I FZ 379/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 480/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 480/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił K. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. K. O. (dalej jako "skarżący") nie przedstawił pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, czym skarżący utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że dane i oświadczenie zawarte w formularzu PPF oraz części dokumentów rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe dane nie mogą stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Zdaniem Sądu postawa wnioskodawcy, nie pozwalała ustalić, jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy skarżący rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienia wywiódł pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, iż z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący wezwaniem z dnia 25 czerwca 2014 r. został zobowiązany przez Sąd I instancji do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W ramach przedmiotowego wezwania, skarżący został zobowiązany do złożenia: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny (tj. rachunki za wynajmowanie pokoju bądź mieszkania, gaz, energię elektryczną, wodę, ogrzewanie, telefon, TV, Internet, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 1 marca 2014 r. do 31 maja 2014 r., oświadczenia czy wnioskodawca, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącego w tym także rachunków firmowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (od 1 marca 2014 r. do 31 maja 2014 r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - zeznania podatkowego za rok 2013, - pisemnego oświadczenia wskazującego przedmiot prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej (z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, iż skarżący wykonuje działalność gospodarczą pod firmą S. K. O.) oraz składniki majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia, w tym m.in. środki trwałe, towary, produkty oraz wartość poszczególnych składników tego majątku, - kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za 2013 r., (w przypadku straty wskazać należy dodatkowo w formie pisemnego oświadczenia źródła jej pokrycia oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie), - oświadczenia o posiadanych nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 25 kwietnia 2014 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - ustosunkowanie się do informacji wynikających z postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 28 maja 2014 r., odnośnie stanu majątkowego skarżącego w zakresie: otrzymania w dniu 22 maja 2013 r. spadku w wysokości 45.000 zł, sprzedaży w dniu 08 listopada 2013 r. lokalu mieszkalnego za kwotę 150.000 zł, darowania w dniu 04 listopada 2013 r. J. O. udziału we współwłasności zabudowanej budynkiem mieszkalnym o wartości 356.250 zł, ustanowienia hipoteki umownej na rzecz L. J. do kwoty 120.000 zł na działce gruntu nr 8/22 o pow. 6.000 m kw położonej w miejscowości P., - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy troje dzieci pozostających na utrzymaniu skarżącego zamieszkuje z nim i czy pozostają na wyłącznym utrzymaniu ojca, w jaki sposób matka dzieci partycypuje w kosztach ich utrzymania, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonka ze wskazaniem źródeł z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonka: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych ( pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, o wysokości zaciągniętych kredytów i pożyczek, kiedy i na jaki okres zostały zaciągnięte, wysokości miesięcznych rat, w jaki sposób wygląda spłata zobowiązań, jaka nieruchomość obciążona jest kredytem hipotecznym w kwocie 330.000 zł, czy skarżący jest w jej posiadaniu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. - w związku z faktem, iż skarżący korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną. W odniesieniu do powyższego należy stwierdzić, że przedmiotowe wezwanie skarżący potraktował wybiórczo, w szczególności nie przedstawił dokumentów z których wynikałaby wysokość przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za 2013 r. Informacje te zaś były niezbędne dla oceny zasadności złożonego w sprawie niniejszej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący nie przedkładając stosownych dokumentów i oświadczeń wykazał się brakiem staranności, której należałoby wymagać od osoby dbającej o własne interesy. Powyższe okoliczności bowiem decydują o tym, że skarżący pomimo ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponosić w pełni kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, obowiązkowi temu uchybił. Sąd bowiem na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń nie ma możliwość pełnej weryfikacji jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, co w konsekwencji prowadzi do oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie Sądu I instancji, zaś zażalenie skarżącego jako bezpodstawne podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.