I FZ 377/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 344/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi H. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt: III SA/Gl 344/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił "H." sp. z o.o. w K. (dalej: "spółka", "skarżąca") przywrócenia terminu uzupełnienia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem datowanym na dzień 31 stycznia 2014 r. radca prawny E. G., działając jako pełnomocnik skarżącej, złożył skargę na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego. Na mocy zarządzenia z 21 marca 2014 r., wezwany został do usunięcia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego. Wezwanie zostało uznane za skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 11 kwietnia 2014 r. W terminie, który upłynął 18 kwietnia 2014 r. pełnomocnik nie uiścił wpisu. Natomiast pismem z dnia 12 maja 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. W jego uzasadnieniu podniósł, że od 5 marca 2014 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu nasilonych objawów chorobowych a przewidywany okres leczenia to dwa miesiące. W tym zakresie powołał się na zaświadczenie lekarskie z 5 marca 2014 r. Pełnomocnik wyjaśnił, że gdy dowiedział się o zwrocie pisma w niniejszej sprawie nie był w stanie podjąć należytych działań, zadzwonił więc do prezesa zarządu skarżącej firmy "H." sp. z o.o. i poprosił, aby ten udał się do WSA w Gliwicach i dokonał odpisu zwróconego pisma i przesłał go pocztą internetową na skrzynkę mailową kancelarii pełnomocnika. Tak więc w dniu 6 maja 2014 r. pełnomocnik otrzymał zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu o sądowego. Wraz z wnioskiem pełnomocnik skarżącej spółki nadesłał zaświadczenie z 5 marca 2014 r. oraz wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej. Oświadczył, że wniosek został złożony w terminie, gdyż został zawiadomiony o korespondencji przez prezesa firmy "H." 6 maja 2014 r. oraz stan choroby ustał także po dniu 6 maja 2014 r. Zaskarżonym postanowieniem Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek pełnomocnika skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu podanej we wniosku okoliczności niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Sąd wskazał, jak wynika z załączonego świadectwa lekarskiego, stan niezdolności miał trwać od 5 marca 2014 r. przez dwa miesiące, a z oświadczenia złożonego przez pełnomocnika stan choroby ustał po 6 maja 2014 r. WSA zauważył jednak, że informacje te pozostają w sprzeczności z innymi, znanymi sądowi pierwszej instancji z urzędu okolicznościami. Wskazał, że w tym samym okresie pełnomocnik skarżącej był aktywny w innych sprawach prowadzonych przed sądem pierwszej instancji. Pełnomocnik strony skarżącej w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1650/13 w dniu 6 marca 2014 r. nadał pismo datowane na 5 marca 2014 r. zatytułowane "wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych". Z kolei w sprawie III SA/Gl 47/14 w dniu 7 marca 2014 r. złożył wniosek z 7 marca 2014 r. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu wraz z załącznikami oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z 7 marca 2014. W sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1544/13 pełnomocnik odebrał osobiście 5 marca 2014 r. odpis postanowienia z 24 lutego 2014 r. zwalniającego stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu w części przekraczającej 500 zł. W odpowiedzi na otrzymane postanowienie pełnomocnik uiścił wpis od skargi w wymaganej wysokości, co uczynił bez wezwania Sądu. W odpowiedzi na wezwanie, odebrane także osobiście przez niego 22 kwietnia 2014 r., przesłał 28 kwietnia 2014 r. pismo w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych skargi wraz z załączonym do niego odpisem KRS-u. W sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1650/13 pełnomocnik osobiście odebrał 30 kwietnia 2014 r. postanowienie z 7 kwietnia 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu, od którego w ustawowym terminie (6 maja 2014 r.) wniósł zażalenie. W związku z tym Sąd pierwszej instancji ocenił, iż skoro pełnomocnik mógł odbierać korespondencję i składać pisma procesowe w innych, prowadzonych równolegle, sprawach można uznać, że stan chorobowy, na który się powołuje, nie stanowił przeszkody w tym zakresie. Tym samym, zdaniem sądu pierwszej instancji pełnomocnik skarżącej nie wykazał, by zwłoka w dokonaniu wymaganych czynności była przezeń niezawiniona. Wobec powyższego na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej: "P.p.s.a.") sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o jego zmianę i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych, zarzucając mu: - naruszenie art. 86 i art. 88 P.p.s.a. przez błędną jego wykładnię, - naruszenie przepisów prawa procesowego przez błędną ocenę, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu podanej okoliczności niezdolności do pracy spowodowanej chorobą w okresie od 15 września 2013 r. do dnia 27 stycznia 2014 r. jako przesłankę określoną wyżej wskazanym przepisem, co pozostaje w sprzeczności z dyspozycją tego przepisu, - błędną ocenę choroby oznaczonej F-31, -wcześniejsze odrzucenie skargi niż wydanie postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia, pełnomocnik skarżącej spółki odniósł się do podnoszonych przez sąd pierwszej instancji okoliczności, że w okresie choroby podejmował korespondencję i pisma procesowe oraz złożył sprzeciw od jednego z postanowień. Pełnomocnik podniósł, że tych ustaleń nie należy podważać, tym nie mniej wskazał, że w wyżej wskazanym okresie cierpiał on na chorobę o symbolu F-31, lecz sąd jej nie zakwestionował i nie rozważył możliwości działania pełnomocnika w tych warunkach. Dalej pełnomocnik wyjaśnił objawy tej choroby, wskazując, że charakteryzuje się ona objawami głębokiej depresji o podłożu dwubiegunowym wraz z częściowymi zanikami pamięci i epizodami hipomanii. Może to rodzić w okresie nasilenia choroby całkowite oderwanie od rzeczywistości, natomiast po pewnym czasie nastrój poprawia się na tyle, że osobnik może podejmować na tyle rozsądne decyzje, które nie odbiegają od normy i są w pełni adekwatne do obiektywnej rzeczywistości. W tych okresach pełnomocnik mógł dokonywać czasem odbioru korespondencji, bowiem czynności te nie należą do zbyt skomplikowanych. Natomiast pisma procesowe nie sporządzał osobiście pełnomocnik skarżącej, lecz korzystał z pomocy swojego asystenta lub zaprzyjaźnionej kancelarii. Z pewnością podpisywał je, lecz nie przypomina sobie kto osobiście wysyłał wyżej wskazaną korespondencję. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszym postępowaniu wpadkowym jest postanowienie Sądu pierwszej instancji odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a w szczególności to, czy Sąd ten właściwie ocenił, przy bezspornym założeniu, że wniosek ten został złożony w terminie, iż podane przez stronę okoliczności stanowiły o braku jej winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Mając to na względzie przypomnieć w pierwszej kolejności należy, że w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku strona powinna przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W świetle wyżej cytowanych przepisów każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie natomiast winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Na równi z zawinieniem strony traktuje się przy tym zawinienie osób, którym zleciła ona prowadzenie swoich spraw (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06, dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć również należy, że Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił w wystarczającym stopniu podanej we wniosku okoliczności niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Należy więc sprecyzować, iż spośród wskazanych wyżej przesłanek przywrócenia terminu sąd pierwszej instancji zakwestionował uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena wskazanych przez pełnomocnika skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi - była prawidłowa. Umknąć uwadze nie może również, że w rozpatrywanym stanie faktycznym skarżąca korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GZ 439/10). Bez względu na to, czy przy dokonywaniu danej czynności pełnomocnik posłużył się osobami trzecimi, które walorów profesjonalności nie mają (por. B. Dauter [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013 r. s. 299). Sąd pierwszej instancji zauważył, że pełnomocnik, mimo choroby był aktywny w innych sprawach przed sądem pierwszej instancji. Pełnomocnik we wniesionym zażaleniu nie kwestionuje powyższego. Podnosi jednak, że jego choroba, oznaczona symbolem F-31, charakteryzuje się objawami głębokiej depresji o podłożu dwubiegunowym wraz z częściowymi zanikami pamięci i epizodami hipomanii. Może to rodzić w okresie nasilenia choroby całkowite oderwanie od rzeczywistości, natomiast po pewnym czasie nastrój poprawia się na tyle, że osobnik może podejmować na tyle rozsądne decyzje, które nie odbiegają od normy i są w pełni adekwatne do obiektywnej rzeczywistości. Pełnomocnik skarżącej podnosi przy tym, że pisma procesowe nie sporządzał osobiście, lecz korzystał z pomocy swojego asystenta lub zaprzyjaźnionej kancelarii. Z pewnością podpisywał je, lecz nie przypomina sobie kto osobiście wysyłał wyżej wskazaną korespondencję. W odniesieniu do powyższego należy wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 30 grudnia 2008 r. I OZ 925/08). Natomiast z przedstawionych okoliczności wynika, że profesjonalny pełnomocnik świadomy był zaburzeń związanych ze swoją chorobą, a mimo to podejmował się dalszego reprezentowania swoich klientów. Podkreślić w związku z tym należy, że staranne wykonywanie zawodu ma na celu reprezentowanie swoich klientów w taki sposób, aby minimalizować możliwości wystąpienia sytuacji, kiedy klient bez swej winy nie może dochodzić swoich praw. W ten sposób najpełniej będzie realizowana dbałość o dobro i interesy klienta. Instytucji przywrócenia terminu nie można nadużywać i traktować jako stałego elementu prowadzenia działalności profesjonalnego pełnomocnika, szczególnie kiedy sam pełnomocnik wskazuje, że przy sporządzaniu pism korzysta z pomocy pracowników czy innej kancelarii. Zatem będąc świadomy natury swoich zaburzeń powinien zorganizować pracę swojej kancelarii w taki sposób, aby najpełniej i najstaranniej mógł reprezentować interesy swoich klientów, także w okresie nasilenia negatywnych objawów choroby. Z przedstawionych okoliczności wynika, że pełnomocnik od 5 marca 2014 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, a termin do zastosowania się do zarządzenia przewodniczącego, któremu pełnomocnik uchybił minął 18 kwietnia 2014 r. Trudno zatem uznać, że wskazany powód (stan zdrowia pełnomocnika) był nagłą przeszkodą uniemożliwiającą dokonanie czynności w terminie. Wskazać przy tym należy, że choroba na którą powołuje się pełnomocnik ma charakter przewlekły, a nie niedający się przewidzieć. Dlatego też stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że pełnomocnik strony skarżącej nie wykazał dbałości o sprawę i w konsekwencji można mu przypisać winę w uchybieniu terminu, jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe. Stanowisko zbieżne z przedstawionym wyżej przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2015 r. I GZ 631/14 oraz 17 marca 2015 r., sygn. akt: I FZ 497/14. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia