl tego przepisu osoba, która nie posiada miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju, jest obowiązana, na żądanie organu celnego i w terminie przez niego wskazanym, do ustanowienia w kraju pełnomocnika do spraw doręczeń, a organ celny jest zobowiązany pouczyć taką osobę o skutkach nieustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Dopiero w przypadku niedopełnienia tego obowiązku, stosuje się odpowiednio art. 83 Prawa celnego. Przepis art.84 nie miał zastosowania w rozpoznanej sprawie, ponieważ ma zastosowanie do osoby, co do której spełnione są łącznie trzy warunki: osoba jest znana organowi prowadzącemu postępowanie celne, nie mieszka (lub nie ma siedziby) na terenie Polski, organowi znany jest jej adres za granicą. Za taką interpretacją przepisu art.84 przemawia obowiązek organu uprzedniego wezwania strony do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń i pouczenia o skutkach nieustanowienia pełnomocnika. Dopiero po dokonaniu tych czynności i nieustanowieniu przez stronę pełnomocnika powstaje możliwość zastosowania doręczenia zastępczego z art.83 Prawa celnego. W rozpoznanej sprawie organowi celnemu nie był znany adres K. H., ani też fakt, że przebywa on za granicą. Organ celny nie miał więc ani podstaw ani możliwości wzywania skarżącego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń i następnie ewentualnego zastosowania art.84 Prawa celnego. W ocenie NSA Sąd I instancji przywołał w uzasadnieniu wyroku przepis art.84 Prawa celnego w celu przedstawienia wszystkich określonych w Prawie celnym sytuacji, w których zastosowanie ma doręczenie zastępcze w trybie art.83., a nie jako zarzut niezastosowania tego przepisu przez organ celny. Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a., którego podniesienie wynika zapewne z nieprawidłowego odczytania przez Dyrektora Izby Celnej wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku. Z uzasadnienia wyroku wynika, iż wobec bezskuteczności wniosku o przywrócenie terminu, organ winien był umorzyć postępowanie w tym zakresie, a więc postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu, a nie – jak zdaje się odczytywać stanowisko WSA organ celny - postępowanie w sprawie retrospektywnego zaksięgowania należności celnych. Z wyżej przedstawionych przyczyn NSA na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.