I FZ 58/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1245/14 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 31 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1245/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek H. Spółki z o.o. w P. (dalej: "spółka", "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że wartość kapitału zakładowego spółki wynosi 600.000 zł, natomiast wartość będących w jej posiadaniu środków trwałych 659.126,48 zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła zyskiem w wysokości 174.849,87 zł. Jeżeli chodzi o stan jej rachunków bankowych, to zgodnie ze złożonym oświadczeniem wszystkie trzy rachunki spółki wykazują salda ujemne, tj. odpowiednio: -109.650,92 zł, -142.756,33 Euro, i -122.066,03 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną, wynikającą przede wszystkim z zajęcia jej rachunków bankowych, przez co wszystkie wpływy na te konta są przejmowane przez Izbę Celną w P. Odnosząc się do swojej sytuacji, skarżąca zaznaczyła także, że będące w jej dyspozycji środki trwałe są przedmiotem zabezpieczeń zaciągniętych przez nią kredytów lub zostały wyleasingowane. W związku z tym nie mogą być aktualnie zbyte. Ze złożonego oświadczenia wynika również, że swoją bieżącą działalność finansuje ona z kredytu obrotowego, którego termin spłaty przypada na 8 maja 2015 r. Niezależnie od powyższego we wniosku wskazano również, że dochody spółki są dla reprezentującej ją jedynym źródłem utrzymania rodziny, w tym dwójki dzieci. Skarżąca do swojego wniosku dołączyła szereg dokumentów źródłowych, obejmujących między innymi kopie składanych przez nią deklaracji VAT, z których wynika, że jej podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w październiku 2014 r. wyniosła 224.497 zł, natomiast we wrześniu tego samego roku 109.647 zł. Wpis od skargi wynosi 194 zł. Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek spółki stwierdził, że dysponuje ona środkami na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, ponieważ wartość jej majątku (wartość jej środków trwałych wynosi 659.126,48 zł) wielokrotnie przewyższa wysokość wszystkich potencjalnych kosztów sądowych, jakie mogą być związane ze sprawą. Co prawda skarżąca podniosła, że przedmiotowe składniki majątkowe nie mogą być aktualnie zbyte, jednakże trudno jest – w ocenie WSA - przyjąć, że niemożność zbycia odnosi się absolutnie do wszystkich składników majątkowych. Ponadto nie można wykluczyć możliwości pozyskania przez skarżąca potrzebnych środków w inny sposób, chociażby poprzez skorzystanie z pożyczki lub kredytu. Jak bowiem zaznaczyła sama skarżąca w uzasadnieniu wniosku, swoje bieżące wydatki finansuje z kredytu obrotowego, tak więc możliwość sfinansowania w ten sposób bieżących wydatków, w tym także kosztów sądowych w zainicjowanej przez nią sprawie, nie jest wykluczona. Ponadto, WSA uznał, że jak wynika z deklaracji VAT skarżącej spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą, notując obroty znacznych rozmiarów. Świadczy to więc o tym, że niezależnie od eksponowanych trudności, ciągle realizuje swoje zobowiązania, a twierdzenie o niemożności wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia. Za argument uzasadniający przyznanie spółce wsparcia nie sposób, w ocenie WSA również uznać faktu, że dochody spółki stanowią jedyne źródło utrzymania rodziny skarżącej, gdyż jedyna wspólniczka spółki posiada jeszcze udziały w innej spółce z o.o., a fakt nieodpłatnego zbycia przez nią udziału w kolejnej spółce (sp. j.) świadczy raczej o tym, że jej sytuacja nie jest tak zła, jak to zostało przedstawione we wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") poprzez przyjęcie przez Sąd, że nie wykazała, iż nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, podczas gdy z dokumentów zebranych w aktach sprawy wynika, że nie posiada jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania; - naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd, że przyznanie prawa pomocy wymaga spełnienia przez skarżącą innych jeszcze przesłanek , poza wykazaniem, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i że te przesłanki wynikają z art. 246 § 2 pkt 1/2 P.p.s.a., w sytuacji gdy przepis ten uzależnia przyznanie prawa pomocy jedynie od wykazania, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wobec tego należy, że w przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Za słuszne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji co do tego, że spółka nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Trzeba bowiem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że mimo trudnej – jak twierdzi skarżąca – sytuacji finansowej ciągle prowadzi ona działalność gospodarczą a z nadesłanych przez skarżącą deklaracji VAT-7 wynika, że jest to działalność na znaczną skalę. Zatem skoro spółka – mimo ciążących na niej zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych – dysponuje środkami, które pozwalają jej na wygenerowanie w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej obrotu w związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie wygospodarować środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które to koszty na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty wpisu od skargi w wysokości 194 zł. Nie można bowiem uznać, że koszty prowadzonej działalności gospodarczej i zobowiązania cywilnoprawne spółki mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami natury publicznoprawnej, a takim jest obowiązek uiszczenia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że o tym, iż skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych w sprawie świadczy nie tylko wartość majątku spółki, lecz również rozmiar obrotów spółki. Za taką oceną przemawia także okoliczność, że wartość majątku spółki wielokrotnie przewyższa wysokość wszystkich potencjalnych kosztów sądowych, jakie mogą być związane ze sprawą. A powyższego, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, nie zmienia także to, że składniki majątkowe nie mogą być aktualnie zbyte z uwagi na ich zajęcie przez Izbę Celną, ponieważ skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i może w ten sposób zdobyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych. Z tych też względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.