I GPP 4/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi [...],[...],[...] - wspólników [...] s.c. [...],[...],[...] na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt I GSK 2901/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej [...],[...],[...] - wspólników [...] s.c. [...],[...],[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1326/17 w sprawie ze skargi [...],[...],[...] - wspólników [...] s.c. [...],[...],[...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z 9 marca 2022 r. M. D., A. D. i D. D. prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej P. S.C. wnieśli skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I GSK 2901/18. Wskazali, że wyrokiem z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1326/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ich skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 24 maja 2017 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Celem uniknięcia egzekucji, wpłacili tymczasowo dobrowolnie organowi kwotę 28 800 złotych. Podali, że nieuzasadniona zwłoka w rozpoznaniu sprawy w istocie prowadzi do spełnienia na rzecz organu nienależnego świadczenia i pozostania w stanie niepewności co do należności. W ocenie skarżących w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Postępowanie w tej sprawie trwa zdecydowanie dłużej, niż jest to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia (ponad 4 lata). Skarżący powołali się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75) – zwanej dalej "ustawą" wskazując, że ocena zarzutu przekroczenia przez Sąd rozsądnego terminu do rozpoznania sprawy powinna uwzględniać przeciętny czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie. Podkreślili, że nie wyłącza przewlekłości postępowania okoliczność wpływu dużej liczby spraw do Wydziału, przy ograniczonym składzie osobowym sędziów w nim orzekających. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że w zaskarżonej sprawie prowadzonej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania oraz o nakazanie, na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wyznaczenia terminu rozprawy celem dalszego rozpoznania sprawy w terminie do 14 dni od doręczenia niniejszej skargi, o zasądzenie na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy na rzecz skarżących kwoty w wysokości 2 000 złotych i kosztów procesu związanych z postępowaniem wywołanym wniesieniem tej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. W przepisach ustawy nie wskazano terminu załatwienia sprawy przez sąd, bo ten przecież zależy od wielu, zmiennych zresztą czynników. Sam w sobie długi, nawet wielomiesięczny okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest okolicznością, która sama w sobie uzasadniałaby uznanie, że wystąpiła przewlekłość postępowania sądowego. W świetle art. 2 ust. 1 ustawy przewlekłość postępowania sądowego występuje wtedy, gdy postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalając wskazane kwestie należy, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy brać pod uwagę w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron postępowania. Oceny w tym zakresie nie mogą abstrahować od reguł wyznaczających kolejność załatwiania spraw oraz respektowania obowiązku załatwienia wszystkich spraw bez uszczerbku dla prawa strony do uzyskania wyroku bez nieuzasadnionej zwłoki (zob. np. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązuje, z nielicznymi wyjątkami, wynikająca z § 26 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202) zasada rozpoznawania spraw według ich wpływu. Do wskazanych odstępstw zaliczyć należy przewidziane w § 26 § 5 regulaminu przypadki uwzględnienia wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a więc załatwienia jej poza kolejnością. Takiego wniosku skarżący nie składali. W tej sprawie skarga kasacyjna została złożona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w dniu 16 lipca 2018 r. W Naczelnym Sądem Administracyjnym sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I GSK 2901/18 i rzeczywiście oczekuje ona wiele miesięcy, bo blisko cztery lata na rozpoznanie. Jednakże z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wynika, że obecnie przeciętny czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi blisko cztery lata od jej wniesienia. Sprawa skarżących nie oczekuje na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale I Izby Gospodarczej NSA. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma istotne znaczenie dla sytuacji majątkowe skarżących, a długi czas trwania może mieć dla skarżących negatywne skutki. Tym niemniej w toku czynności podjętych przez Sąd nie można dopatrzyć się nieprawidłowości. Sprawa oczekuje tak długo na rozpoznanie nie z przyczyn leżących po stronie Sądu, lecz z powodu narastającej zresztą ilości wniesionych środków odwoławczych, które podobnie jak skarga kasacyjna skarżących, oczekują na załatwienie. W ostatnim czasie liczba wniesionych do Izby Gospodarczej NSA skarg kasacyjnych istotnie wzrosła przy zmniejszającej się liczbie obsadzonych stanowisk sędziowskich. Ta ostatnia okoliczność nie ma wprawdzie znaczenia dla respektowania przez Sąd prawa jednostki do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, a braki kadrowe rzecz jasna nie usprawiedliwiają naruszenia tego prawa, jednak nie można pomijać prostej zależności w tym zakresie. Przy zwiększającym się stale wpływie spraw, skrócenie przeciętnego czasu oczekiwania na rozpoznanie spraw w Izbie Gospodarczej NSA bez uzupełnienia składu sędziowskiego jest oczekiwaniem niemożliwego. Obecnie, po niewielkim uzupełnieniu składu osobowego w marcu i kwietniu 2022 r. wciąż 9 etatów w tej Izbie pozostaje nieobsadzonych, zaś jeszcze na 31 grudnia 2021 r. liczba ta wynosiła 14 (zob. Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2021 r., Warszawa 2022, file:///C:/Users/jwegner/Downloads/2021.pdf, s. 291). Zauważyć należy, że w 2014 r. do Izby NSA wpłynęło 4941 skarg kasacyjnych, w 2015 r. o 23 % więcej, bo 6061 skarg kasacyjnych, w 2016 r. o dalsze 18 % więcej, tj. 7161 skarg kasacyjnych, zaś w 2017 r. – 5332 skargi kasacyjne. Wprawdzie w 2018 r. wpływ ten wynosił nieco mniej, bo 3930 skarg kasacyjnych, ale wciąż liczba niezałatwionych skarg kasacyjnych z poprzedniego okresu wynosiła 8710. W roku 2019 wpłynęło kolejne 3757 spraw, zaś w latach 2020 – 2021 odpowiednio 3196 i 4564. Przy czym w 2021 r. z poprzedniego okresu pozostały wciąż 7884 skargi kasacyjne (zob. Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2017 r., Warszawa 2018, file:///C:/Users/jwegner/Downloads/2017.pdf, s. 84, Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2018 r., Warszawa 2019, file:///C:/Users/jwegner/Downloads/2018.pdf, s. 87, Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2019 r., Warszawa 2020, file:///C:/Users/jwegner/Downloads/2019.pdf, s. 67, Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2020 r., Warszawa 2021, file:///C:/Users/jwegner/Downloads/2020.pdf, s. 77, Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2021 r., s. 101). Należy także podkreślić, że czas oczekiwania na termin rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z 12 marca 2020 r. i nr 39 z 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana jedynie na posiedzeniach niejawnych. Nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku Sądu. Obecnie możliwe jest prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co wymaga użycia urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jednakże, ze względów technicznych na rozprawach zdalnych możliwe jest rozpoznawanie mniejszej ilości spraw niż w formie tradycyjnej. Istnieje natomiast możliwość złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, w trybie art. 176 § 2 p.p.s.a., co zdecydowanie przyspiesza rozpoznanie sprawy. W tej sprawie skarżący z tej możliwości nie skorzystali. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w postanowieniu.