I GPP 1/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi K. R. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SO/Wa 5/24 z wniosku K. R. o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w trybie art. 55 par. 1 p.p.s.a. postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania

K. R. (dalej "wnioskująca", "skarżąca", "wnioskodawczyni") pismem z 21 kwietnia 2024 r. wniosła o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w związku z nieprzekazaniem do właściwego sądu skargi jej oraz R. R. z 30 lipca 2012 r. na bezczynność Prezesa KRUS w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] kwietnia 2002 r. nr [...] o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu i ustaleniu obowiązku zapłaty kwoty 1 812,55 zł z tytułu składek ubezpieczenia rolniczego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ wniósł o odrzucenie wniosku o wymierzenie grzywny. Wyjaśnił, że skarga na bezczynność została przekazana w dniu 13 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który postanowieniem z 8 listopada 2012 r. sygn. akt II SAB/Bd 110/12 odrzucił skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt V SO/Wa 5/24 odrzucił wniosek K. R. w przedmiocie wymierzenia Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego grzywny za nieprzekazanie skargi postanawia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając ten wniosek uznał, że przedmiotowa sprawa dotyczy wniosku o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w związku z nieprzekazaniem skargi K. i R. R. na bezczynność z 30 lipca 2012 r. wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę. Przedmiotowa skarga na bezczynność dotyczyła nierozpoznania przez organ wniosku z 25 maja 2011 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] kwietnia 2002 r. o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu i ustaleniu obowiązku zapłaty kwoty 1 812,55 zł z tytułu składek ubezpieczenia rolniczego. Podkreślił, że zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90), dalej "u.s.r.", Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaje decyzje m.in. w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Taką decyzją była decyzja organu z 1 kwietnia 2002 r. Od decyzji wydawanych w tych sprawach, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach k.p.c. o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, o czym stanowi art. 36 ust. 3 u.s.r. W związku z powyższym również kwestia bezczynności organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu i ustaleniu obowiązku zapłaty z tytułu składek ubezpieczenia rolniczego leży poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny nie ma charakteru samodzielnego środka ochrony prawnej. Jest on ściśle związany ze skargą wnoszoną wyłącznie do sądu administracyjnego, a nie każdą skargą wnoszoną w jakiejkolwiek sprawie. Wniosek taki podlega rozpoznaniu wówczas, gdy skarga dotyczy sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego. Natomiast w sprawie niniejszej właściwy jest sąd powszechny, a nie administracyjny. Następnie skarżąca, na podstawie art. 2 ust. 1 oraz art. 3 pkt. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniosła o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SO/Wa 5/24. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie z wniosku z dnia 21 kwietnia 2024 r, o wymierzenie grzywny Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Centrali w Warszawie za nieprzekazanie skargi z dnia 30 lipca 2012 r. wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę właściwemu sądowi w sprawie ze skargi na bezczynność Prezesa KRUS w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. znak: [...] o podleganiu ubezpieczeniu za okres 2002 do 2003 i obowiązku zapłaty kwoty 1 812,55 zł, doszło do przewlekłości postępowania, a nadto: 1. zalecenie podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, poprzez: - wyznaczenie w terminie 21 dni terminu rozprawy; 2. w razie uwzględnienia tego wniosku zobowiązanie sądu do wydania postanowienia, zawiadamiając wnioskodawcę o tym, albo orzec co do istoty sprawy jednocześnie stwierdzając, czy niewydanie postanowienia przez sąd nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa (art. 47714 § 3 k.p.c.); 3. przyznanie od Skarbu Państwa na jej rzecz sumy pieniężnej w kwocie 20 000,00 zł za przewlekłość postępowania na podstawie art. 12 ust. 4 ww. ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 149, poz. 1843 z późn. zm.) wynika, że strona może wnieść skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga wówczas podlega uwzględnieniu, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 tej ustawy). Dla uwzględnienia skargi konieczne jest, zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta, nie może być oderwana od obowiązku Sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może, bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.p.; dalej powoływane orzeczenia tamże). Ustawa nie określa, wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienie NSA z 7 grudnia 2011 r., II GPP 7/11, tamże). W świetle powyższych standardów szybkości postępowania sądowego, które ustawodawca zabezpieczył ustawą, należy ocenić, że skarżąca w skardze powołała okoliczności, które nie mogą być podstawą do uczynienia zadość jej wnioskowi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w tej sprawie nie nastąpiła przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 kwietnia 2024 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi. Wniosek ten został zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2024 r. zarejestrowany w repetytorium Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pod sygn. akt V SO/Wa 5/24. W jego pkt II Przewodniczący Wydziału V zarządził doręczenie odpisu wniosku skarżącej wraz z załącznikami organowi, celem udzielenia odpowiedzi. Wezwanie w tej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego otrzymał w dniu 7 maja 2025 r. Z uwagi na nieudzielenie odpowiedzi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniami odpowiednio: z dnia 17 czerwca 2024 r. oraz z dnia 8 lipca 2024 r. wzywał ponownie organ do udzielenia odpowiedzi, która wpłynęła do Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 30 lipca 2025 r. Zarządzeniem Przewodniczącego tego Wydziału z dnia 1 sierpnia 2024 r. skierowana do sędziego sprawozdawcy celem podjęcia dalszych czynności w sprawie. Równocześnie przy piśmie z dnia 1 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesłał skarżącej odpis odpowiedzi organu na jej wniosek o wymierzenie organowi grzywny (doręczony 12 sierpnia 2024 r., k. 30 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt V SO/Wa 5/24 odrzucił wniosek wskazując, że nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu administracyjnego wniosku o wymierzenie grzywny, bowiem właściwy w tej sprawie jest sąd powszechny, który jest właściwy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 23 września 2024 r. (k. 40 akt sądowych). Z uwagi na nieskorzystanie przez wnioskodawcę z prawa złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt V SO/Wa 5/24 do Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowieniem z dnia 16 października 2024 r. Sąd I instancji stwierdził prawomocność tego postanowienia od dnia 1 października 2024 r. Następnie skarżąca wniosła pismem z dnia 3 lutego 2025 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SO/Wa 5/24. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony powyżej przebieg podejmowanych czynności w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość tego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dopuścił się nieuzasadnionej zwłoki przy rozpoznawaniu wniosku K. R. W sprawie, nie można zarzucić przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ poszczególne czynności procesowe podejmowane były prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki, co wynika z przytoczonego przebiegu postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie sądowe toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SO/Wa 5/24 trwało 4 miesiące, co świadczy o tym, że nie trwało dłużej niż było to konieczne. Największy wpływ na czas rozpoznania wniosku miał sam organ, który w okresie od 7 maja 2025 r. do 30 lipca 2025 r. nie udzielał odpowiedzi na wniosek o wymierzenie mu grzywny. Nadto szybko, terminowo i prawidłowo podejmowano poszczególne czynności sądowe, o czym świadczy wydawanie zarządzeń i ich wykonywanie w przeciągu najpóźniej kilku dni roboczych. Tym samym nie naruszono prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy podkreślić, że celem postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania jest stwierdzenie faktu przewlekłości i ewentualne zasądzenie odpowiedniego odszkodowania. Skarga ma charakter wstępny i stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą trwałej przewlekłości postępowania. Funkcją jej jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu, czemu służy zarówno samo stwierdzenie przewlekłości postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy), jak też możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę, co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Skarga ma zapewnić szybką reakcję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2011 r. o sygn. akt II GPP 2/11, tamże). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji, wbrew skardze, nie działał przewlekle i tym samym nie naruszono prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wnioskodawczyni zupełnie pomija fakt, że jej wniosek w przedmiocie wymierzenia grzywny został prawomocnie odrzucony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt V SO/Wa 5/24, a tym samym mylnie sądzi, że sprawa ta nie została prawomocnie zakończona. Ze wskazanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - orzekł jak w sentencji postanowienia.