I FZ 409/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 868/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 868/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy W. G. (dalej jako "skarżący") podał, iż jest w trudnej sytuacji finansowej w związku z zaprzestaniem od sierpnia 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Oświadczył, że jest zarejestrowany jako bezrobotny z prawem do zasiłku w wysokości 794 zł, nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych, które mógłby spieniężyć. W codziennym utrzymaniu pomagają mu rodzice, ojciec spłaca zaciągnięte kredyty, których miesięczne raty wynoszą ok. 1.900 zł, matka pomaga w regulowaniu bieżących zobowiązań. Jako stałe koszty wymienił opłaty za mieszkanie – 260 zł, gaz – 350 zł, prąd – 120 zł. Do wniosku załączy faktury za energię, zaświadczenie z Urzędu Pracy oraz harmonogram spłaty kredytu. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. Sąd zobowiązał skarżącego do złożenia zeznania podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych (lokat) za ostatnie sześć miesięcy, zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych do chwili zakończenia działalności gospodarczej oraz wskazania kto ponosi koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika. Na powyższe wezwanie skarżący nie odpowiedział, natomiast do wniesionego sprzeciwu od postanowienia z dnia 7 lutego 2013 r. załączył wygenerowany elektronicznie wyciąg z saldem księgowym kredytu w banku BPH, PIT – 11 za 2012 r. z wykazanym dochodem brutto w wysokości 8.477 zł oraz wezwanie do zapłaty za gaz wystawione na matkę skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, że wobec nieuzupełnienia wniosku przez skarżącego Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia skarżącego postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 164/13 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Sąd wskazał na treść art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że skarżącego łączy już stosunek prawny z zawodowym pełnomocnikiem z wyboru. W tej sytuacji z uwagi na spełnienie się negatywnej przesłanki z art. 246 § 3 P.p.s.a. nie jest możliwe ustanowienie dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy. Brak było również w ocenie Sądu podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia i nadesłanych dokumentów wynika, że otrzymuje on zasiłek dla bezrobotnych (794 zł), a wszelkie zobowiązania (kredyty), koszty wyżywienia, bieżących opłat ponoszą pomagający mu finansowo rodzice. Skarżący nie jest więc osobą znajdującą się w szczególnej trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby nawet w części przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Uzyskiwany zasiłek w sytuacji gdy skarżący otrzymuje duże wsparcie finansowe od rodziców pozwala na partycypowanie w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 622 zł. Sąd wyjaśnił, że niezależnie od powyższego, skarżący nie wywiązał się w pełni z obowiązku wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej, zwłaszcza w zakresie złożenia, potwierdzonych przez bank wyciągów z rachunku bankowego, bądź zaświadczenia jego likwidacji. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako bezzasadne podlega oddaleniu. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, iż z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Pomimo wezwania skarżącego przez Sąd I instancji do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył on stosownych dokumentów, przede wszystkim zakresie potwierdzonych przez bank wyciągów z rachunku bankowego, bądź zaświadczenia jego likwidacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując na ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, który spoczywa na stronie składającej wniosek, oraz fakt zaniechania przez skarżącego przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Jak wynika z akt sprawy, koszty utrzymania skarżącego, w tym opłaty za czynsz, koszty wyżywienia oraz spłaty zobowiązań w postaci kredytów regulują wspierający go finansowo rodzice skarżącego. Co prawda w uzasadnieniu zażalenia skarżący podnosi, że w chwili obecnej nie otrzymuje już dochodu w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 794 zł miesięcznie, jednakże brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających twierdzenia skarżącego, w tym przypadku stosownego zaświadczenia z urzędu pracy, stwierdzającego czy nadal jest osobą bezrobotną, oraz czy otrzymuje jakikolwiek dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. W rezultacie należy uznać postanowienie Sądu I instancji o odmowie udzielenia prawa pomoc za prawidłowe. Słusznie bowiem przyjął Sąd I instancji, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.