I FZ 565/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 886/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 marca 2015 r. Sąd podkreślił, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania. Oznacza to, że brak dokumentów źródłowych – innych niż samo oświadczenie na urzędowym formularzu PPF – oznacza, że strona nie obaliła domniemania, iż jest w stanie pokryć koszty postępowania. Z treści formularza wynika bowiem, że strona skarżąca od kilku lat w ogóle nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów, co w wypadku przedsiębiorcy jest sytuacją nietypową. WSA stwierdził, że z uwagi, iż strona skarżąca uchylała się od przedstawienia żądanych od niej informacji i dokumentów jak również to, że oświadczenie strony było niewystarczające, a sam fakt złożenia deklaracji przez osobę podpisaną pod oświadczeniem o zapoznaniu się z treścią przepisów Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań nie ma wpływu na ocenę wiarygodności oświadczenia, to w ocenie Sądu powołane wyżej okoliczności trafnie uzasadniają odmowę przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że wydając zaskarżone postanowienie Sąd naruszył art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. poprzez brak przyznania prawa pomocy w sytuacji, w której strona skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie może zostać uwzględnione. Przechodząc do rozważenia zasadności zażalenia, należy wskazać, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (w obu zakresach) spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (zob.: postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob.: postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, Sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji majątkowej; nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w p.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, bowiem tylko strona ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu aktualnych możliwości płatniczych skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów strona skarżąca nie wywiązała się, stwierdzając w piśmie z dnia 10 lipca 2015 r. (odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji), że żądanymi dokumentami nie dysponuje. Wyczerpujących informacji nie nadesłała również łącznie ze złożonym sprzeciwem i w dalszej kolejności – rozpoznawanym zażaleniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należało się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że samo złożenie wniosku z zawartym oświadczeniem o zapoznaniu się z treścią przepisów Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań nie miało wpływu na ocenę wiarygodności oświadczenia. Skoro zatem strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, postanowienie Sądu należało uznać za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.