I FZ 388/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 30 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I SA/Go 285/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt I SA/Go 285/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł skarżąca złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podniosła, że nie stać jej na poniesienie wpisu, ponieważ jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jej mąż pracuje uzyskując dochód ok. 5.000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 168 m², który jest obciążony kredytem hipotecznym. Nie ma innego majątku. Posiada zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości około 2.550 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącej oraz jej męża pozostają dwie córki (w wieku 21 i 11 lat). Skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a.) do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedstawiła zaświadczenie o statusie bezrobotnej, wyciągi z rachunku bankowego i odpis zeznania podatkowego za 2014 r. Poinformowała, że z mężem prowadzą odrębne gospodarstwa domowe oraz że w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, czym z kolei uzasadniała nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową męża. Jednocześnie oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania jej rodziny wynoszą 7.899 zł. Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że co prawda skarżąca wykazała, że obecnie nie posiada źródła dochodu i oszczędności - powyższe nie oznacza jednak, że jest ona pozbawiona również źródła utrzymania. Jak bowiem sama oświadczyła - wszystkie wydatki jej rodziny finansowane są przez jej męża P. K.. On z kolei posiada stałe źródło dochodów z tytułu pracy za granicą. Podkreślono, że skarżąca mimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów umożliwiających ocenę sytuacji finansowej i majątkowej jej męża. Za niewystarczające Sąd uznał samo oświadczenie skarżącej, że jej mąż uzyskuje dochód brutto ok. 5.000 zł i pokrywa wszystkie wydatki rodziny, których wysokość określiła na 7.899 zł. Zatem skarżąca zadeklarowała wydatki znacznie przekraczające dochody. To z kolei może uprawniać wniosek, że małżonkowie K. posiadają źródła finansowania wydatków niewskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia strony skarżącej z kosztów wpisu sądowego od skargi pomimo, że strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów wpisu sądowego. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że skarżącą nie posiada środków pieniężnych pozwalających na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi, gdyż obecnie nie ma ona źródeł dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Warto podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd I instancji trafnie wskazał, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia skorzystania przez nią ze zwolnienia od kosztów sądowych, także przy uwzględnieniu łącznej wysokości wszystkich wpisów należnych w trzech zainicjowanych przez skarżącą sprawach. Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane przez stronę okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Ponadto przedstawione przez skarżącą dane nie odzwierciedlały w sposób kompleksowy jej kondycji finansowej. Przede wszystkim, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, brak jest danych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej małżonka skarżącej. Skarżąca odnosząc się do dochodów małżonka wyjaśniła jedynie, że z uwagi na pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest w stanie udzielić żądanych informacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie zatem Sąd I instancji zwrócił uwagę, że obraz rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej nie był pełny, zaś przestawione dane i prezentowane twierdzenia nie uzasadniały stanowiska jakoby zgromadzenie środków na poniesienie kosztów postępowania było obiektywnie niemożliwe. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.