I FZ 367/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 256/23 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 13 kwietnia 2023 r., nr 2601-IEW-4251.1.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odrzucić zażalenie.

Działający w imieniu D. K. (dalej: "Skarżący", "Strona"), adw. M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 13 kwietnia 2023 r., nr 2601-IEW-4251.1.2023 w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika. Zarządzeniem z 19 czerwca 2023 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SPP/Ke 45/23 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie postanowieniem z 14 września 2023 r. W dniu 19 września 2023 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wezwał Stronę do wykonania zarządzenia z 19 czerwca 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono Skarżącemu 27 września 2023 r. W dniu 28 września 2023 r. Skarżący uiścił wpis w kwocie 500 zł, wskazując w tytule przelewu "D. K. opłata sądowa w [...]". Postanowieniem z 20 października 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 256/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę podnosząc, że Skarżący w zakreślonym terminie nie uiścił wpisu od skargi. Pełnomocnik Skarżącego, pismem z 30 października 2023 roku wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc iż uiścił wpis od skargi, przy czym omyłkowo zamiast sygnatury I SA/Ke 256/23 podał sygnaturę I SPP/Ke 45/23. Pełnomocnik Skarżącego wniósł ponadto o uchylenie postanowienia i o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Postanowieniem z 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 256/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając w trybie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") uchylił postanowienie własne z 20 października 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 256/23, którym umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 13 kwietnia 2023 r., nr 2601-IEW-4251.1.2023 w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika oraz orzekł o oddaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zażalenie Skarżącego złożone na postanowienie z 20 października 2023r. jest oczywiście uzasadnione, a wyjaśnienia Skarżącego znajdują pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy, że wpis w sprawie został uiszczony – w terminie i w prawidłowej wysokości. W ocenie WSA, brak jest natomiast podstaw prawnych by uwzględnić zawarty w zażaleniu wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Na powyższe postanowienie w imieniu Skarżącego zażalenie sporządził i wniósł aplikant adwokacki P. S., działający z upoważnienia adw. M. K., w którym zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 195 § 2 p.p.s.a. poprzez jego, niewłaściwe zastosowanie, tj. nieprzesłanie odpisu skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie istniały przesłanki do jej przesłania wobec braku podstaw do uchylenia postanowienia w drodze samokontroli; II. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 209 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. niezasądzenia na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu zażaleniowym. Ponadto Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. Odesłanie to oznacza, że zażalenie może sporządzić wyłącznie adwokat lub radca prawny, zaś w sprawach podatkowych również doradca podatkowy, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy (art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a.). Powyższych ograniczeń nie stosuje się, gdy zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem oraz w przypadku prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1268 ze zm.), po sześciu miesiącach aplikacji adwokackiej aplikant adwokacki może zastępować adwokata przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami, z wyjątkiem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego (podkreślenie Sądu), Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. W rozpoznawanej sprawie zażalenie zostało sporządzone i podpisane przez aplikanta adwokackiego, któremu ustawa prawo o adwokaturze nie nadaje uprawnień tożsamych z uprawnieniami adwokata. Jest to analogiczna sytuacja, jak złożenie egzaminu prokuratorskiego, co nie jest równoznaczne z powołaniem na stanowisko prokuratora, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze. Osoba taka nie posiada uprawnień prokuratora i nie może samodzielnie, skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Podobnie należy traktować wniesienie skargi kasacyjnej przez aplikanta radcowskiego lub aplikanta adwokackiego na podstawie substytucji udzielonej przez radcę prawnego lub adwokata. Także te osoby nie mogą być traktowane jako posiadające uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a. (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 175.) Powyżej przytoczony art. 77 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze, jak również przymus adwokacko-radcowski, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a., wyraźnie zastrzegają, że aplikant adwokacki samodzielnie nie może występować przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, również w postępowaniu zażaleniowym, a tym samym brak jest możliwości skutecznego sporządzenia przez aplikanta adwokackiego zażalenia w imieniu Skarżącego. Obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny a więc brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem, który nie podlega uzupełnieniu (zob. postanowienie NSA z 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1088/11 oraz postanowienie NSA z 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt II OZ 349/06). Przymus zastępstwa procesowego strony skarżącej wyłącza także możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej osobiście przez stronę jak i przez inną osobę niż wymieniona w przywołanym przepisie. Skarga kasacyjna sporządzona przez osobę nieuprawnioną podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a. Uchybienie to stanowi bowiem przypadek niedopuszczalności skargi kasacyjnej - jej bezskuteczności. Innymi słowy ustanowiony przez ustawodawcę wymóg sporządzenia skargi (w przypadku niniejszym zażalenia) przez profesjonalnego pełnomocnika ma charakter materialnoprawny, dlatego uchybienie temu wymogowi nie podlega uzupełnieniu. Zważywszy, że podstawą niedopuszczalności zażalenia było jego sporządzenie przez osobę nieuprawnioną, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jego odrzuceniu mając na względzie art. 180, art. 178 w zw. z art. 175 § 1, § 2 i 3 oraz art. 197 § 2 p.p.s.a. ----------------------- 4