I FZ 42/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 586/03, w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 17 stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od września do grudnia 1998 r., zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 586/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jego skargi na decyzję Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 stycznia 2003 r., Nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od września do grudnia 1998 r., zaległości podatkowej i odsetek zwłokę. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że sytuacja finansowa J. B. nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jego wniosku. Nie sposób bowiem przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść wydatku w kwocie 100 zł unikając jednocześnie powstania skutków określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) Wskazano, że skarżący nabył prawa do emerytury w wysokości 2.075,34 zł brutto. Żona wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 794,22 zł netto oraz pozyskuje również dochód z wypłacanych przez skarżącego alimentów w wysokości 1000 zł. Nie bez znaczenia - w ocenie Sądu - był fakt, że prowadzi on działalność gospodarczą a mimo, że w roku 2006 r. poniósł stratę w wysokości 670.527, 00 zł nie zawiesił jej czy tez nie zamknął, co może świadczyć o jej rentowności. Podniesiono również, że wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się małżonków oraz dzieci (art. 23 i art. 87 k.r.o.) obowiązuje niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego. Wobec powyższego Sąd I instancji nie znalazł podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez skarżącego kwoty 100 zł przekracza jego możliwości finansowe. W zażaleniu na powyższe orzeczenie wniesiono o jego uchylenie w całości. Postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych a wyrażający się sprzecznością ustaleń Sądu I instancji z zebranym w sprawie materiale dowodowym i uznania zdolności skarżącego do poniesienia opłaty w kwocie 100 zł i jednocześnie ustalenia, że wydatki na utrzymanie skarżącego wynoszą kwotę równą kwocie dochodów (a alimenty zasądzone na rzecz żony skarżącego oraz emerytura żony przeznaczane są na potrzeby żony i syna i także wynoszą kwotę równą kwocie niezbędnego utrzymania tych osób). Podniesiono również, że nastąpiło naruszenie przepisów, tj. art. 255 u.p.p.s.a. wyrażające się jego niewłaściwym zastosowaniem poprzez dokonywanie ustaleń stanu majątkowego rodziny strony. Wskazano, że " o zwolnieniu strony od kosztów sądowych decyduje w zasadzie tylko jej własny stan majątkowy, a nie stan majątkowy współmałżonka" ( orz. SN z 2 marca 1957 r., III CZ 31/57,RPEiS 1958, s. 338 ) Dalej stwierdzono, że naruszono art. 23 k.r.o. poprzez błędną jego wykładnię oraz art. 51 i 51 k.r.o. poprzez ich niezastosowanie i rozstrzygnięcie o niezbędności ustalenia w postępowaniu o udzielenie pomocy nie tylko stanu rodzinnego strony, ale nadto stanu majątkowego małżonki stron. W uzasadnieniu środka zaskarżenia żalący dodatkowo wskazał, że wykazany w deklaracjach podatkowych dochód wynika z należności, które w rzeczywistości nigdy nie miały powstać, albowiem mają pochodzić z czynności prawnych bezwzględnie nieważnych - takie jest rozstrzygniecie organów podatkowych. Ponadto zaznaczył, że został wpisany na listę dłużników niewypłacalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty, formułowane przez stronę pod adresem zaskarżonego postanowienia odnoszą się przede wszystkim do dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, dotyczącego sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów skarżącego. W ocenie strony Sąd wyciągnął bowiem z przedstawionych przez stronę dokumentów i oświadczeń wnioski sprzeczne z logiką, nie uwzględnił też wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności i faktów. Ponadto bezzasadnie dokonał oceny przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy z uwzględnieniem sytuacji członków rodziny skarżącego, choć powinien ograniczyć się tylko do sytuacji strony. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trafnie zatem z tego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł obowiązek badania sytuacji rodzinnej, majątkowej i wysokości dochodów nie tylko skarżącego, ale też pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny. Przepis nakazuje bowiem jednoznacznie zbadanie sytuacji również rodziny strony. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 w zw. z art. 128 i 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: krio) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w zw. z art. 128 i 133 krio). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 u.p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). Odnosząc się dalej do argumentacji żalącego dotyczącej wykazanego dochodu w deklaracjach podatkowych to należy uznać je za niemające przesądzającego wpływu na ocenę sytuacji materialnej strony. Warte zauważenia jest bowiem, że Sąd I instancji dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskującego nie podnosił, iż dochód ten wpływa na zwiększenie możliwości płatniczych strony. Wskazał jedynie, że utrzymywanie działalności gospodarczej wobec jej ujemnych wyników może świadczyć o jej rentowności. Wobec powyższego tut. Sąd podziela stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że dochody pozyskiwane przez skarżącego (emerytura) oraz dochody małżonki (emerytura oraz alimenty) nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez skarżącego kwoty 100 zł przekracza jego możliwości finansowe. Tym samym zarzut błędnego ustalenia możliwości finansowych skarżącego i dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym uznaje za chybiony. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.