I FZ 462/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1262/15 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 kwietnia 2015 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług od października 2009 r. do marca 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zażalenie H. W. dotyczy postanowienia z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1262/15, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił stronie skarżącej wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od października 2009 r. do marca 2010 r. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku strony Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie został on należycie uzasadniony. Sąd podkreślił, że strona skarżąca nie wykazała, iż wykonane decyzji spowoduje wyrządzenie znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki. W ocenie Sądu, za wstrzymaniem nie może przemawiać zasadność zarzutów skierowanych przeciwko wydanej w stosunku do strony decyzji, a tego rodzaju argumenty stanowiły podstawę wniosku strony. Ponadto Sąd wskazał, że za uwzględnieniem wniosku strony o wstrzymanie nie może przemawiać trudna sytuacja materialna skarżącego. Wniosek strony o przyznanie prawa pomocy został bowiem oddalony mocą postanowienia z dnia 21 sierpnia 2015 r. Na powyższe orzeczenie strona skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Strona podniosła zarzut naruszenia art. 61 § 3 Ppsa poprzez jego niezastosowanie i odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wyjaśnił, że w sformułowanym wniosku wskazywał na okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania decyzji. Odnosił się bowiem do swojej sytuacji majątkowej, która, jego zdaniem, uzasadniała zwolnienie go od kosztów sądowych. Dodał, że w aktach sprawy znajdują się stosowne dokumenty, które ten fakt potwierdzają, tj. urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca podkreśliła, że nie było przy tym zasadne odwoływanie się do okoliczności nieprzyznania w sprawie prawa pomocy, gdyż było to wynikiem nienależytego uzasadnienia wniosku w tym przedmiocie. Skarżący podkreślił, że nie posiada środków odpowiadających wymaganym zobowiązaniom publicznoprawnym, co przesądza o istnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W myśl art. 61 § 3 Ppsa sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z powołanego przepisu wynika, że na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności tylko częściowo jest oparty na zasadzie skargowości. Zasada ta obowiązuje jedynie w zakresie wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Obowiązek kierowania się zasadą skargowości kończy się jednak na etapie wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania. W dalszej części postępowaniem w tym przedmiocie rządzi zasada oficjalności, z którą wiążą się określone obowiązki sądu. Na etapie rozpoznawania wniosku sąd winien wziąć pod rozwagę również te okoliczności, które nie zostały powołane przez skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 155/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak przyjęcie takiego poglądu nie może prowadzić do całkowitego zwolnienia strony z podania jakichkolwiek okoliczności mających uzasadniać wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i w konsekwencji do przerzucania w całości ciężaru wskazania tych przesłanek na sąd administracyjny. Wskazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania chociażby okoliczności, które sąd rozpoznając wniosek mógłby ocenić. W tym celu można odwołać się do informacji znajdujących się w aktach sprawy, lecz nie w tak ogólnikowy sposób w jaki uczynił to skarżący. W przedmiotowej sprawie analiza wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji potwierdza stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił w dostateczny sposób przesłanek określonych w art. 61 § 3 Ppsa. Złożony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji faktycznie nie zawierał argumentów, które mogłyby przemawiać za koniecznością przyznania skarżącej ochrony tymczasowej. Strona skarżąca jedynie ogólnikowo odwołała się do trudnej sytuacji finansowej, co w kontekście prawidłowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, okazało się niewystarczające. Ponadto zasadnie zwrócono stronie uwagę, że względy dotyczące zasadności zarzutów stawianych przez wnioskodawcę zaskarżonej decyzji nie mogą stanowić skutecznego uzasadnienia przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu bądź czynności. Wynika to wprost z treści ww. przepisu ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, że z rozpatrywanego przez Sąd I instancji wniosku oraz zarzutów zawartych w zażaleniu wynikało, że niekorzystnych dla siebie następstw wykonania zaskarżonej decyzji strona skarżąca upatruje nie tyle w samym jej wykonaniu, co raczej w niemożliwości jego wykonania z uwagi na trudną sytuację finansową, w której się znajduje. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przesłanki z art. 61 Ppsa nie są przesłankami tożsamymi z tymi przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy. Przychylając się do argumentacji strony skarżącej należałoby przyjąć bowiem założenie, że każdorazowe przyznanie prawa pomocy pociągałoby za sobą, praktycznie konieczność jednoczesnego uwzględnienia wniosku w zakresie wstrzymania wykonania określonego aktu. Ustawodawca regulując instytucję wskazaną w art. 61 § 3 Ppsa posłużył się jednak odmiennymi kryteriami ocennymi niż tymi przewidzianymi dla instytucji przyznania prawa pomocy, co wynika expressis verbis z treści przepisów regulujących obie instytucje procesowe. Należy jednocześnie zaznaczyć, że system prawa zawiera pewne mechanizmy zabezpieczające, choć w minimalnym zakresie, byt podmiotów, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Tego rodzaju regulacje ustawodawca wprowadził zarówno do ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) np. w art. 8 – 10, jak i do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) – przede wszystkim art. 139-141 – zawierają mechanizmy zabezpieczające dłużnikowi, choć w ograniczonym zakresie – środki egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać też należy, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 Ppsa). Strona będzie miała zatem zapewnione środki wolne od zajęć zapewniające minimum egzystencji. W związku z powyższym przyjąć należało, że art. 61 § 3 Ppsa został w sprawie prawidłowo zastosowany. Skarżący nie wykazał bowiem, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować następstwo którejkolwiek z przesłanek, wymienionych w powołanym przepisie. Działania skarżącego na etapie wniosku oraz zażalenia sprowadzają się w zasadzie do "zlecenia" Sądowi samodzielnego poszukiwania okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie powołanego przepisu. Tymczasem to nie Sąd, lecz strona skarżąca powinna wiedzieć, jakie konkretne nieodwracalne skutki może za sobą pociągnąć wykonanie zaskarżonego aktu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji