I FZ 380/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 545/17 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011, 2012 i 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 545/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", odmówił P. L., wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 20 lutego 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011, 2012 i 2013 r. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że w zawartym w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu podatkowego skarżący podniósł, że jest tzw. małym przedsiębiorcą, któremu prowadzone czynności egzekucyjne skutecznie uniemożliwiają prowadzenie działalności. Wskazał, że niemożność faktycznego wykonywania działalności (w jej normalnym zakresie) nie doprowadzi do niczego innego, jak do konieczności zakończenia działalności gospodarczej z powodu nieosiągania żadnych dochodów. Oznaczać to będzie utratę jedynego źródła utrzymania przedsiębiorcy, a rzutować będzie nie tylko na byt jego, ale i jego rodziny. Zaznaczył, że z momentem zamknięcia działalności gospodarczej stanie się obciążeniem dla Państwa (opieka socjalna, finansowanie przez Państwo w czasie pozostawania bez pracy składek na ubezpieczenie). Powyższe okoliczności, według strony, uzasadniały wystąpienie po stronie skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. istnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Końcowo skarżący stwierdził również, że w przypadku uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji, zwrot zobowiązania podatkowego wynikającego z zaskarżonej decyzji nie spowoduje rekompensaty zaistniałej szkody, gdyż z oczywistych względów skarżący nie będzie w stanie dalej prowadzić działalności na dotychczasowych warunkach. Zdaniem jednak WSA skarżący, w świetle przesłanek wynikających z art. 61 § 3 P.p.s.a., nie wykazał, że w stosunku do niego wstrzymanie wykonania decyzji jest uzasadnione. Jak bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji, uzasadnienie wniosku było zbyt ogólne, a argumentacja strony sprowadzała się w zasadzie do przytoczenia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji zawartych w art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz wskazania potencjalnie możliwych skutków dla strony w przypadku wykonalności tej decyzji - niemożność faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej i w konsekwencji konieczność zakończenia prowadzenia tej działalności, utratę źródła utrzymania. Uzasadnienie wniosku nie zawierało natomiast żadnych konkretnych informacji, tj. jakimi środkami finansowymi dysponuje skarżący i jakie mają one odniesienie do kwoty zaległości podatkowej określonej zaskarżoną decyzją, jakie są jego przychody i wydatki oraz jaki będzie miało na nie wpływ wykonanie przedmiotowego zobowiązania. Skarżący nie wskazał również, jaki jest jego stan majątkowy, nie udzielił informacji o posiadanych nieruchomościach, czy też wartościowych ruchomościach. Na poparcie wniosku skarżący nie przedstawił także żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej, które uczyniłyby tę argumentację wiarygodną. W zażaleniu na powyższe postanowienie, zastępujący skarżącego doradca podatkowy, wnosił o jego zmianę. Zdaniem autora zażalenia biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia, czyli 184.547,00 zł, wbrew twierdzeniom WSA w Bydgoszczy, we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, wykazano spełnienie wymaganych w art. 63 § 3 P.p.s.a., przesłanek - niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, skarżący był bowiem tzw. małym przedsiębiorcą, a dochody z prowadzonej działalności były jego jedynym źródłem utrzymania oraz stanowiły podstawowe źródło finansowania budżetu jego rodziny. W rozpoznawanym środku odwoławczym zauważono również, że skarżący zaprzestał wykonywania działalności 27 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Warunkiem jednak – o czym była mowa wyżej - wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II GZ 139/08, LEX nr 493849). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno przy tym odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzą przesłanki przemawiające za wstrzymaniem wykonania decyzji. Uzasadnienie wniosku nie zawierało żadnych konkretnych informacji, tj. jakimi środkami finansowymi dysponuje skarżący i jakie mają one odniesienie do kwoty zaległości podatkowej określonej zaskarżoną decyzją, jakie są jego przychody i wydatki oraz jaki będzie miało na nie wpływ wykonanie przedmiotowego zobowiązania. Skarżący nie wskazał również, jaki jest jego stan majątkowy, nie udzielił informacji o posiadanych nieruchomościach, czy też wartościowych ruchomościach. Na poparcie wniosku skarżący nie przedstawił także żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej, które uczyniłyby tę argumentację wiarygodną. Tymczasem wstrzymanie, wykonania decyzji uzasadniać mogą konkretne okoliczności będące wynikiem wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na aktualną sytuację majątkową strony, powodujące znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Strona musi zatem wykazać, że w powiązaniu z jej sytuacją majątkową, wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki z powodu wystąpienia tych konkretnych okoliczności. Nieprzedstawienie zatem przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, przy braku takich dokumentów w aktach sprawy, na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, uniemożliwiło WSA ocenę, czy wykonanie tej decyzji spowoduje u skarżącego, znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Mimo powyższej oceny zaskarżonego postanowienia WSA należy zauważyć, że w aktach sprawy, po jego wydaniu, skarżący swoją sytuację majątkową przedstawił przy wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 87 do 89 akt sądowych) z dnia 16 sierpnia 2017 r. W odpowiedzi na powyższy wniosek WSA w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 545/17 zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie. Nie można więc wykluczyć, mimo, iż przesłanki przyznania prawa pomocy nie są tożsame z przesłankami wymaganymi do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy mogą rzutować na odmienną ocenę ponownego wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący może więc rozważyć ponowienie takiego wniosku, który w związku ze złożoną skargą kasacyjną, na obecnym etapie postępowania, powinien być złożony do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.