I FZ 379/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 686/18 odrzucające skargę J. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 21 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 29 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 686/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. Ł. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 21 grudnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył skargę na ww. decyzję. Zarządzeniem z 20 marca 2018 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 30.599 zł – w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 2 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącego WSA w Warszawie postanowieniem z 29 maja 2018 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza sądowego. Następnie postanowieniem z dnia 5 lipca 2018 r. WSA w Warszawie odrzucił wniesione przez skarżącego zażalenie na postanowienie sądu z 29 maja 2018 r. Na podstawie zarządzenia z 29 sierpnia 2018 r. skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III z 20 marca 2018 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 30.599 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 31 sierpnia 2018 r. Termin do uiszczenia wpisu mijał 7 września 2018 r. Zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), Sąd odrzuca skargę, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis. W dokumentach księgowych WSA dotyczących opłat sądowych nie zidentyfikowano wpłaty do niniejszej sprawy (stan na 15 października 2018 r.). Ponieważ w terminie zakreślonym przez sąd, nie został uiszczony wpis od skargi, na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. WSA skargę odrzucił. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie go od wpisu w całości lub do wysokości kwoty, która w ocenie sądu jest możliwa do poniesienia przez skarżącego, zarzucił naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 1 § 1 i § 2 oraz art. 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez pozbawienie możliwości kontroli legalności działań administracji w wyniku błędnej oceny przez WSA roli wpisu sądowego jako daniny publicznej i oceny możliwości wniesienia wpisu przez skarżącego oraz art. 106 § 1 i 5 P.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. polegające na nieprzyznaniu prawa pomocy, mimo spełnienia ku temu przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. na skutek błędnej oceny sytuacji (ekonomicznej, zdrowotnej) skarżącego w zakresie możliwości poniesienia wpisu sądowego, co doprowadziło do naruszenia prawa skarżącego do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). W tej sprawie prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło w dacie wydania przez sąd I instancji postanowienia z 29 maja 2018 r., którym utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 2 maja 2018 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Odrzucenie skargi przez sąd I instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek sądu ponownego wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Podkreślić należy, że skarżący nie kwestionuje samego faktu nieuiszczenia wpisu od skargi w zakreślonym terminie, jak i jego wysokości, lecz kwestionuje działanie sądu I instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Kwestie te wykraczają jednakże poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, przez co pozostały poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto sam fakt, że WSA skargę odrzucił, a wcześniej inaczej niż chciał tego skarżący, ocenił jego sytuację finansową, nie jest równoznaczne z pozbawieniem go możliwości kontroli legalności administracji publicznej. Kwestia zapewnienia skarżącemu dostępu do sądu wiążąca się z oceną jego sytuacji materialnej została przeanalizowana przez sąd I instancji w postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i nast.). Z uwagi na to, że zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a. podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania - nie został uiszczony należny wpis, a spełnienie tych przesłanek w okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, należy uznać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.