I GPP 9/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi [...] na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2360/22 ze skargi [...] na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Z. B. – dalej: skarżący - w skardze z 23 listopada 2023 r. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2360/22. Skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania oraz 2000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej od Skarbu Państwa. W uzasadnieniu skarżący podał, że Sąd I instancji rozpoznając wnioski o przyznanie prawa pomocy dokonał on ich oceny w sposób powierzchowny mimo przedkładanej licznej dokumentacji obrazującej trudną sytuację finansową skarżącego. Przy tym WSA w Warszawie w sposób nieuprawniony żąda od skarżącego dodatkowych dokumentów mających rzekomo obrazować jego sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 149, poz. 1843 ze zm.) wynika, że strona może wnieść skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga wówczas podlega uwzględnieniu, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 tej ustawy). Dla uwzględnienia skargi konieczne jest, zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta, nie może być oderwana od obowiązku Sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może, bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12). Ustawa nie określa, wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienie NSA z 7 grudnia 2011 r., II GPP 7/11). W świetle powyższych standardów szybkości postępowania sądowego, które ustawodawca zabezpieczył ustawą, należy ocenić, że skarżąca w skardze powołała okoliczności, które nie mogą być podstawą do uczynienia zadość jej wnioskowi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w tej sprawie nie nastąpiła przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że w dniu 10 września 2022 r., skarżący wywiódł – za pomocą środków komunikacji elektronicznej - skargę na decyzję PFRON z 1 sierpnia 2022 r. Skarga ta, (wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę) została nadana przez organ do Sądu I instancji w dniu 27 września 2022 r. (k. 2 akt sądowych). Następnie Sąd I instancji zarządzeniem z 5 października 2022 r. (k. 8 akt sądowych) zobowiązał organ do złożenia oryginału skargi z 10 września 2022 r. Organ pismem – nadanym w trybie korespondencji elektronicznej - z 10 października 2022 r. (k. 10 akt sądowych) nadesłał żądane przez Sąd dokumenty. WSA w Warszawie zarządzeniem z 22 listopada 2022 r. (k. 19 akt sądowych) zobowiązał organ do przedstawienia informacji, przez kogo została podpisana – w trybie jej przedłożenia na elektroniczną skrzynkę podawczą organu – skarga, wobec wątpliwości w tej mierze, co do nadawcy złożonego środka zaskarżenia. Organ pismem – nadanym w trybie korespondencji elektronicznej - z 7 grudnia 2022 r., (k. 22 akt sądowych) wykonał ww. zobowiązanie Sądu. WSA w Warszawie zarządzeniem z 16 grudnia 2022 r. (k. 24 akt sądowych) zobowiązał organ do przedstawienia raportu z weryfikacji podpisu złożonego przez skarżącego pod skargą. Organ pismem – nadanym w trybie korespondencji elektronicznej – z 9 stycznia 2023 r., przedłożył raport z weryfikacji podpisu skarżącego. Skarżący pismem z 17 stycznia 2023 r. (k. 34 akt sądowych) wskazał, że rezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej z uwagi na błędy portalu. Dalszą korespondencję ze skarżącym WSA w Warszawie prowadził za pośrednictwem poczty tradycyjnej. Jednocześnie WSA w Warszawie zarządzeniem z 25 stycznia 2023 r. (k. 38 akt sądowych) wezwał skarżącego do podpisania skargi. Skarżący pismem z 23 lutego 2023 r., - złożonym za pomocą środków komunikacji elektronicznej (k. 40 akt sądowych) ponownie złożył skargę. Skarżący pismem - złożonym za pomocą środków komunikacji elektronicznej z - 11 sierpnia 2023 r., (k. 48 akt sądowych) ponownie wskazał, że rezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej z uwagi na błędy portalu. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na skutek wniosków skarżącego równolegle obok postępowania głównego toczyło się postępowanie incydentalne w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pierwszy wniosek w tej mierze skarżący wywiódł wraz ze skargą z 10 września 2022 r. WSA w Warszawie prawomocnym postanowieniem z 16 czerwca 2023 r., sygn. akt V SPP/Wa 229/22 utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 marca 2023 r., sygn. akt V SPP/Wa 229/22 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie, które zostało odrzucone mocą postanowienia WSA w Warszawie z 13 września 2023 r. Skarżący wywiódł ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w dniu 11 sierpnia 2023 r. WSA w Warszawie potraktował powyższe jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 23 marca 2023 r. Mocą postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 2023 r., sygn. akt V SPP/Wa 245/23 odmówiono zmiany postanowienia z 23 marca 2023 r. Postanowienie powyższe utrzymano w mocy postanowieniem WSA w Warszawie z 24 listopada 2023 r. Jedynie na marginesie wskazać należy, że już po złożeniu skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2360/22 – skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że rozpoznawania ww. wniosków o przyznanie prawa pomocy miało wpływ na przebieg czynności w postępowaniu głównym Przedstawiony powyżej przebieg podejmowanych czynności w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość tego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dopuścił się nieuzasadnionej zwłoki przy rozpoznawaniu skargi Z. B. W sprawie, nie można zarzucić przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pomimo relatywnie długiego czasu trwania całego postępowania poszczególne czynności procesowe podejmowane były prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki, co wynika z przytoczonego przebiegu postępowania. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 74a § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a. stanowi, że doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełniła jeden z następujących warunków: 1) wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem, którego składane jest pismo; 2) wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny; 3) wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny. Jeżeli strona zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, sąd doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. Oświadczenie o rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się w formie dokumentu elektronicznego (§ 2). Z ww. przepisu wynika, że jedną z trzech alternatywnych przesłanek dopuszczalności elektronicznego doręczenia będzie zgoda strony (adresata pisma) wraz z podaniem przez nią adresu do doręczeń. Pozostałe dwie przesłanki to wniesienie pisma przez stronę w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem, którego składane jest pismo, lub wystąpienie przez stronę do sądu o takie doręczenie i wskazanie mu adresu elektronicznego. W przypadku każdej z tych przesłanek Sąd ma obowiązek doręczania pism drogą elektroniczną. W takim trybie – na początkowym etapie postepowania – WSA w Warszawie doręczał korespondencję skarżącego. Dopiero na skutek wyraźnego stanowiska skarżącego, który zrezygnował z ww. sposobu korespondencji z Sądem – kolejna dostarczana była pocztą tradycyjną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie sądowe toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2360/22 nie trwało dłużej niż było to konieczne. Nadto terminowo i prawidłowo podejmowano poszczególne czynności sądowe, a tym samym nie naruszono prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy podkreślić, że celem postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania jest stwierdzenie faktu przewlekłości i ewentualne zasądzenie odpowiedniego odszkodowania. Skarga ma charakter wstępny i stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą trwałej przewlekłości postępowania. Funkcją jej jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu, czemu służy zarówno samo stwierdzenie przewlekłości postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy), jak też możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę, co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Skarga ma zapewnić szybką reakcję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2011 r. o sygn. akt II GPP 2/11). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Ze wskazanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - orzekł jak w sentencji postanowienia.