I GPP 6/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi K. R. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o sygn. V SO/Wa 9/24 w sprawie z wniosku K. R. o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. postanawia: oddalić skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie) po rozpoznaniu sprawy z wniosku K. R. (dalej zwanej wnioskodawczynią lub stroną) o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Kasa dalej zwana KRUS) za nieprzekazanie skargi na bezczynność Prezesa KRUS w sprawie z wniosku z 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 1 kwietnia 2003 r. dotyczącej podlegania ubezpieczeniu rolniczemu i obowiązkowi zapłaty, postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r., sygn. V SO/Wa 9/24, odrzucił wniosek. W stanie faktycznym sprawy wnioskiem z 21 kwietnia 2024 r. wnioskodawczyni wystąpiła WSA w Warszawie o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS, w związku z nieprzekazaniem do właściwego sądu jej skargi z 30 lipca 2012 r. na bezczynność Prezesa KRUS w przedmiocie rozpatrzenia jej wniosku z 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 1 kwietnia 2003 r. w sprawie podlegania przez nią ubezpieczeniu rolniczemu. W odpowiedzi na wezwanie do zajęcia stanowiska w sprawie ww. wniosku organ wniósł o jego odrzucenie. Wyjaśnił, że ww. skarga na bezczynność została przekazana w dniu 13 sierpnia 2012 r. do WSA w Bydgoszczy, który postanowieniem z 18 października 2012 r. II SAB/Bd 108/12, skargę tę odrzucił. WSA w Warszawie, postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r., sygn. V SO/Wa 9/24 odrzucił wniosek skarżącej o ukaranie grzywną Prezesa KRUS. Sąd stwierdził, że wniosek o wymierzenie organowi grzywny nie ma charakteru samodzielnego środka ochrony prawnej. Jest on ściśle związany ze skargą wnoszoną wyłącznie do sądu administracyjnego, a nie każdą skargą wnoszoną w jakiejkolwiek sprawie. Wniosek taki podlega rozpoznaniu wówczas, gdy skarga dotyczy sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku, gdy skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna ze względu na jej przedmiot, to również niedopuszczalny jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny, w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. Niniejsza sprawa dotyczy wniosku o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS, w związku z nieprzekazaniem skargi na bezczynność z 30 lipca 2012 r., wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę. Skarga na bezczynność dotyczyła nierozpoznania przez organ wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90; dalej: "u.s.r."), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaje decyzje m.in. w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Od decyzji wydawanych w tych sprawach, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach K.p.c. o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, o czym stanowi art. 36 ust. 3 u.s.r. W związku z powyższym również kwestia bezczynności organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu i ustaleniu obowiązku zapłaty z tytułu składek ubezpieczenia rolniczego leży poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego. Przedmiotowo właściwy w tym wypadku jest sąd powszechny. Zatem, skoro nie było dopuszczalne wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność Prezesa KRUS, to nie jest również dopuszczalne wniesienie do sądu administracyjnego wniosku o wymierzenie grzywny temu organowi. W związku z tym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a., WSA w Warszawie odrzucił przedmiotowy wniosek jako niedopuszczalny. Wnioskodawczyni złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed tym Sądem, powołując się na art. 2 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1725 dalej zwanej u.n.p.b.z.). W tejże skardze wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed WSA w Warszawie, w sprawie z jej wniosku z dnia 21 kwietnia 2024 r. o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS w Warszawie za nieprzekazanie skargi właściwemu sądowi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę na bezczynność Prezesa KRUS w sprawie z jej wniosku z dnia 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji upoważnionego Dyrektora KRUS O/R w Bydgoszczy w sprawie znak: 260857 o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolniczemu w okresie od 2003/02 do 2004/01 oraz o obowiązku zapłaty kwoty 1 714,37 zł z tytułu składki ubezpieczenia rolniczego, co wynika z tytułu wykonawczego znak: 0405/W/826/2011, pomimo niedoręczenia jej decyzji w tej sprawie, a także pomimo braku zgłoszenia przez nią do ubezpieczenia rolniczego z powodu braku gospodarstwa rolnego, doszło do przewlekłości postępowania, a nadto: 1. o zalecenie podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, poprzez wymierzenie grzywny ponieważ nie przekazano sądowi jej skargi w tej sprawie; 2. o przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Bydgoszczy na jej rzecz sumy pieniężnej w kwocie 20 000 zł na podstawie art. 12 ust. 4 ww. ustawy za przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu swojej skargi podała, że w dniu 23 kwietnia 2024 r. wysłała za pośrednictwem Poczty Polskiej do WSA w Warszawie wniosek z dnia 21 kwietnia 2024 r. o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS Centrali w Warszawie za nieprzekazanie skargi z dnia 30 lipca 2012 r. na bezczynność Prezesa KRUS Centrali w Warszawie w sprawie z jej wniosku z dnia 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyli upoważnionego Dyrektora KRUS O/R w Bydgoszczy w sprawie znak: 260857 o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od roku 2003 do 2004 pomimo niedoręczenia decyzji w tej sprawie oraz braku jej zgłoszenia do ubezpieczenia rolniczego z powodu braku gospodarstwa rolnego (dowód: wniosek). Od tego czasu sąd nie załatwił sprawy. Nie zostało bowiem wydane orzeczenie o uwzględnieniu wniosku i o wymierzeniu organowi grzywny, którego dotyczył jej wniosek, ani orzeczenie nieuwzględniające jej wniosku, ani też sąd nie podjął jakiejkolwiek innej czynności. Nie zachodzą również w sprawie żadne okoliczności, które uzasadniałyby opóźnienie w załatwieniu sprawy ze skargi. W szczególności nie wyznaczono jej terminów do dokonania określonych Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.n.p.b.z. strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosowanie zaś do treści art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Mając na uwadze podniesione w skardze na przewlekłość postępowania okoliczności, w kontekście całokształtu uwarunkowań zainicjowanego nią postępowania a także regulacji u.n.p.b.z. stwierdzić należy, że WSA w Warszawie nie dopuścił się przewlekłości postępowania, w ramach postępowania prowadzonego pod sygnaturą V SO/Wa 9/24. Tego rodzaju stwierdzenie wynika z tego, że Sąd, postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r., odrzucił wniosek strony (z 21 kwietnia 2024 r.) o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS, w związku z nieprzekazaniem do właściwego sądu jej skargi z 30 lipca 2012 r. na bezczynność Prezesa KRUS. Tak więc wniosek został przez Sąd rozpoznany, w efekcie czego WSA w Warszawie stwierdził jego niedopuszczalność ze względu na brak kognicji sądu administracyjnego do rozpatrzenia sprawy. W tej więc sytuacji, tj. wobec orzeczenia przez Sąd w przedmiocie wniosku skarżącej, brak jest podstaw do przyjęcia, że dopuścił się on bezczynności lub prowadził postępowanie w sposób przewlekły. Tak więc brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły przesłanki o jakich mowa art. 2 ust. 2 u.n.p.b.z. uzasadniające uwzględnienie skargi. Niezależnie od powyższego zauważyć w tym miejscu również należy, że wnosząc skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie skarżąca nie wskazała w istocie żadnych okoliczności, które świadczyłyby o przewlekłości czy też w jakikolwiek sposób odnosiłyby się do sprawności procedowania Sądu w sprawie z jej wniosku. Skoncentrowała się bowiem na merytorycznych aspektach sprawy upatrując naruszenia prawa nie tyle w uchybieniu jej uprawnienia do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ale w merytorycznym sposobie załatwienia tego wniosku. Świadczy o tym stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu jej skargi, zgodnie z którym "Nie zostało bowiem wydane orzeczenie o uwzględnieniu wniosku i o wymierzeniu organowi grzywny...". Mając na względzie powyższe podkreślić należy, że instytucja uregulowana przepisami u.n.p.b.z. służy wyłącznie zapewnieniu stronom prawa do załatwienia ich spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, a nie kontroli merytorycznej poprawności zapadłych orzeczeń. Do tego zaś w istocie zmierza skarżąca, w związku z czym jej skarga nie mogła zostać uznana za zasadną. Reasumując stwierdzić należy, że WSA w Warszawie nie naruszył prawa skarżącej do rozpoznania jej sprawy bez zbędnej zwłoki o czym świadczy dobitnie wydanie orzeczenia w postaci postanowienia z 30 sierpnia 2024 r., odrzucającego jej wniosek o wymierzenie grzywny Prezesowi KRUS. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Sądu miała ona możliwość wniesienia środka odwoławczego od wydanego postanowienia, w którym mogła kwestionować jego zasadność, w świetle obowiązujących przepisów prawa. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 u.n.p.b.z., oddalił skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania.