I FZ 414/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 498/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 17 lutego 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 498/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 17 lutego 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za poszczególne miesiące 2010 r. 2.1. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 9.718 zł wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są świadczenia emerytalne małżonków w łącznej wysokości ok. 4.400 zł, dochody z najmu lub dzierżawy rzędu 42.227 zł za rok ubiegły oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w postaci usług budowlanych. Z tego tytułu wnioskodawczyni w 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.074.172 zł, zaś jej dochód za 2012 r. wyniósł 1.228.150 zł. Z nadesłanego bilansu firmy za pierwsze trzy miesiące 2014 r. wynika, że wartość jej środków trwałych wynosi 3.615.056 zł, wartość aktywów obrotowych zamyka się kwotą 6.286.186 zł, w tym środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych stanowią kwotę 47.510 zł. W bieżącym roku podatkowym rachunek zysków i strat do końca marca obrazuje, że firma skarżącej przyniosła dochód w wysokości 102.260 zł, zaś jej obroty ustalone w oparciu o nadesłane deklaracje VAT-7 wyniosły w styczniu 1.087.539 zł, w lutym 323.104 zł, zaś w marcu 1.612.846 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką działek o powierzchni 3.3513 ha i 1 ha oraz działek stanowiących drogi dojazdowe. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wnioskodawczyni mieszka w domu będącym własnością jej córki na zasadzie prawa dożywocia. Miesięczne koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego strona określiła na kwotę ok. 3.000 zł, na którą w sezonie grzewczym składa się: opłata za gaz na poziomie ok. 750 zł, energia elektryczna ok. 130 zł, opłaty za telefon i cyfrową telewizję - ok. 150 zł, opłata za wodę i ścieki w granicach 60 zł. Dodatkowo wskazała, że wraz z mężem ponoszą wydatki na leki, rehabilitację i leczenie w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała, że obecnie ma zaciągnięte kredyty i pożyczki w różnych bankach, miesięczne raty związane z obowiązkiem ich spłaty wynoszą w sumie ok. 250.100 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni spłaca w ratach do urzędu skarbowego swoje zaległe zobowiązania w VAT i podatku dochodowym. Wysokość rat z tego tytułu wynosi ok. 63.000 zł. Spłaca także swoje zobowiązania związane z bieżąca działalnością firmy. Dostępne środki na rachunkach bankowych z tytułu kredytów w rachunkach bądź obrotowych wskazała w wysokości 353.515 zł. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek strony nie jest zasadny. Sąd ten dokonując porównania wysokości wymaganego wpisu z przedstawionymi przez stronę informacjami, stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Miesięczne dochody uzyskiwane przez wnioskodawczynię w zestawieniu z wysokością koniecznych kosztów utrzymania, których nie należy mylić z kosztami utrzymania działalności gospodarczej, wskazują zdaniem WSA, że jest ona w stanie wygospodarować środki potrzebne na pokrycie obciążających ją kosztów procesu. Wielkość obrotów prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej przeczy jej twierdzeniom o braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe w sprawie. Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać w ocenie Sądu pierwszej instancji jedynie okoliczność zapłaty należności z kwestionowanych decyzji podatkowych oraz konieczność spłaty wysokich kredytów bankowych i zobowiązań wobec kontrahentów, które mogą zachwiać płynnością finansową jej firmy. Okolicznością uzasadniająca przyznanie stronie prawa pomocy jest zaś zaistnienie sytuacji, w której uiszczenie kosztów sądowych doprowadzi do uszczerbku w dochodach strony skutkującego brakiem środków na pokrycie koniecznych kosztów utrzymania. Sąd pierwszej instancji wskazał też, że mimo trudności związanych z zajęciami na majątku wnioskodawczyni oraz koniecznością uiszczenia wynikających ze skarżonych decyzji kwot podatku, strona w dalszym ciągu prowadzi przynoszącą wysokie dochody działalność gospodarczą na dużą skalę, w ramach której obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Powyższe wskazuje, że część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej może wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu. O braku możliwości poniesienia kosztów postępowania nie przesądza także okoliczność spłacania przez skarżącą zaciągniętych kredytów. Biorąc bowiem pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów odnawialnych w rachunku bieżącym wskazuje na płynność finansową skarżącej. W ocenie WSA skarżąca będąca przedsiębiorcą i właścicielem znacznej wartości majątku nie należy do kręgu podmiotów ubogich, bez źródła utrzymania i majątku. Przyznania prawa pomocy nie może natomiast uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. 3. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) skutkujące odmową przyznania prawa pomocy, mimo istniejących ku temu uzasadnionych przesłanek. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie skarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem strony okoliczności przedstawione przez WSA nie przemawiają za odmową przyznania prawa pomocy, osiągane dochody wskazują zaś, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednorazowy wydatek rzędu 9.718 zł przekracza niemal siedmiokrotnie miesięczny dochód skarżącej. Nieruchomości posiadane przez stronę znajdują się w zastawie bankowym, co uniemożliwia swobodne dysponowanie nimi. W ocenie podatniczki nie można koncentrować się wyłącznie na dochodach uzyskiwanych przez jej przedsiębiorstwo, gdyż prowadzenie przedsiębiorstwa wiąże się z koniecznością inwestowania w nie, a także z koniecznością ponoszenia danin publicznoprawnych. Skarżąca wskazała też, że w razie oddalenia skargi wszelkie uzyskiwane przez jej przedsiębiorstwo zyski, będą musiały być przeznaczone na pokrycie zobowiązań podatkowych względem Skarbu Państwa. Zdaniem podatniczki tylko jej dochód winien być brany pod uwagę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tych przepisów postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. W tym przypadku chodzi o wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie przyjmuje się, że taki charakter wydatków mają niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Bezspornie za takie koszty można uznać wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, w tym opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę czy wywóz śmieci. 4.2. Biorąc powyższe pod uwagę, należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, który oceniał finansową, rodzinną i majątkową sytuację skarżącej pod kątem wskazanych przesłanek, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona przez stronę sytuacja wskazuje, że jej rodzina nie znajduje się na skraju ubóstwa. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżąca nie wykazała zaś, że jej rodzina znajduje się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa we wnioskowanym zakresie. Wręcz przeciwnie, jak wskazała skarżąca, posiada ona stałe źródło dochodu, nieruchomości i prowadzi firmę generującą zyski. Skarżąca nie wykazała, aby wydatki koniecznego utrzymania rodziny uniemożliwiały poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie są wymagane (wpis sądowy od skargi w wysokości 9.718 zł). 4.3. Skarżąca wskazała, że miesięczne koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3.000 zł, podała też, że miesięczny koszt leczenia i rehabilitacji to 1.000 zł. Gdyby brać pod uwagę, jak chce skarżąca w zażaleniu, jedynie dochód uzyskiwany przez skarżącą i jej męża ze świadczenia emerytalnego (4.400 zł), to można by przyjąć, że świadczenie to pozwala stronie zabezpieczyć jedynie wskazane przez nią wydatki. Z takim rozumowaniem nie można się jednak zgodzić, bowiem strona uzyskuje przychody nie tylko ze świadczenia emerytalnego. Oceniając zaś sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy, należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na wysokość dochodów (np. wynagrodzenie za pracę, świadczenia emerytalne czy rentowe, pożytki cywilne, zyski z prowadzonej działalności gospodarczej, spadki, oszczędności), a nie tylko jedno źródło dochodu. W tym zakresie kluczową kwestią jest to, że skarżąca prowadzi firmę w branży budowlanej, która uzyskuje znaczne dochody. W 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.074.172 zł, a w styczniu, lutym i marcu 2014 r. 102.260 zł. Za pierwsze trzy miesiące 2014 r. wartość środków trwałych firmy wynosi 3.615.056 zł, a wartość aktywów obrotowych to 6.286.186 zł, w tym środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 47.510 zł. Dodatkowo strona podała, że dostępne środki na rachunkach bankowych z tytułu kredytów: w rachunkach bądź obrotowych wynoszą 353.515 zł. Rozważając więc, czy skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy uwzględnić wskazane kwoty. W rezultacie dochodzi się do konkluzji, że uiszczając wymagany na tym etapie postępowania wpis od skargi w wysokości 9.718 zł, skarżąca nie narazi na uszczerbek koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Oceny tej nie zmienia fakt, że brak jest możliwości swobodnego dysponowania nieruchomościami, które znajdują się w zastawie bankowym. Strona wskazuje zresztą również na dochody z najmu lub dzierżawy w wysokości 42.227 zł za 2013 r. 4.4. Nie można też zgodzić się z argumentacją strony co do preferencyjnego traktowania przez nią innych niż koszty sądowe wydatków, w tym na inwestycje, bieżące, zaległe i przyszłe należności prywatnoprawne i publicznoprawne. Zobowiązania te nie korzystają bowiem z pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Strona postępowania, która prowadzi działalność gospodarczą o znacznych dochodach, ma możliwość zabezpieczenia środków na postępowanie sądowe, nie zaznając uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Subiektywne odczucie skarżącej, że jest osobą ubogą, nie implikuje konieczności udzielenia jej pomocy kosztem wszystkich podatników. Taką podstawę daje bowiem jedynie spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., do czego - jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji - w tej sprawie nie doszło. 5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.