I FZ 81/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2580/19 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 2 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. oraz poszczególne miesiące od czerwca do września 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 2 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2580/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", odmówił przywrócenia na wniosek H.P. (dalej "Strona" lub "Skarżący") terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 2 września 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. oraz poszczególne okresy rozliczeniowe od czerwca do września 2014 r. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 17 października 2019 r. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego W.M., wniosła skargę na ww. decyzję organu podatkowego. Następnie pismem z 21 października 2019 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło z przyczyn niezależnych od pełnomocnika Skarżącego. Zamierzał on bowiem złożyć skargę za pośrednictwem platformy ePUAP, lecz w związku ze zgłaszanymi problemami w funkcjonowaniu jego konta, doszło do dezaktywacji tego konta, które było nieaktywne do 15 października 2019 r. W wyniku powyższych problemów pełnomocnik Strony utracił roboczą wersję skargi, o czym dowiedział się dopiero 16 października 2019 r. w godzinach wieczornych. Powyższe okoliczności uniemożliwiły dochowanie terminu do wniesienia skargi. Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił jego uwzględnienia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w treści wniosku nie uprawdopodobniono, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącego lub jego pełnomocnika. Okoliczności sprawy nie pozwalają bowiem na uznanie, że reprezentujący Skarżącego pełnomocnik dochował staranności, jakiej powinno się wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, należycie dbającego o interesy klienta. W ocenie Sądu profesjonalny pełnomocnik winien przewidzieć ewentualne skutki problemów wynikających z dezaktywacji jego konta na platformie ePUAP, w szczególności mając świadomość istniejących trudności, i niezwłocznie podjąć wszelkie możliwe działania w celu dochowania terminu do złożenia skargi w imieniu Skarżącego. Sąd zauważył ponadto, że trudności związane z korzystaniem przez pełnomocnika Skarżącego z platformy ePUAP ustały jeszcze przed upływem terminu do wniesienia skargi, w związku z czym miał on możliwość wniesienia skargi tą drogą z zachowaniem terminu, jak też nadania jej w placówce pocztowej. Odnośnie zaś sygnalizowanej we wniosku utraty wersji roboczej skargi Sąd nie dał wiary twierdzeniom pełnomocnika Strony, że nie dysponował on zapasową kopią roboczą ww. pisma procesowego, stwierdzając jednocześnie, że zachowanie odmienne stanowiłoby przejaw braku należytej staranności profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie od tego, z uwagi na odformalizowany charakter pisma procesowego, jakim jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, nawet w przypadku utraty przygotowanej wcześniej wersji skargi możliwe było – zdaniem Sądu pierwszej instancji - przynajmniej częściowe jej odtworzenie i wniesienie skargi o ogólnej treści zarzutów (którymi wojewódzki sąd administracyjny nie jest przecież związany), ale z zachowaniem przewidzianego prawem terminu. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, żądając jego zmiany poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu zażalenia zawarto polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do oceny okoliczności, w jakich doszło do uchybienia terminu, jako zawinionych przez Stronę (jej pełnomocnika). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się, w orzecznictwie m. in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 P.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa. Przede wszystkim zauważyć należy, że elementy formalne wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu nie są w sprawie sporne. Spór zaś dotyczy wyłącznie oceny, czy uchybienie terminu miało charakter zawiniony przez Stronę (jej pełnomocnika), czy też nie. Z opisywanych w przedmiotowym wniosku okoliczności wynika, że powodem uchybienia terminu do wniesienia skargi były – po pierwsze trudności techniczne związane z funkcjonowaniem konta pocztowego pełnomocnika Skarżącego na platformie ePUAP, a po drugie - utrata wersji roboczej skargi, która była skutkiem eliminowania wspomnianych trudności. Pełnomocnik Strony utrzymuje bowiem, że roboczą wersję skargi przechowywał wyłącznie na koncie na platformie ePUAP i w wyniku jego dezaktywacji nastąpiła utrata zapisanych na nim danych. W tym stanie rzeczy podkreślić należy (co wynika z treści samego wniosku oraz załączonych do niego dokumentów), że problemy pełnomocnika Strony z korzystaniem z platformy ePUAP ustały 15 października 2019 r. Wskazuje on bowiem expressis verbis we wniosku, że "(...) Cała procedura trwała do dnia 2019-10-15 (...)". Powyższe nastąpiło zatem jeszcze przed upływem terminu do wniesienia skargi. Trafnie więc przyjął Sąd pierwszej instancji, że okoliczność ta nie wskazuje na brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do wniesienia skargi i nie może przemawiać za zasadnością wniosku o jego przywrócenie. Podzielić również należy stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny drugiej ze wskazywanych przez Skarżącego przyczyn uchybienia terminu do wniesienia skargi. Pełnomocnik podnosi, że wskutek opisanych powyżej działań utracił jedyną wersję roboczą skargi, o czym dowiedział się na tyle późno, że nie mógł jej odtworzyć w czasie umożliwiającym wniesienie skargi w ustawowym terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, abstrahując od wiarygodności powyższych twierdzeń pełnomocnika Skarżącego, opisane przez niego zdarzenia nie tyle uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu, co wręcz uzasadniają zarzut dopuszczenia się przez niego zaniedbań (niedbalstwa) w prowadzeniu sprawy Skarżącego. Tymczasem jak podkreśla się w orzecznictwie, ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17; CBOSA). Należy przy tym wskazać na silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro pełnomocnik Strony, jak twierdzi, przechowywał jedyną wersję roboczą skargi w formie pliku elektronicznego zapisanego w systemie teleinformatycznym, w zakresie funkcjonowania którego równolegle zgłaszał uwagi jego administratorowi, to winien liczyć się z możliwością utracenia tego dokumentu, a zatem lekkomyślnie naraził się na możliwość tej utraty. Nie sposób zatem uznać powyższych działań pełnomocnika Skarżącego za wystarczająco staranne. Przeciwnie, jeśli w istocie było tak, jak twierdzi, to jego zachowanie jest przejawem niedbalstwa w prowadzeniu spraw klienta. Niedbalstwo zaś jest uznawane w orzecznictwie za jedną z postaci winy nieumyślnej. Tym samym zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie uprawdopodobniono w sposób wystarczający, że do uchybienia tego terminu doszło bez winy Strony (jej pełnomocnika). Powyższej oceny w żaden sposób nie zmienia argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia. Jak wskazano na wstępie, przedstawione wywody stanowią wyłącznie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji zajętym w rozpoznawanej sprawie i nie formułują argumentów merytorycznych, które w sposób znaczący rzutowałyby na prawidłowość tego stanowiska. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji