I FZ 466/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 636/14 odmawiające zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 lutego 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

Zażalenie Z. S. dotyczy postanowienia z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 636/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił zmiany postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż osiągane dochody, które i tak w większości przeznacza na spłatę zadłużenia z tytułu zaległości w podatku VAT, nie pozwalają jej na uiszczenie kosztów sądowych. W pierwszym kwartale 2015 r. osiągnął przychód w kwocie 19.318,66 zł. Skarżący oświadczył, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów – pomaga jedynie wnioskodawcy w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Na wyłącznym utrzymaniu skarżącego pozostaje więc jego żona i dwoje dzieci, które kontynuują naukę, nie osiągają żadnego dochodu i skarżący ponosi koszty ich edukacji. Poza tym, to właśnie skarżący ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem i funkcjonowaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Opłata sądowa od skargi kasacyjnej wynosi ponad 17.000 zł, a taką kwotą skarżący nie dysponuje. Skarżący wskazał, że na dochód wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy składa się zysk z prowadzonej działalności gospodarczej, w kwocie około 23.160,44 zł miesięcznie. Skarżący dodał, że jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 120 m2, nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Oświadczył, że od dnia 28 sierpnia 2013 r. pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku skarżący nadesłał kopię zestawienia obrotów i sald za marzec, kwiecień i maj 2015 r., kserokopie wyciągów bankowych za marzec, kwiecień i maj 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 31 maja 2015 r., raport kasowy firmy skarżącego na koniec maja 2015 r. oraz ewidencję środków trwałych firmy. Do akt sprawy złożył również zeznanie PIT-36 za 2014 r. żony, kopię książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., umowę najmu lokalu mieszkalnego i wyciągi bankowe za marzec, kwiecień i maj 2015 r., zeznanie podatkowe PIT-37 za 2014 r. syna skarżącego i jego umowę o pracę zawartą w dniu 1 kwietnia 2015 r. z firmą skarżącego. Jednocześnie stwierdził, że wszystkie rachunki są wolne od zajęć, ponieważ zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. zostały rozłożone na raty w wysokości 15.000 zł miesięcznie – na okres do dnia 15 kwietnia 2016 r. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, ani lokat na swoje nazwisko. Wszystkie jego rachunki bankowe są rachunkami bankowymi, które posiada jego firma. Skarżący wskazał również, że nieruchomości rolne, których jest właścicielem, nie są użytkowane rolniczo, stanowią obecnie ugory i nieużytki. Nie przynoszą one żadnych dochodów, lecz generują straty. Na utrzymanie rodziny i studiującego syna skarżący wydaje miesięcznie kwotę około 5.000 zł Wskazując na motywy swojego orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący skorzystał już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. oddalił zażalenie na to postanowienie. Oceniając wniosek o zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy Sąd wskazał, że z przedłożonej książki rozchodów i przychodów za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r. wynikało, iż małżonka skarżącego wynajmuje lokal użytkowy o powierzchni 147,40 m2 S. K., która prowadzi w nim dwa gabinety do pielęgnacji rąk i stóp oraz dwustanowiskowy salon fryzjerski (czynsz najmu wg umowy wynosi 500 zł). Jednocześnie wynajmuje ona mieszkanie M. R. (czynsz najmu – 1.700 zł). Z książki tej wynikało również, że żona skarżącego świadczy inne usługi lokalowe, jak np.: okazjonalny wynajem sali, czy też nocleg dla osób fizycznych. Sąd zauważył, że jest to w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego, który konsekwentnie podtrzymuje, iż jego żona nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Również wbrew oświadczeniom skarżącego jego syn osiąga dochód. Z jego zeznania podatkowego za 2014 r. wynikało, że przychód w tym roku zamknął się w kwocie 13.577,71 zł. Sąd dodał ponadto, że skarżący spłaca rozłożone na raty zaległości podatkowe, ponadto wraz z małżonką są właścicielami wielu nieruchomości. W szczególności Sąd zwrócił uwagę na budynek, w którym znajduje się hotel niebędacy, zgodnie z oświadczeniami skarżącego, własnością ani jego, ani jego żony. Skarżący nie podał adresu ani KW tej nieruchomości. Jednakże w piśmie z 5 marca 2015 r. (tak samo jak w piśmie z 4 grudnia 2013 r.) do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. skarżący oświadczył, że wykazując dobrą wolę poddał dobrowolnie w zabezpieczenie ośrodek "P." w K., o wartości 8.000.000 zł, który według jego oświadczenia figuruje jako majątek w KW na nazwisko S. Z. Nieruchomości tej skarżący nie wyjawił ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w spisie nieruchomości zawartym w sprzeciwie. Dodatkowo we wspomnianym już piśmie do NUS w K. z 5 marca 2015 r. skarżący wskazał jako uzasadnienie wniosku o obniżenie raty podatku VAT z 20.000 zł na 15.000 zł spadek sprzedaży, wzrost zysku w stosunku do roku poprzedniego z uwagi na m.in. ograniczenie kosztów zmniejszenie stawek amortyzacji. Oświadczył ponadto, że jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie w stosunku do poprzedniego wniosku (z 4 grudnia 2013 r.). Dodatkowym uzasadnieniem obniżenia raty podatku VAT było dokonanie częściowej wymiany parku maszynowego w firmie skarżącego. Skarżący nie posiadał ponadto żadnych zadłużeń z tytułu kredytów bankowych. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej dofinansowanie z budżetu Państwa. Fakty, na które skarżący się powołał nie były spójne a nawet pozostawały ze sobą w sprzeczności. Zdaniem Sądu, niedopuszczalne byłoby przyznanie prawa pomocy i przerzucenie ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa w sytuacji, gdy skarżący zaoszczędzone w ten sposób środki zainwestowałby w wymianę parku maszynowego we własnej firmie. Sąd nie miał wątpliwości, że skarżący może w ramach prowadzonej działalności wygospodarować kwotę 17.439 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zdecydowana większość jego dochodów jest przeznaczana na spłatę zaległości w podatku VAT. Wszystkie nieruchomości i udziały w nieruchomościach są obciążone hipoteką przymusową, więc skarżący nie może nimi swobodnie rozporządzać. Skarżący nawiązał również do dochodów żony z tytułu świadczenia usług lokalowych. Wskazał, ze mają one charakter doraźny i tymczasowy, więc nie stanowią stałego źródła dochodów. W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił na czym oparł twierdzenie, że skarżący jest w stanie w ramach prowadzonej działalności wygospodarować kwotę 17.439 zł na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Na wstępie należy zaznaczyć, że kwestia zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych była już przedmiotem analizy w niniejszym postępowaniu. Sytuację majątkową skarżącego badały sądy obu instancji. Wniosek skarżącego został oddalony postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. Zażalenie na to postanowienie oddalił tut. Sąd postanowieniem z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I FZ 376/14. Na obecnym etapie postępowania kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy słusznie został potraktowany jako wniosek o zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w tej kwestii. Podkreślenia wymaga, że uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe, jednakże strona musi wykazać, iż jej sytuacja finansowa na tyle się pogorszyła, że wnioskodawca zasługuje na dofinansowanie z Budżetu Państwa (zwolnienie od kosztów sądowych). Stanowi o tym wprost art. 165 Ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie do pogorszenia sytuacji materialnej skarżącego nie doszło, a zatem brak było podstaw aby Sąd pierwszej instancji mógł zmienić swoje dotychczasowe, prawomocne orzeczenie. Sąd pierwszej instancji słusznie bowiem zwrócił uwagę na fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. obniżył skarżącemu ratę spłaty zaległości w podatku VAT z 20.000 na 15.000 zł. Miesięczne wydatki skarżącego względem poprzednio ocenianego stanu faktycznego uległy zatem zmniejszeniu. Sąd dostrzegł ponadto, że wnosząc o zmianę wysokości rat skarżący poinformował o dokonanych modernizacjach parku maszynowego oraz o tym, iż jego sytuacja finansowa od końca 2014 r. nie uległa zmianie. W toku niniejszego postępowania wpadkowego okazało się również, że żona skarżącego uzyskuje przychody z tytułu stałego wynajmu lokali użytkowych oraz okazjonalnego wynajmu sali, czy też usług noclegowych, czego w postępowaniu zakończonym postanowieniem z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I FZ 376/14 sądy obu instancji nie brały pod uwagę. Powyższe okoliczności nie dość, że w oczywisty sposób wpływają na ocenę zmiany sytuacji materialnej skarżącego to zostały przez Sąd pierwszej instancji wskazane jako element nieścisłości między treścią dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a składanymi przez skarżącego oświadczeniami. Wątpliwości w tym zakresie skarżący jednak nie wyjaśnił. Odniósł się jedynie do świadczeń o charakterze okazjonalnym, które w jego błędnym mniemaniu, nie mają znaczenia dla zasadności zwolnienia go od kosztów sądowych. Uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej ma bowiem również charakter jednorazowego świadczenia. Do jego zapłaty można zatem wykorzystać również dochód osiągany okazjonalnie. Podkreślenia wymaga, że instytucja procesowa przewidziana w art. 165 Ppsa nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawy (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 Ppsa, nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Zarówno bowiem wniosek, ani rozpoznawane zażalenie nie zawierały jakichkolwiek dowodów potwierdzających twierdzenia wskazujące na zaistnienie takiej zmiany (pogorszenie się sytuacji finansowej skarżącego). Co więcej, w przedstawionej dokumentacji oraz złożonych oświadczeniach pojawiły się nieścisłości, które w kontekście ewentualnego zwolnienia od kosztów sądowych świadczyły również przeciw skarżącemu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy uzasadniających zmianę postanowienia ostatecznego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.