I FZ 81/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 3088/15 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. B. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 września 2015 r., nr [...], [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 3088/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G.B.(dalej: "Skarżący") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołał art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą sądowi na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji Skarżący nie spełnił przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a., gdyż samo powołanie się na konieczność zbycia udziałów w spółce B.[...] sp. z o.o. bądź możliwość sprzedaży przez organ egzekucyjny jego udziałów nie dowodzi jeszcze zasadności udzielenia ochrony tymczasowej. W opinii Sądu, zajęcie udziałów w spółkach handlowych i wynikające z tego tytułu konsekwencje w sferze majątkowej strony stanowią normalne następstwo wykonania decyzji organu podatkowego w drodze postępowania egzekucyjnego. Zajęcie w trybie egzekucji administracyjnej udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie świadczy jeszcze o istnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia niepowetowanej szkody. Sąd przywołał treść art. 96j § 1 - 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") i wyjaśnił, że sprzedaż udziałów musi zostać poprzedzona szeregiem czynności procesowych. Co więcej, sprzedaż ta uwarunkowana jest spełnieniem warunków wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i kodeksie spółek handlowych. Przedstawione przez Skarżącego okoliczności nie prowadzą do wniosku, że w chwili obecnej istnieje możliwość zbycia zajętych przez organ egzekucyjny udziałów. Ponadto w ocenie Sądu Skarżący nie wskazał na żadne dowody, które obrazowałyby jego sytuację materialną. Samo ogólne stwierdzenie, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie jest wystarczające w tym względzie. Argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku nie może być także przewidywanie czy wręcz obawa Skarżącego przed trudnymi do odwrócenia bliżej nieokreślonymi skutkami, które mają nastąpić na skutek wykonania przez Skarżącego określonej w ww. wniosku decyzji. Skoro zatem Skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, brak było podstaw do wydania orzeczenia zgodnego z jego oczekiwaniami. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 61 § 3 i § 5 P.p.s.a., Sąd odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków nie zachodzi w sytuacji, gdy wykonanie decyzji organu odwoławczego prowadzi do wykonania (dobrowolnego lub w drodze przymusu administracyjnego) decyzji organu I instancji, z której wynika obowiązek o charakterze pieniężnym; - art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że dla zastosowania instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu konieczne jest udowodnienie przez wnioskodawcę "w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości", że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w tym przepisie; - art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. polegające na uzasadnieniu a następnie wydaniu postanowienia w przedmiocie odmowy wstrzymania decyzji administracyjnej mimo nieuwzględnienia całości materiału w aktach sprawy; - art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do wszystkich argumentów podniesionych we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; - art. 135 P.p.s.a. polegające na niezastosowaniu przepisu w powiązaniu z art. 61 § 3 P.p.s.a. Wskazując powyższe wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zatem zasadą jest wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy przy tym mieć na uwadze, że skoro ustawa przyznaje stronie prawo do wystąpienia do sądu z takim wnioskiem, ograniczając jednakże możliwość udzielenia tej stronie ochrony tymczasowej od wystąpienia choć jednej z dwóch ww. przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tychże przesłanek. Innymi słowy, wprawdzie decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania, jednakże powinna ona mieć świadomość, że uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2007 r., II FZ 338-339/07, niepubl.). Analizując pod tym względem argumentację zaprezentowaną przez stronę w toku niniejszego postępowania wpadkowego uznać w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy, że Skarżący nie wykazał, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie wielokrotnie już podkreślano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Dla przykładu, w postanowieniu z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 661/14 (publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Nie wystarcza przy tym jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia. Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji, której obawia się Skarżący, ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej jednak, umknąć uwadze nie może, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżący nie przedstawił okoliczności, które miałyby przemawiać za koniecznością wstrzymania wykonania orzeczenia. Zdaniem Skarżącego, egzekucja z udziałów w spółce z o.o. stwarza ryzyko powstania po stronie skarżącej niepowetowanej szkody. Zdaniem jednak Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w tej sprawie, zajęcie udziałów w spółkach handlowych w ramach postępowania egzekucyjnego i samo w sobie nie spełnia przesłanki wystąpienia groźby niepowetowanej szkody. Należy zgodzić się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 15 maja 2007 r. I FZ 237/07 (niepubl.), zgodnie z którym zajęcie w trybie egzekucji administracyjnej udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie świadczy jeszcze o istnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a rodzaj obowiązku nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny. Zgodnie z art. 96j § 1 u.p.e.a. egzekucja należności pieniężnej z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością polega na przesłaniu do spółki zawiadomienia o zajęciu udziału i wezwaniu jej, aby żadnych należności przypadających zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi nie uiszczała zobowiązanemu, lecz należne kwoty przekazała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Przy czym w myśl § 3 pkt 2 tego przepisu zawiadamia się zobowiązanego, że nie wolno mu odebrać należności, o których mowa w § 1, ani rozporządzać zajętym udziałem. Podstawowym więc skutkiem dla zobowiązanego jest to, że z chwilą zajęcia udziału nie może go obciążać, ani zbywać zarówno odpłatnie, jak i nieodpłatnie. Nie oznacza to jednak, aby inne uprawnienia wynikające z faktu posiadania przez zobowiązanego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, o jakich mowa w przepisach kodeksu spółek handlowych dotyczących spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, np. co do prawa kontroli jej działalności, udziału w zgromadzeniu wspólników, prawa głosu, prawa do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników, czy też prawa do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą, były ograniczone w skutek zajęcia. Sprzedaży zajętego udziału organ egzekucyjny dokonuje dopiero wówczas, gdy egzekucja z należności przysługujących zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału nie prowadzi do pełnego pokrycia dochodzonej należności pod warunkiem, że sąd rejestrowy, uwzględniając wniosek organu, taką sprzedaż zarządzi, a umowa spółki nie zawiera ograniczeń zbycia udziału albo zawiera ograniczenia zbycia udziału, lecz spółka, w terminach i na zasadach określonych w kodeksie spółek handlowych, nie wystąpi o dokonanie oszacowania wartości zajętego udziału albo wystąpi o takie oszacowanie, ale nie wskaże osoby, która nabędzie udział, albo osoba wskazana przez spółkę nie wpłaci organowi egzekucyjnemu ustalonej ceny (art. 96k § 1 i § 3 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 96k § 2 u.p.e.a. gdy sąd nie zarządzi sprzedaży zajętego udziału, pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, czyli zajęcie udziału oraz należności przysługujących z tego tytułu. W kontekście powyższego, egzekucja z udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wypełnia przesłanki wystąpienia groźby niepowetowanej szkody. Nie można więc skonstatować, że Skarżący spełnił przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. Ponadto Skarżący nie przedstawił dokładnie w jaki sposób wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. Nie wskazał na żadne dowody (poza stwierdzeniem, że jedynym majątkiem Skarżącego o wartości pozwalającej pokryć kwotę dochodzonej należności są udziały w spółce B.[...] Sp. z o.o.), które obrazowałyby jego sytuację materialną. Samo ogólne stwierdzenie Skarżącego, że istnieje ewentualna konieczność "wymuszonej sprzedaży" posiadanych przez niego udziałów w sp. z o.o. nie jest wystarczające w tym względzie. Dopiero zestawienie wskazanych przez Skarżącego zobowiązań pieniężnych z danymi obrazującymi aktualny stan jego majątku i prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem źródeł i wysokości generowanego dochodu, umożliwiłoby dokonanie oceny sytuacji finansowej Skarżącego pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Za niezasadne należało uznać również zarzuty naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W ocenie Skarżącego za przyjęciem istnienia w sprawie niebezpieczeństwa powstania nieodwracalnych skutków świadczy wydanie przez organ egzekucyjny upomnienia, z którego wynika – zdaniem Skarżącego – że kwoty, jakich dochodzić w ramach postępowania egzekucyjnego będzie organ zostały wyliczone z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. W tym zakresie należy stwierdzić, że powyższe zagadnienie nie podlega ocenie w prowadzonym postępowaniu dotyczącym rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu i nie wpływu na ocenę przez Sąd pierwszej instancji przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej. Podobnie na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a., który zdaniem Skarżącego polega na braku odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do sprzedaży udziałów spółce z o.o. przez samego Skarżącego, a nie w trybie egzekucji administracyjnej. Wobec przyjęcia przez NSA, co wskazano wyżej, że zbycie udziałów w trybie egzekucji administracyjnej nie uzasadnia przyznania tymczasowej ochrony w trybie art. 61 P.p.s.a., to tym bardziej ochrona taka nie przysługuje w sytuacji, w której czynność zbycia takich udziałów podejmowana jest z inicjatywy samego Skarżącego. Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 61 § 3 P.p.s.a. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w sytuacji prawidłowego uznania przez Sąd pierwszej instancji braku zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanek uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony zarzut braku zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a. jest całkowicie bezzasadny. Jedynie na marginesie należy przypomnieć, że rozstrzygnięcie w kwestii przyznania ochrony tymczasowej z art. 61 P.p.s.a pozwala Sądowi na odmowę zastosowania tego przepisu nawet w sytuacji spełnienia jednej z przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. W świetle poczynionych wyżej ustaleń, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 P.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie Skarżącego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. .