I FZ 43/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. sp. z o.o. spółki jawnej w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I SPP/Łd 58/19, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2019 r. w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. spółki jawnej w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 31 października 2018 r., nr [....] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r. oraz I kwartał 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Przedmiot zażalenia Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I SPP/Łd 58/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z wniosku N. sp. z o.o. spółka jawna w Z. (dalej: Spółka lub Skarżąca) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2019 r. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji 1) w dniu 10 lipca 2019 r. Skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od wymienionego postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, że nie doręczono jej tego orzeczenia; dowiedziała się o nim z otrzymanego w dniu 3 lipca 2019 r. wezwania do uiszczenia wpisu od skargi; dodała, że w okresie kwiecień-maj 2019 r. skutecznie odbierała korespondencję od różnych podmiotów, w tym od Sądu pierwszej instancji i gdyby korespondencja z tym postanowieniem referendarza była doręczana w trybie awizo, niewątpliwie zostałaby podjęta z placówki pocztowej; - Skarżąca poinformowała, iż złożyła do Poczty Polskiej S.A. reklamacje w zakresie doręczenia przesyłek, które jednak na dzień złożenia wniosku nie zostały rozpoznane; do wniosku załączyła kserokopie złożonych reklamacji oraz dowodów doręczenia Spółce innej korespondencji w okresie kwiecień-maj, a także wydruk ze strony internetowej Poczty Polskiej; 2) postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SPP/Łd 58/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Spółce przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. W orzeczeniu tym Sąd przyjął, że: - postanowienie referendarza weszło do obiegu prawnego, przy zastosowaniu fikcji doręczenia, w dniu 31 maja 2019 r.; - Spółka nieuprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu; nie zostały przedstawione przez nią okoliczności, które stanowiłyby o niemożności odebrania awizowanej przesyłki i dokonania czynności w zakreślonym terminie; 3) Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu zażalenia Spółki - postanowieniem z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt I FZ 226/19 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 24 lipca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu NSA wskazał w szczególności, że: - ocena merytoryczna wniosku o przywrócenie terminu pod kątem przesłanek z art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) była szczątkowa i nie mogła zostać uznana za prawidłową; - Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że dokonanie doręczenia zgodnie z wymogami art. 73 P.p.s.a. nie oznacza automatycznie, że Skarżąca faktycznie została powiadomiona o adresowanym do niej piśmie; adresat pisma doręczonego w świetle przesłanek z powołanego przepisu, który np. mimo odpowiednich adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie miał informacji o nadejściu pisma, może się zatem uchylić od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu; - tymczasem Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w konkretny sposób do argumentacji Skarżącej z wniosku o przywrócenie terminu (brak awiza, odbieranie innej korespondencji w tym czasie, również w placówce pocztowej po otrzymaniu awizo, złożenie reklamacji odnośnie spornej przesyłki); 4) zarządzeniem z dnia 12 listopada 2019 r. wezwano Skarżącą do nadesłania odpowiedzi Poczty Polskiej S.A. na reklamacje złożone przez Spółkę w dniu 10 lipca 2019 r. (zgłoszenia nr: [....] i [...]). W odpowiedzi na wezwanie Spółka nadesłała odpowiedzi Poczty Polskiej z dnia 19 lipca 2019 r. 2.1. Motywy zaskarżonego postanowienia z dnia 13 grudnia 2019 r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd ten podał, że: - twierdzenie Spółki, iż w kwietniu i maju 2019 r. odbierała różnoraką korespondencję od wielu podmiotów w żaden sposób nie wskazywało, aby Spółka dochowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw; - samo oświadczenie prezesa zarządu Spółki, iż wie, jak ważne jest odbieranie korespondencji ze względu na dobro Spółki, czy okoliczność, że to na jej adres przychodziła w okresie kwietnia i maja 2019 r. korespondencja od różnych podmiotów nie było wystarczające, aby uznać, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody której Spółka nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku; - ponadto powołane okoliczności nie wskazywały, aby osoba uprawniona do reprezentowania Spółki nie mogła, przy zachowaniu należytej staranności, skontaktować się (np. telefonicznie) z Sądem w celu uzyskania informacji o stanie niniejszej sprawy, a następnie podjąć stosowane czynności; - uchybienie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 14 maja 2019 r. nie nastąpiło bez winy Skarżącej; - w świetle wskazanych wyżej okoliczności nie doszło również do obalenia domniemania zastępczego doręczenia przesyłki (art. 73 § 4 P.p.s.a.) 3. Zażalenie W zażaleniu Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu, względnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zarzuciła w nim naruszenie: 1) art. 87 § 2 P.p.s.a. przez: - wadliwie przyjęcie, że Spółka nieuprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy; - uznanie, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności ma charakter wyjątkowy; - wadliwą ocenę faktu, iż w tożsamym okresie Spółka odbierała korespondencję, zaś jej wspólnicy regularnie odwiedzali placówkę pocztową, wobec czego brak informacji dla Spółki o pozostawieniu do odebrania przesyłki wynikał wyłącznie z zawinionego zaniechania Poczty Polskiej, nie zaś działania Skarżącej; 2) art. 190 P.p.s.a. przez niezastosowanie się do wiążącej wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 4.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego i możliwego zarazem w danych warunkach wysiłku. Przywołane regulacje formułują podstawowe warunki zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Podkreślenia jednak wymaga, że aby termin mógł zostać przywrócony musi dojść do jego uchybienia. Stan taki wymaga jednoznacznego i niewątpliwego stwierdzenia, czy i kiedy termin rozpoczął swój bieg. W rozpoznanej sprawie spór koncentrował się wokół terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza, który to termin determinowany był datą skutecznego doręczenia Spółce postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2019 r. (jego odpisu z uzasadnieniem). 4.3. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjął, że wprowadzenie do obrotu prawnego tego postanowienia nastąpiło w ramach art. 73 P.p.s.a. Przepis ten przewiduje fikcję prawną doręczenia pisma, która ziszcza się na skutek jego nieodebrania w terminie czternastu dni, po uprzednim dwukrotnym tzw. awizowaniu (tj. poinformowaniu o nadejściu przesyłki i możliwości jej odbioru w określonym miejscu i czasie). Ocena Sądu pierwszej instancji wyrażona na tym polu była prawidłowa. Z akt sądowych wynika, że przesyłka zawierająca postanowienie z dnia 14 maja 2019 r. wysłana została droga pocztową w dniu 15 maja 2019 r. Zgodnie z adnotacjami na kopercie, przesyłkę awizowano po raz pierwszy w dniu 17 maja 2019 r., natomiast w dniu 4 czerwca 2019 r., po uprzednim powtórnym awizowaniu, przesyłkę zwrócono do nadawcy jako niepodjętą w terminie. Obie z wymienionych informacji opatrzone zostały podpisem doręczającego. Na przekazanym do sądu dokumencie - "Potwierdzenie odbioru" dołączonym do koperty, w której przesłano odpis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem, pracownik poczty umieścił informację, że przesyłki nie doręczono, pozostawiono ją w placówce pocztowej, o czym w dniu 17 maja 2019 r. umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. 4.4. Spółka we wniosku o przywrócenie terminu podnosiła, że nie otrzymała obu awiz, a o nieprawidłowościach związanych z doręczaniem przesyłki świadczyć miało to, że dostarczano jej inną korespondencję, którą odbierała. Motywy Spółki miały na celu wykazanie, że postanowienie referendarza nie zostało jej doręczone; tkwiło w nich bowiem stwierdzenie o "niedoręczeniu korespondencji". Z drugiej zaś strony, zawarto w nich odniesienia do braku wiedzy Spółki o przesyłce ("albowiem awiza nie były Spółce przekazywane"). Motywy te Spółka postrzegała jako okoliczności świadczące o niezawinieniu w uchybieniu terminowi. Sąd pierwszej instancji - realizując ocenę prawną z postanowienia NSA z dnia 24 października 2019 r., którym przekazano sprawę do ponownego rozpoznania - poczynił rozważania w zakresie zastosowania instytucji przywrócenia terminu w powoływanych przez Spółkę okolicznościach. Nie kwestionując na tym etapie postępowania takiego zabiegu, jako będącego następstwem wiążącego orzeczenia NSA, argumentację Sądu pierwszej instancji uznać należało za trafną. Motywy Spółki nie mogły odnieść zamierzonego skutku, gdyż nie obalały tego, że procesowi zawiadamiania adresata o nadejściu przesyłki nie towarzyszyły nieprawidłowości. Odnotować należało, że Spółce doręczono skutecznie postanowienie referendarza i tym samym otworzył się bieg terminu do jego zaskarżenia. Podana okoliczność odbiór przez Spółkę innej korespondencji z placówki pocztowej, nie stanowiła o braku winy Spółki w nieterminowym złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza. Nie zachodził między nią a uchybioną czynnością związek przyczynowo-skutkowy, w sytuacji gdy skuteczne było doręczenie Spółce postanowienia referendarza. W odpowiedzi Poczty Polskiej S.A. na reklamację Spółki stwierdzono, że "[...] Z wyjaśnień pracownika wydającego przesyłki w placówce oddawczej wynika, że z uwagi na dużą ilość klientów każdego dnia i upływ czasu nie pamięta konkretnej sytuacji nie wydania w/w przesyłki. [...] pełnomocnicy firmy N. Sp. z o.o. zgłaszający się po odbiór z awizem nie odbierają wszystkich zalegających przesyłek w urzędzie do odbioru w danym dniu. Odbierają je wybiórczo, dlatego też przesyłka nr [....] po upływie terminu odbioru została zwrócona do nadawcy w dniu 04.06.2019 r. jako nie podjęta". Z pisma tego płynie wniosek, że Spółka wybiórczo odbierała przesyłki, a podane w nim fakty nie wskazują, aby wystąpiła wobec Spółki nagła i trudna do przezwyciężenia przeszkoda uniemożliwiająca Spółce złożenie rzeczonego sprzeciwu. Podsumowując, słuszna była finalna ocena Sądu pierwszej instancji co do nieuprawdopodobnienia przez Skarżącą braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 maja 2019 r. Sąd ten zrealizował wskazania zawarte w postanowieniu NSA z dnia 24 października 2019 r., w którym wytknięto, że Sąd (w pierwotnym postanowieniu z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SPP/Łd 58/19 - zob. pkt 2 ppkt 2 niniejszego uzasadnienia) "nie odniósł się w konkretny sposób do argumentacji Skarżącej z wniosku o przywrócenie terminu (brak awiza, odbieranie innej korespondencji w tym czasie, również w placówce pocztowej po otrzymaniu awiza, złożenie reklamacji odnośnie do spornej przesyłki" i zalecono, aby "rozpoznając ponownie wniosek spółki sąd pierwszej instancji dokonał analizy argumentacji przedstawionej w tym wniosku i w zażaleniu (w tym dokumentów załączonych do zażalenia) oraz ocenił na tej podstawie, czy całokształt wywodów skarżącej może świadczyć o uprawdopodobnieniu, że do uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu doszło bez jej winy". Motywy w tym obszarze Sąd pierwszej instancji przedstawił na str. 8/9 zaskarżonego postanowienia z dnia 13 grudnia 2019 r. 4.5. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.